Δευτέρα, 6 Ιουλίου 2020

Συνταγματική μεταρρύθμιση στη Ρωσία. Μια νέα Περεστρόικα;

Του ειδικού συνεργάτη.


Η Ρωσία, ύστερα από την υπερψήφιση στο δημοψήφισμα, το προηγούμενο διάστημα, των προτάσεων του προέδρου Πούτιν για την συνταγματική αναθεώρηση, εγκαινιάζει μια νέα ιστορική περίοδο. Με ποσοστό 77,97% το ¨ναι¨, και 21,27% το ¨όχι¨ κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν τυγχάνουν ευρείας αποδοχής, ειδικά με ένα ποσοστο συμμετοχής της τάξης του 67,97% .
Τον περασμένο Ιανουάριο, ο πρόεδρος Πούτιν σε ομιλία του στους βουλευτές του κοινοβουλίου της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ξεκίνησε ουσιαστικά την διαδικασία της συνταγματικής μεταρρύθμισης και αναδιάρθρωσης του κυβερνητικού συστήματος της χώρας. Το μεγαλύτερο σε όλη τη σύγχρονη ιστορία της Ρωσίας. Σε ομιλία του, σχολιάζοντας τις προτεινόμενες τροπολογίες, ο εκπρόσωπος τύπου του Προέδρου, κ .Πεσκώφ είχε δηλώσει «…αυτό το σύστημα ανταποκρίνεται στο επίπεδο ανάπτυξης του πολιτικού συστήματος και της κοινωνίας, καθώς ανταποκρίνεται στις προσδοκίες της κοινωνίας που ωριμάζουν…».
Τα περισσότερα Δυτικά Μ.Μ.Ε βλέπουν τις προτάσεις αναθεώρησης μόνο ως μια προσπάθεια του Πούτιν να διατηρηθεί στην εξουσία και να συνεχίζει να ελέγχει το πολιτικό σύστημα της Ρωσίας, με κάθε τρόπο. Είναι λίγοι όσοι προσπαθούν να αναλύσουν την ουσία των ίδιων των προτάσεων, η εφαρμογή των οποίων θα οδηγήσει σε σοβαρή ανακατανομή και εξισορρόπηση της εξουσίας μεταξύ των δημόσιων αρχών του κράτους και θα εκφραστεί κυρίως με την σοβαρή μείωση του ρόλου του Προέδρου υπέρ του νομοθετικού κλάδου της κυβέρνησης, καθώς και την εμφάνιση ενός νέου συνταγματικού σώματος, το κρατικό συμβούλιο.
Το μέγεθος των αλλαγών του θα συντελεστούν στο εγγύς μέλλον στη Ρωσία μας κάνει να σκεφτούμε, πως αυτό θα επηρεάσει την εσωτερική κατάσταση της χώρας, καθώς και πως μπορεί αυτό να επηρεάσει τα πρότυπα και την εξωτερική πολιτική των υπολοίπων χωρών όσον αφορά τη σχέση τους με τη Ρωσία.

Ο Πούτιν

Ένα από τα βασικά σημεία της μεταρρύθμισης αφορά την δυνατότητα του Προέδρου Πούτιν να παραμείνει στον προεδρικό θώκο. Είναι αρκετοί οι εμπειρογνώμονες εξωτερικής πολιτικής που υποδεικνύουν ότι η απόσυρση του Πούτιν απαιτεί μια εκ βάθρων επανεξέταση της τρέχουσας εξωτερικής πολιτικής των χωρών τους. Μια ανασύνταξη προσεγγίσεων αναφορικά με τη Ρωσία, από την Βορειοατλαντική Συμμαχία, τις Η.Π.Α, και τους συμμάχους τους στην Ευρώπη. Τον περασμένο Ιανουάριο ο Γραμματέας του Ν.Α.Τ.Ο J. Stoltenberg δήλωσε ότι η Ρωσία αποτελεί μια από τις προκλήσεις για την Συμμαχία. Σύμφωνα με τον ίδιο, όσον αφορά τη Ρωσία, το Ν.Α.Τ.Ο παραμένει στην προσέγγιση του περιορισμού – ανάσχεση και τον διάλογο (containment and dialog). Μήπως όμως αυτό σημαίνει ότι με την αποχώρηση Πούτιν , το Ν.Α.Τ.Ο θα αλλάξει αυτή την τακτική και από αποτροπή θα προχωρήσει στη δράση, προσπαθώντας να εκδικηθεί στη Συρία ή την Ουκρανία;
Αν το παραπάνω μπορεί να θεωρείται αφελές και ως ένα πολύ ακραίο σενάριο, ας θυμηθούμε την περίοδο 2008-2012.

Σύγχρονος γεωπολιτικός χάρτης

Κατά την περίοδο αυτή ο Πούτιν ήταν πρόεδρος (πρωθυπουργός) της κυβέρνησης και ο Δ. Μεντβέντεφ Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Σε αυτή την διάρκεια έλαβαν χώρα τα γεγονότα που καθόρισαν το σύγχρονο γεωπολιτικό χάρτη. Γεωργιανορωσική σύγκρουση (2008), «Αραβική Άνοιξη» (2010), στρατιωτική εμπλοκή των χωρών της Δύσης και διάλυση του κράτους της Λιβύης (2011). Στη Ρωσία προς το τέλος του 2011 και τις αρχές του 2012 έλαβαν χώρα μεγάλες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας που σημαδεύτηκαν από τη ριζοσπαστικοποίηση της δυτικόφιλης νεοφιλελεύθερης αντιπολίτευσης. Από την άποψη αυτή η ενεργοποίηση του Λευκού Οίκου και οι επισκέψεις του Mike Pompeo σε μια σειρά χώρες όπως η Ουκρανία, η Λευκορωσία, το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν, που παραδοσιακά ανήκαν στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας (όλες ήταν πρώην δημοκρατίες της Ε.Σ.Σ.Δ), δεν φαίνονται τυχαίες. Αν προσθέσουμε στα παραπάνω και το γεγονός ότι η Πολωνία υπέγραψε συμφωνία με τις Η.Π.Α για την αγορά στρατιωτικών αεροσκαφών αξίας δεκάδων δις. Δολαρίων, τα οποία θα παραδοθούν μέχρι το 2024, καθώς και ότι Αμερικάνικα στρατεύματα μεταφέρονται από την Γερμανία επίσης στην Πολωνία, και ότι στη Ρουμανία θα εγκατασταθούν υπερσύγχρονα πυραυλικά συστήματα, μπορούμε να κατανοήσουμε τις ζωτικές ανησυχίες του Ρωσικού κράτους. Γνωρίζοντας λοιπόν όλα τα παραπάνω η ρωσική ηγεσία, είναι λογικό ακόμα και αν σκεφτόταν αποκλειστικά την παραμονή της στην εξουσία, να μην επιθυμεί μια λύση εναλλαγής όπως κατά την περίοδο 2008 – 2012. Η αναδιάρθρωση της εποχής Γκορμπατσώφ οδήγησε στην κατάρρευση της Ε.Σ.Σ.Δ. Μήπως η Δύση βλέπει τις μεταρρυθμίσεις του Προέδρου Πούτιν ως μια ευκαιρία για να ξανακερδίσει την ηγεμονία στην Μέση Ανατολή, να λύσει το πρόβλημα της Κριμαίας, ή των Κουρίλων Νήσων, ή την περιοχή του Καλινγκράντ; Γιατί πως αλλιώς μπορεί να δικαιολογηθεί η αφήγηση της Δύσης ότι ο Πρόεδρος Πούτιν μέσω των μεταρρυθμίσεων επιδιώκει την παραμονή του στην εξουσία μέσω ενός θεσμού που αποδυναμώνει;
Η συνταγματική μεταρρύθμιση δεν επικεντρώνεται μόνο στην δυνατότητα συνέχισης της εξουσίας ενός Προέδρου. Αφορά τη στρατηγική διατήρησης αυτού που ονομάζεται χαρτοφυλάκιο δυνατοτήτων του Πούτιν και την διεύρυνση του, κάτι αντίστοιχο ισχύει και για την ίδια τη Ρωσία. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι οι συνταγματικές τροποποιήσεις στοχεύουν στην ενίσχυση της κυριαρχίας της Ρωσίας (ή της απομόνωσης της, ανάλογα με το πώς κάποιος θέλει να την ερμηνεύσει από τη διεθνή σκηνή) και την αυτονομία της χώρας.

Οι αλλαγές

Οι προτεινόμενες αλλαγές όμως δεν παύουν να εκπέμπουν και αντιφατικά σήματα πολιτικού μετασχηματισμού. Το ότι το ρωσικό καθεστώς στην τρέχουσα μορφή του πρέπει να μετασχηματιστεί για να παραμείνει νομιμοποιημένο αναγνωρίζεται από τους περισσότερους πολιτικούς παράγοντες, αλλά ένας τέτοιος μετασχηματισμός αναβάλλεται συστηματικά σε ένα απροσδιόριστο «μετά», δηλαδή μετά τον Πούτιν. Και πράγματι, ο κατάλογος τροπολογιών στο σύνταγμα στέλνει ανάμικτα μηνύματα σχετικά με μελλοντικούς πολιτικούς μετασχηματισμούς, σηματοδοτεί μια πιθανή ενίσχυση των αντιπροσωπευτικών θεσμών, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει την «κάθετοποίηση της εξουσίας».

Για παράδειγμα, οι τροπολογίες προβλέπουν τη μείωση της εξουσίας της προεδρίας υπέρ του κοινοβουλίου. Η Κρατική Δούμα, η κατώτερη και ισχυρότερη , θα κερδίσει μεγαλύτερο λόγο στη διαμόρφωση της κυβέρνησης και θα μπορούσε να αρνηθεί την πρόταση του προέδρου για τον εκάστοτε πρωθυπουργό. Ο πρόεδρος θα χάσει επίσης τη δυνατότητα απόρριψης υποψηφίων για το υπουργικό συμβούλιο που αποφασίστηκε από τον πρωθυπουργό, ο οποίος θα χρειαστεί να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική επιβεβαίωση. Θα ζητηθεί η γνώμη του Συμβουλίου της Ομοσπονδίας, της ανώτερης Βουλής, για την επιλογή υποψηφίων για βασικές θέσεις ασφαλείας, όπως η θέση του υπουργού Άμυνας. Και η προεδρία θα περιορίζετε σε δύο θητείες, ακόμη και αν δεν είναι διαδοχικές. Αυτή η σειρά τροπολογιών επομένως χρωματίζει μια πολυαναμενόμενη θεσμοθέτηση, ανοίγοντας το δρόμο προς ένα λιγότερο προεδρικό και περισσότερο κοινοβουλευτικό σύστημα.

Ωστόσο, άλλες τροποποιήσεις ενοποιούν τη περίφημη «κάθετοποίηση της εξουσίας» και τονίζουν τον συγκεντρωτισμό της λήψης αποφάσεων. Το μέχρι τώρα αμιγώς συμβουλευτικό κρατικό συμβούλιο θα αναδιαμορφωθεί πλήρως βάσει αυτών των τροπολογιών. Υπό την ηγεσία του προέδρου, θα διαθέτει σημαντικές εξουσίες, όπως «καθορισμός κύριων κατευθύνσεων» για τις εσωτερικές και εξωτερικές πολιτικές της Ρωσίας. Κατά συνέπεια, κατά την άποψή μου, η κυβέρνηση θα αρκεστεί στην τεχνοκρατική διαχείριση των εφαρμοσμένων πολιτικών.

Ορισμένες τροπολογίες ελπίζουν επίσης να εγγράψουν στο σύνταγμα μια νέα μορφή κρατικής ιδεολογίας, οργανωμένη γύρω από τρεις βασικούς πυλώνες: θρησκευτική πίστη, αγάπη και σεβασμός για το κράτος και την πατρίδα (ένα είδος ιδιότυπου πατριωτισμού), και εθνισμός (σε αντίθεση μάλιστα από τον εθνικισμό).

Η θρησκεία

Όσον αφορά τη θρησκεία, οι τροπολογίες προτείνουν να αναφερθεί ο Θεός («…η προστασία της μνήμης των προγόνων που πέρασαν τα ιδανικά και την πίστη τους στον Θεό..»), επιτρέπουν μόνο γάμους αντίθετου φύλου και επιμένουν στις οικογενειακές αξίες. Όσον αφορά τον πατριωτισμό, οι τροπολογίες σκοπεύουν να ενισχύσουν την πατριωτική εκπαίδευση των παιδιών, να προστατεύσουν τη μνήμη του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου (η Ρωσία «…εκτιμά τη μνήμη των υπερασπιστών της Πατρίδας και διασφαλίζει την υπεράσπιση της ιστορικής αλήθειας…») και να αναγνωρίσει τη Ρωσία ως ο νόμιμος κληρονόμος της Σοβιετικής Ένωσης. Και όσον αφορά τον εθνισμό, οι τροποποιήσεις αποκαλούν τη «ρωσική γλώσσα ως τη γλώσσα του κρατικού-συστατικού λαού, μέρος της πολυεθνικής ένωσης ίσων λαών της Ρωσικής Ομοσπονδίας». Αυτή η δήλωση επιβεβαιώνει την υπεροχή της ρωσικής γλώσσας έναντι των γλωσσών των εθνικών δημοκρατιών, αλλά διατυπώνει επίσης για πρώτη φορά μια μορφή πρωταρχικού καθεστώτος για τους Ρώσους, που αναφέρεται σιωπηρά ως «κρατικός-συστατικός λαός».

Ωστόσο, αυτή η ιδεολογική τριάδα δεν αποτελεί ένα άκαμπτο δόγμα, η διαμόρφωσή της, η ίδια παραμένει ασαφής και σκόπιμα διφορούμενη.

Για παράδειγμα, ο Θεός θα αναφέρεται στο σύνταγμα, αλλά η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν θα αναγνωρίζεται ως κρατική θρησκεία. Η επίκληση του Θεού, υποστηριζόμενη και από το Πατριαρχείο της Μόσχας, αγκαλιάστηκε εξίσου από τους Μουσουλμανικούς Πνευματικούς Συμβούλους, ιδιαίτερα χαρούμενους που βλέπουν την απαγόρευση του γάμου των ομοφυλοφίλων που κατοχυρώνεται από νόμο πλέον. Η κοσμικότητα του κράτους δεν θα αμφισβητηθεί, καθώς η τροπολογία αναφέρεται στη «μνήμη των προγόνων», όχι στους σημερινούς κρατικούς θεσμούς, η θρησκευτικότητα της κοινωνίας δεν έρχεται σε αντίθεση με την κοσμικότητα του κράτους.

Η αναγνώριση της Ρωσίας ως νόμιμου κληρονόμου της Σοβιετικής Ένωσης επιβεβαιώνει απλά τη νομική στάση της Μόσχας τις τελευταίες δεκαετίες. Ήδη από το 2010, ο Ρώσος νομοθέτης Κωνσταντίνος Κοσατσόφ πρότεινε να αναγνωρίσει ότι η Ρωσική Ομοσπονδία, ως διάδοχο κράτος της ΕΣΣΔ, πρέπει να εκπληρώσει όλες τις διεθνείς της υποχρεώσεις, αλλά δεν αναγνωρίζει καμία ηθική ευθύνη ή νομική υποχρέωση για εγκλήματα που διεπράχθησαν από σοβιετικές αρχές. Οι νέες τροπολογίες δεν προχωρούν περαιτέρω. Το να λατρεύουν την πατριωτική εκπαίδευση των παιδιών, καθώς και τη μνήμη του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου, ανήκει στις πιο συνηθισμένες τάσεις της ρωσικής πολιτικής φιλοσοφίας και έχει ήδη συστηματοποιηθεί στις πολλές επαναλήψεις των κρατικών προγραμμάτων για την πατριωτική εκπαίδευση από το 2001.

Όσον αφορά τη ρωσική γλώσσα, δεν αναφέρεται στην έννοια του «ρωσικού λαού» (russkii narod), που θα δημιουργούσε πολλές πολεμικές αντιδράσεις στις εθνοτικές ομάδες (γύρω στις 180 σήμερα σε όλη την επικράτεια). Η επιμονή στη γλώσσα και όχι στο έθνος ικανοποιεί έτσι όλες τις πλευρές και τα πρότυπα του εθνισμού σε αντιδιαστολή με αυτά του εθνικισμού. Για να καλλιεργήσουν μια κρίσιμη ασάφεια στην ορολογία, ορισμένοι βουλευτές δήλωσαν ακόμη και ότι το κείμενο δεν επικαλείται τον εθνικό ρωσικό λαό (russkii narod) αλλά το πολιτικό έθνος όλων των Ρώσων (rossiiskii narod).

Το κράτος στο σύνταγμα τοποθετείται ως μετριοπαθείς δύναμη. Υποστηρίζει μια ατζέντα συντηρητικών αξιών, αλλά αρνείται ριζοσπαστικές διατυπώσεις που θα ενδυναμώσουν πάρα πολύ την Εκκλησία ή τις εθνικιστικές δυνάμεις. Προσπαθεί επίσης να αποφύγει όσο το δυνατόν περισσότερο κάτι που θα ήταν νομικά δεσμευτικό για διχαστικά θέματα – θρησκεία και εθνικισμό– και συμφωνεί με εκείνα για τα οποία έχει ήδη εξασφαλιστεί η συναίνεση αγάπη για την πατρίδα, αφηγήσεις του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου.

Σε ορισμένες άλλες πτυχές, οι τροπολογίες είναι λιγότερο διακριτές. Για παράδειγμα, δύο άλλες σημαντικές προσθήκες στο σύνταγμα συνδέονται άμεσα με την ενίσχυση της κυριαρχίας της Ρωσίας ενάντια στη λεγόμενη φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη.

Οι τροπολογίες

Πρώτον, οι τροπολογίες ορίζουν την υπερίσχυση του ρωσικού νόμου έναντι των διεθνών συνθηκών και υποχρεώσεων. Ωστόσο, καθώς το ισχύον σύνταγμα ήδη διασφαλίζει αυτήν τη νομική προτεραιότητα, η τροπολογία φαίνεται κυρίως συμβολική, ένα μήνυμα ίσως που αποστέλλεται στο διεθνές δικαστικό σύστημα. Η Μόσχα απέσυρε ήδη την υπογραφή της από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) το 2016 και απειλεί τακτικά να εγκαταλείψει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, και ενδεχομένως και το ίδιο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Καθώς η Ουκρανία άσκησε διαδικασία εναντίον της Ρωσίας ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (για εντάσεις στη Μαύρη Θάλασσα), η Μόσχα θέλει να εκφράσει όσο το δυνατόν πιο έντονα ότι δεν δεσμεύεται από το διεθνές δίκαιο εάν ένας τέτοιος νόμος αντισταθμίζει τα εθνικά της συμφέροντα.
Δεύτερον, το αναθεωρημένο σύνταγμα θα απαγορεύει οποιαδήποτε δράση υπέρ του «διαχωρισμού ενός εδάφους» (otchuzhdenie territorii), συμπεριλαμβανομένων των εκκλήσεων για αυτονομία. Ενώ η Ρωσία δεν αντιμετωπίζει κινδύνους εδαφικής διάλυσης έντονα, όπως συνέβη στη δεκαετία του 1990, η τροπολογία στοχεύει σαφώς, χωρίς να το ονομάσει, την Κριμαία, καθώς και, το Καλίνινγκραντ και τις Κουρίλες νήσους ενδεχομένως. Επομένως, οποιαδήποτε ενέργεια και ακόμη και κάθε έκκληση για την επανένταξη της Κριμαίας στην Ουκρανία θα ήταν νομικά αντίθετη με το σύνταγμα.

Σχετικά με την έμφαση στην κυριαρχία, μια άλλη σειρά τροπολογιών στοχεύει στην πίεση των δεσμών με το εξωτερικό, επισημαίνοντας τη διπλή υπηκοότητα. Οι υποψήφιοι για προεδρία, τα μέλη των κυβερνήσεων, η Δούμα, το Συμβούλιο Ομοσπονδίας, οι επικεφαλής των ομοσπονδιακών οργάνων και οι δικαστές θα απαγορεύεται να αποκτήσουν δεύτερη ιθαγένεια. Οι υποψήφιοι για την προεδρία θα απαιτείται να μην είχαν ποτέ δεύτερη υπηκοότητα. Ο στόχος αυτών των τροπολογιών είναι να εξαναγκάσει την πολιτική ελίτ και να διασφαλίσει την πίστη της στο καθεστώς, αμφισβητώντας την σκόπιμη χρήση της δεύτερης ιθαγένειας ως «δίχτυ ασφαλείας». Οι αριθμοί είναι άγνωστοι, αλλά πολλοί στους κρατικούς θεσμούς κατέχουν πράγματι ισραηλινή ή ευρωπαϊκή ιθαγένεια. Αυτή η κίνηση ακολούθησε την απόφαση, που εκδόθηκε τον Απρίλιο από τη Δούμα, να επιτρέψει τη διπλή υπηκοότητα για τους Ρώσους πολίτες και να απλοποιήσει τη διαδικασία απόκτησης της ρωσικής ιθαγένειας, με την ελπίδα να αποκτήσει αρκετά εκατομμύρια νέους πολίτες στο «κοντινό εξωτερικό» και ενδεχομένως να χρησιμοποιήσει αυτό το διαβατήριο ως μόχλευση έναντι «ανυπόμονων γειτόνων».

Μεταξύ όλων των μέτρων που ανακοινώθηκαν από τις τροπολογίες, το κοινωνικό πακέτο είναι το βασικό σημείο ενδιαφέροντος για τον ευρύτερο πληθυσμό. Η υποχρέωση του κράτους να αναλάβει αρκετές κοινωνικές διατάξεις, συμπεριλαμβανομένης της τακτικής αναπροσαρμογής των συντάξεων και των κοινωνικών παροχών, καθώς και την εξασφάλιση ενός ελάχιστου μισθού πάνω από το όριο της φτώχειας, έχουν δημοσιευτεί ευρέως. Και πράγματι, εδώ και χρόνια, το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ του ρωσικού κράτους και των πολιτών του θεμελιώθηκε σε αυξανόμενα επίπεδα διαβίωσης.

Συμπέρασμα

Το αναθεωρημένο σύνταγμα πιθανότατα δεν θα έχει απτές επιπτώσεις στην εξωτερική πολιτική της Ρωσίας, ενισχύοντας μόνο τις ήδη υπάρχουσες τάσεις, εγγράφοντάς τις στον ανώτατο νόμο της χώρας. Παραδοσιακές αξίες, και γενικά όλη η «ιδεολογική γραμματική» Πούτιν σταθεροποιείται. Η χορήγηση κρατικών επιδοτήσεων για τη στήριξη των φτωχότερων, που θεωρείται η σιωπηλή πλειοψηφία που υποστηρίζει τον Πούτιν, έχει επίσης γίνει μια από τις κινητήριες κοινωνικοοικονομικές στρατηγικές των αρχών τα τελευταία χρόνια, ενώ παράλληλα προωθείται η εσκεμμένη «παραμέληση» τις αστικής τάξης και των μεσαίων στρωμάτων, οι οποίες θεωρούνται χαμένες για τη διακυβέρνηση.

πηγή: PireasNow


Δευτέρα, 22 Ιουνίου 2020

Γεωπονικό Πανεπιστήμιο: Έτσι θα σωθεί η Ελλάδα από την έλλειψη τροφίμων



Σχόλιο του  frixos words.
"Επιτέλους μια σοβαρή μελέτη για την επερχόμενη επισιτιστική κρίση, που δυστυχώς κανένας πολιτικός φορέας δεν δείχνει να αντιλαμβάνεται και να την βλέπει στα σοβαρά.
Ελπίζουμε το επόμενο βήμα να είναι η μελέτη ανάκτησης της χαμένης διατροφικής επάρκειας της Ελλάδας, από τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης."



Προβληματισμός διακατέχει τους εμπλεκόμενους στην παραγωγή και διακίνηση των τροφίμων στην Ελλάδα και διεθνώς αναφορικά με την περίπτωση εκδήλωσης παγκόσμιας κρίσης εφοδιασμού σε τρόφιμα.
Επιχειρησιακό σχέδιο για τη διατήρηση αποθεμάτων τροφίμων καλείται να υιοθετήσει η χώρα μας λόγω της πανδημίας αλλά και μελλοντικών ακραίων φαινομένων (καύσωνες, ξηρασίες, φυσικές καταστροφές κ.α.) προκειμένου να αποφύγει δύσκολες καταστάσεις, όπως αυτές που αντιμετώπισαν άλλες χώρες λόγω της έλλειψης τροφίμων. 
Επιστήμονες εκτιμούν ότι εκτός της σημερινής πανδημίας και η αναμενόμενη βαθειά οικονομική κρίση την επόμενη περίοδο, θα δημιουργήσει πρόσθετα προβλήματα ενδεχομένως και επισιτιστικού χαρακτήρα σε χαμηλού εισοδηματικού επιπέδου νοικοκυριά.
Τα φαινόμενα αυτά μάλιστα όπως επισημαίνουν οι ίδιοι, μπορεί να επαναληφθούν είτε με τη μορφή πανδημίας είτε άλλων φυσικών καταστροφών μελλοντικά. Σε μια προσπάθεια να θωρακιστεί η χώρα, ώστε να μην υπάρξουν προβλήματα διάθεσης τροφίμων στον ελληνικό πληθυσμό και ουρές σε άδεια σούπερ μάρκετ – κάτι που άλλωστε κατεγράφη και μέσα στην κρίση του κορονοϊού σε αρκετές χώρες (οχι στην Ελλάδα) –  το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο ανέλαβε την πρωτοβουλία «εκπόνησης σχεδίου διατήρησης στρατηγικών αποθεμάτων τροφίμων στην Ελλάδα» και  μάλιστα με σχετική επιστολή που έστειλε στην Ένωση Περιφερειών Ελλάδος καθώς και τις Διοικητικές Περιφέρειες τις καλεί να σταθούν αρωγοί στην προσπάθεια αυτή.
Το σχέδιο του Γεωπονικού Πανεπιστημίου που αποκαλύπτει το «Εθνος της Κυριακής» περιλαμβάνει τη δημιουργία ειδικών αποθεμάτων βασικών ειδών με τα οποία θα μπορούν να παραχθούν τρόφιμα όπως ψωμί, ζυμαρικά κ.λ.π. ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες των Ελλήνων για κάποιους μήνες.
Οπως τονίζει στο «Εθνος της Κυριακής» ο πρύτανης του Γεωπονικού πανεπιστημίου κ. Σπύρος Κίντζιος «ήδη προβληματισμός διακατέχει τους εμπλεκόμενους στην παραγωγή και διακίνηση των τροφίμων στην Ελλάδα και διεθνώς αναφορικά με την περίπτωση εκδήλωσης παγκόσμιας κρίσης εφοδιασμού σε τρόφιμα. Οι εικόνες καταναλωτών να σχηματίζουν ουρές έξω από καταστήματα τροφίμων σε πολλές χώρες αποτελεί ένα πιθανόν προειδοποιητικό σημάδι μίας τέτοιας εξέλιξης». 
Οπως αναφέρει ο κ.Κίντζιος,  σύμφωνα με τις πρώτες επίσημες εκτιμήσεις του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας (Food and Agriculture Organization – FAO) των Ηνωμένων Εθνών, σημαντικές ελλείψεις σε τρόφιμα μπορεί να εμφανιστούν μέσα στο επόμενο χρονικό διάστημα, σε χώρες βέβαια που ήδη εμφανίζουν φαινόμενα υποσιτισμού.
Η κύρια αιτία για αυτό δεν είναι η μείωση καθαυτής της αγροτικής παραγωγής, αλλά οι τρέχοντες περιορισμοί στη διασυνοριακή ροή αγαθών (επομένως και τροφίμων) λόγω μέτρων καραντίνας, με άλλα λόγια προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα και κυρίως προβλήματα στον τομέα των μεταφορών. Ειδικά στον Ευρωπαϊκό χώρο τα προβλήματα αυτά μπορεί να ενταθούν και από την έλλειψη συντελεστών παραγωγής (εποχιακή εργασία), καθώς και αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων λόγω της (μερικής ή ολικής) καραντίνας, δημιουργώντας πρόσθετα προβλήματα στην άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας και της κάλυψης των διατροφικών αναγκών του καταναλωτή.
Είναι λοιπόν περισσότερο από απαραίτητη η ανάληψη κεντρικών πρωτοβουλιών για τη διατήρηση ανοικτών των ροών τόσο των συντελεστών παραγωγής/αγροτικών εφοδίων όσο και της τροφοδοσίας της αγοράς με γεωργικά προϊόντα.
Αναφερόμενος στο ίδιο θέμα ο κ. Κωνσταντίνος Τσιμπούκας, κοσμήτορας της σχολής Εφαρμοσμένων Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του πανεπιστημίου υπογραμμίζει  οτι «για την άμεση αντιμετώπιση τέτοιων κρίσεων, όσον αφορά την επισιτιστική ασφάλεια του ελληνικού πληθυσμού είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός σχεδίου διαχείρισης επειγουσών έκτακτων συνθηκών ή κρίσεων , με σκοπό να εφαρμοσθεί σε περιόδους, επιδημίας ή πανδημίας (όπως σήμερα), φυσικών καταστροφών (σεισμοί/πλημμύρες) ή σε σημαντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής (ακραία καιρικά φαινόμενα, έντονες βροχοπτώσεις, καύσωνες, ξηρασίες). Στις περιπτώσεις αυτές πρέπει να υπάρχουν άμεσα διαθέσιμες στον τοπικό αστικό και αγροτικό πληθυσμό, οι απαραίτητες ποσότητες τροφής, καθώς και πλήρως επιχειρησιακά ανεπτυγμένο το απαραίτητο δίκτυο εφοδιασμού και ελέγχου ποιότητας».
Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με πρωτοβουλία της Πρυτανείας έχει ήδη αναθέσει σε πολυμελή ομάδα καθηγητών του Ιδρύματος, την επεξεργασία και κατάθεση σχεδίου διατήρησης στρατηγικών αποθεμάτων τροφίμων στην Ελλάδα, ενώ ταυτόχρονα το ΓΠΑ έχει πρόσφατα ιδρύσει το Κέντρο Καινοτομίας Αγροδιατροφής και Αντιμετώπισης Αγροδιατροφικών Κρίσεων ως εργαλείου ερευνητικής υποστήριξης της πολιτικής ασφάλειας των τροφίμων με εθνική εμβέλεια. Με τον τρόπο αυτό, το ΓΠΑ στοχεύει στον κεντρικό επιστημονικό συντονισμό της διαδικασίας μετάβασης της Ελληνικής γεωργίας στην μετα-COVID-19 εποχή.
Το σχέδιο του πανπιστημίου θα εκπονηθεί σε κλίμακα διοικητικών περιφερειών και προβλέπει τα εξής :
  1. Εκτίμηση αναγκών. Στο επίπεδο αυτό θα εκτιμηθούν οι απαιτούμενες ποσότητες βασικών πρώτων υλών για παρασκευή τροφίμων (σιτηρά, ελαιούχοι σπόροι και έλαια, πρωτεϊνούχοι σπόροι/όσπρια) ανά Διοικητική Περιφέρεια , με βάση τον πληθυσμό τους και για συγκεκριμένη χρονική διάρκεια (π.χ. 2 μηνών). Ειδικότερα θα υπολογισθούν οι ημερήσιες ανάγκες σε ενέργεια (θερμίδες), λίπη και πρωτεΐνες, με βάση τις οποίες θα  προκύψουν διάφορες, συνθέσεις μερίδων,  ισόρροπες  για τον άνθρωπο. Οι  μετρήσεις θα πραγματοποιηθούν  από ειδικούς επιστήμονες του Τμήματος Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Με την χρησιμοποίηση των παραπάνω υπολογισμών θα προσδιορισθούν οι απαιτούμενες ποσότητες βασικών  γεωργικών προϊόντων, που είναι απαραίτητες για την παρασκευή των μερίδων που σχεδιάσθηκαν προηγουμένως, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος του πληθυσμού κάθε Διοικητικής Περιφέρειας. Οι υπολογισμοί θα στοχεύουν την κάλυψη των διατροφικών αναγκών του πληθυσμού για ορισμένο χρονικό διάστημα (π.χ. 2 μήνες).
  2. Υφιστάμενες υποδομές και ενδεχόμενες ανάγκες για δημιουργία νέων. Θα καταγραφούν οι σχετικές υποδομές δικτύου εφοδιασμού ανά Διοικητική Περιφέρεια,  με την υποστήριξη των Διευθύνσεων Αγροτικής Οικονομίας των Διοικητικών Περιφερειών και των επιμέρους ΔΑΟΚ (Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής Περιφερειακής Ενότητας) δηλαδή υφιστάμενοι αποθηκευτικοί χώροι/σιλό/δεξαμενές  (χωρητικότητα, έτος κατασκευής, ιδιοκτησιακό καθεστώς, καταλληλότητα για χρήση), καθώς οι τρόποι και μέσα μεταφοράς (σιδηροδρομικό, οδικό δίκτυο καθώς και δίκτυο θαλασσίων και συνδυασμένων μεταφορών), ενώ θα εντοπισθούν οι ελλείψεις, κρίσιμα σημεία πιθανής συμφόρησης (bottlenecks )και κατάλληλοι τρόποι διαχείρισης τους. Η χαρτογράφηση (ποιοτική και ποσοτική) των υφιστάμενων υποδομών θα αξιοποιηθεί από την επιτροπή σχεδιασμού στρατηγικών αποθεμάτων για την ανάπτυξη του σχεδίου διαχείρισης επειγουσών έκτακτων συνθηκών ή κρίσεων (preparedness & crisis plan). 
  3. Προϋπολογισμός οργάνωσης & λειτουργίας δικτύου. Θα προσδιοριστούν οι δαπάνες δημιουργίας των αποθεμάτων ανά περιφέρεια, καθώς και το αναγκαίο κόστος συντήρησης/ανανέωσης των αποθεμάτων. Επίσης, θα προταθούν σχήματα & διαδικασίες χρηματοδότησης  του συστήματος.
  4. Σύστημα διαχείρισης & αντιμετώπισης επειγουσών έκτακτων συνθηκών ή κρίσεων (management system). Θα γίνει εκτίμηση δυνάμεων & αδυναμιών, ευκαιριών & απειλών του υφιστάμενου συστήματος διαχείρισης κρίσεων (SWOT), θα εξεταστεί η αποτελεσματικότητά του με τη χρήση δεικτών και θα διαμορφωθεί πρόταση λειτουργίας διοικητικού μηχανισμού (σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο) και προσδιορισμός απαραίτητων εξουσιοδοτήσεων για λήψη αποφάσεων.
Η μελέτη θα εκπονηθεί από διεπιστημονική ομάδα ερευνητικού προσωπικού του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Ειδικότερα θα συμμετέχουν μέλη των Τμημάτων : α)  Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης β) Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου και γ) Διοίκησης Γεωργικών Επιχειρήσεων και Συστημάτων Εφοδιασμού (logistics).
Κατά την εκπόνηση της μελέτης, προτείνεται αρχικά να εντοπιστεί συγκεκριμένη Διοικητική Περιφέρεια με τις αντίστοιχες Περιφερειακές  Ενότητες , όπου ως μελέτη περίπτωσης θα εφαρμοστεί πιλοτικά ο σχεδιασμός συστήματος διαχείρισης κρίσεων και ανάπτυξης στρατηγικών αποθεμάτων τροφίμων. Ακολούθως,  θα διερευνηθούν περιπτώσεις συνεργασίας με τους αντίστοιχους φορείς όπως Υπουργείο Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης (ΥΠΑΑΤ), Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, Υπουργείο Οικονομικών, Υφυπουργείο Πολιτικής Προστασίας & Διαχείρισης Κρίσεων, Υπουργείο Εσωτερικών και το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη
πηγή: ethnos.gr

Παρασκευή, 29 Μαΐου 2020

Περί θανάτου και αγνοίας.

 Του Παναγιώτη Χούπα*



Ακολουθεί ιατρική άποψη, βασισμένη στην εμπειρία και στις γνώσεις μου. Δημοσιεύεται με επιφυλάξεις (δεν διεκδικώ κανένα «αλάθητο»), προς πληροφόρηση του κοινού και μόνο του κοινού, προς υπεράσπιση της Επιστήμης, της Φιλοσοφίας τής Επιστήμης και της Λογικής και για κανέναν άλλο λόγο (δεν έχω ιατρείο για να ψαρεύω πελάτες, δεν έχω διαφημίσεις για να κυνηγάω κλικ).
Αν έχετε κατασταλαγμένη δική σας άποψη ότι «δεν υπάρχει ιός, δεν υπάρχει πανδημία, δεν υπάρχουν θάνατοι» ή «κι αν υπάρχουν δεν είναι σοβαρά και διογκώνονται για άλλους λόγους», μην συνεχίζετε την ανάγνωση, τα όσα ακολουθούν δεν σας αφορούν. Εκτός των άλλων, μπορεί να βλάψετε και την υγεία σας.
Όσοι συνεχίσουν την ανάγνωση, παρακαλώ να έχουν συνεχώς υπόψιν ότι κατά τον Μαρκ Τουέιν «παιδεία είναι το μονοπάτι από την αλαζονεία της άγνοιας στην μελαγχολία της αβεβαιότητας». Έχοντας πλήρη επίγνωση της ρήσης, κρατώ (όσο μού είναι δυνατόν) χαμηλούς τόνους, όχι μόνο επειδή η επιστημονική βάση των όσων γράφω μπορεί να μεταβληθεί στο μέλλον, αλλά και για να μην προσφέρω τροφή σε φανατικούς.

Πρώτο μέρος

Μετά την μακροσκελή αλλά αναγκαία εισαγωγή, προχωρώ στην ουσία:
Δεν είναι καθόλου κακό, το αντίθετο μάλιστα, εξειδικευμένες επιστημονικές γνώσεις να γίνονται κτήμα των πολλών. Η επιστήμη πρέπει να υπηρετεί την κοινωνία.
Ωστόσο, εν μέσω φονικής πανδημίας, πολλοί συνάνθρωποί μας παρεξηγούν και ορισμένοι, ακόμη και επιστήμονες θετικών επιστημών, εν πλήρη συγχύσει, παραπληροφορούν.
Έτσι, στα θύματα της νόσου προστίθενται κι άλλα.
Επιστημονικά δεδομένα χρησιμοποιούνται εναντίον κάποιας «συνωμοσίας», απλώς επειδή μερικοί τα πληροφορήθηκαν με καθυστέρηση και τα ερμήνευσαν κατά το δοκούν.
Πάγιες πρακτικές της κλινικής ιατρικής και στάνταρ διαδικασίες της άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος, θεωρούνται ως νεοεφευρεθέντα συνωμοτικά εργαλεία, απλώς επειδή μερικοί τις ανακάλυψαν, έκπληκτοι, εκ των υστέρων.
Κάποιοι χωρίς άμεση σχέση με το με το αντικείμενο, αναζητώντας «πατήματα» για να δικαιολογήσουν αθεμελίωτες προ-σχηματισμένες γνώμες, επιχειρούν (πολύ αργά μα την αλήθεια) να τα βρουν σε μεθοδολογίες και διαδικασίες ρουτίνας, εφαρμοζόμενες επί δεκαετίες στο επιστημονικό πεδίο.

Όπως πολύ σοφά διαπίστωσε αλλοδαπός συνάδελφος ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ «ΝΕΑ» ΑΠΟ «ΠΑΛΙΑ ΝΕΑ»!

Η δύστυχη Επιστήμη βρίσκεται λοιπόν εν μέσω διασταυρούμενων πυρών: των «θεσμικών» που γνωρίζουν και δεν εξηγούν και των «αντισυστημικών» που δεν γνωρίζουν αλλά εξηγούν.

Για παράδειγμα, όσοι προσπαθούν να υποβαθμίσουν το πόσο θανατηφόρα είναι η πανδημία, συγκρίνουν την COVID-19 με την εποχιακή γρίπη.
Πρόκειται για λογικό σφάλμα που εμπίπτει στον όρο «κακή αναλογία» ή «ψευδής αναλογία» («bad analogy» ή «false analogy»). Πρόκειται για σύγκριση ανόμοιων πραγμάτων.

Σύγκριση πανδημίας από πρωτοεμφανισθέντα ιό, αγνώστου ρυθμού προσβολής, ρυθμού μεταδοτικότητας και θνητότητας, στον οποίο αρχικά κανείς στη Γη δεν είναι άνοσος και για τον οποίον δεν υπάρχει διαθέσιμο φάρμακο ή εμβόλιο, με εποχιακή νόσο από «γνωστούς» στην ανθρωπότητα ιούς, με όλα τα μεγέθη τους υπολογισμένα κατά το δυνατόν, για τους οποίους υπάρχουν φάρμακα και εμβόλια, είναι αδιανόητη και μάλιστα εν θερμώ (ενόσω η πανδημία από τον πρώτο είναι σε εξέλιξη).
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η συλλογιστική των ατόμων αυτών όταν αναφέρονται σε αριθμούς θανάτων: καταλήγει σε θανατηφόρα (κυριολεκτώ) συμπεράσματα.
Συγκεκριμένα, ερμηνεύοντας τα δεδομένα επιφανειακά, χωρίς γνώση των ακριβών στοιχείων, ισχυρίζονται ότι η εποχιακή γρίπη θανατώνει κάθε χρόνο μεγαλύτερο ή συγκρίσιμο αριθμό ανθρώπων με αυτόν της COVID-19, οπότε (εννοούν) η τελευταία είναι πιο «αθώα».

Για το σκοπό αυτό, όχι μόνο επικαλούνται το μεγαλύτερο από τα νούμερα ενός «εύρους τιμών» (αν όχι ανοησία, τότε σίγουρα προκατάληψη), αλλά δεν μπαίνουν καν στον κόπο να διερευνήσουν πώς προέκυψαν τα νούμερα αυτά.

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ και πολλοί πριν και μετά απ’ αυτόν με ανάλογα διανοητικά προσόντα, εκστασιάστηκαν όταν έμαθαν ότι, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία από τους αρμόδιους φορείς τής χώρας, η εποχιακή γρίπη θανατώνει κάθε χρόνο από εικοσιμία χιλιάδες έως εξηντατρείς χιλιάδες πολίτες (21.000-63.000), με δεδομένα από τις «σεζόν» γρίπης 2013-2014 έως 2018-2019. Όχι μόνο στάθηκαν στο μεγαλύτερο νούμερο (τους διέφυγε το ότι έτσι, κατά τη λογική τους, η «συγκρίσιμη» COVID-19 είναι μια «κακή» εποχική γρίπη), αλλά δεν μπήκαν καν στον κόπο να πληροφορηθούν ότι ΤΑ ΝΟΥΜΕΡΑ ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤ’ ΕΚΤΙΜΗΣΗ!

Τα πραγματικά νούμερα, αυτά που μετρήθηκαν, κυμαίνονταν από 3.448 έως 15.620.

Η εξήγηση είναι απλή: Τα Κέντρα ελέγχου Νόσων (CDC) των ΗΠΑ «φουσκώνουν» τους θανάτους από γρίπη, κάτι εντελώς θεμιτό, εφόσον με τα πανίσχυρα υπολογιστικά μοντέλα που χρησιμοποιούν, οι αποδιδόμενοι στην εποχιακή γρίπη θάνατοι είναι περισσότεροι από αυτούς που δηλώνονται.

Η εγγενής στην Επιστήμη αβεβαιότητα, υποχρεώνει την ίδια την Επιστήμη να προβαίνει σε διορθώσεις, με επιστημονική ασφαλώς μεθοδολογία.
Αν ορισμένοι αυτό το ερμηνεύουν όπως τους συμφέρει, τότε αυτό είναι δικό τους πρόβλημα και όχι της επιστήμης.

Θα περίμενε κανείς, προκειμένου να υποβαθμιστεί η τρέχουσα πανδημία, να συγκριθεί αυτή με την πανδημία γρίπης του 1918. Τότε όμως οι «ψαγμένοι» θα ήταν υποχρεωμένοι να υπενθυμίσουν στον ανυποψίαστο τρίτο, ότι η πανδημία γρίπης του 1918 (του νέου τότε ιού στον οποίο ουδείς είχε ανοσία), σκότωσε τουλάχιστον πενήντα εκατομμύρια (50.000.000) ανθρώπων της πολύ πιο αραιοκατοικημένης τότε Γης, και σε έναν πόλεμο προπαγάνδας («καθεστωτικής» εναντίον «αντικαθεστωτικής» και το αντίστροφο) δεν λέγονται τέτοια πράγματα.

Βεβαίως, τώρα, οι νεκροί από COVID-19 στις ΗΠΑ έφτασαν ήδη τις 100.000, οπότε οι «αντισυστημικοί» αναμένεται να παίξουν το τελευταίο τους χαρτί των «φουσκωμένων θανάτων από τον κορωνοϊό». Αν όμως είναι κάτι «φουσκωμένο» επισήμως μέχρι στιγμής, αυτό είναι ο αριθμός θανάτων από γρίπη και όχι από τον κορωνοϊό! (Για την τραγική γελοιότητα του ισχυρισμού «τα νούμερα δεν τους βγαίνουν και δηλώνουν όλους τους θανάτους από τον ιό» στα επόμενα).

Σε κάθε περίπτωση, οι αριθμοί των θανάτων δεν μπορούν να συγκριθούν και δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται για την υποβάθμιση της σοβαρότητας της παρούσας πανδημίας.
Σε τελική ανάλυση πρόκειται για επιπλέον θανάτους και το αμίμητο «είχαμε 60.000 θανάτους, δεν μας πειράζουν 60.000 ακόμη» δεν περιπολεί τιμή στους οπαδούς του.

Συμπέρασμα 1ο: Καμία σύγκριση πανδημίας από πρωτοεμφανιζόμενο ιό και εποχιακής νόσου από γνωστό, καλώς ελεγχόμενο, ιό δεν χωρεί. Καμία υποβάθμιση του αριθμού των θανάτων από τον κορωνοϊό δεν δικαιολογείται. Η εγγενής στην Επιστήμη αβεβαιότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως όπλο για την απαξίωση της Επιστήμης.


Δεύτερο μέρος.

Για αρχή, ένα προσωπικό βίωμα:
Νοσοκομείο Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, περίπου 25 χρόνια πριν. Μια ήσυχη εσωτερική εφημερία μετατρέπεται σε κόλαση. Νεαρός ασθενής τής καρδιολογικής κλινικής παθαίνει ανακοπή μέσα στη νύχτα. Ο εφημερεύων ειδικευόμενος καρδιολόγος Χ.Β φθάνει σε λιγότερο από δύο λεπτά και αρχίζει καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση. Ένα λεπτό αργότερα φθάνει και ο αναισθησιολόγος. Μισή ώρα (30 λεπτά) μετά την έναρξη τής διαδικασίας, ο ασθενής δεν έχει ανανήψει και οι γιατροί είναι κατάκοποι. Κατά το τότε πρωτόκολλο, περαιτέρω προσπάθειες δεν έχουν νόημα και ο ασθενής πρέπει να κηρυχθεί νεκρός. Οι παριστάμενοι υγειονομικοί θέτουν το θέμα. Διακριτικά μεν, σαφώς δε. Ο καρδιολόγος, ο μόνος αρμόδιος γι’ αυτό, έχει διαφορετική γνώμη. Οι προσπάθειες συνεχίζονται. Τριάντα έξι (36) λεπτά από την ανακοπή και 34 περίπου από την έναρξη της διαδικασίας αναζωογόνησης, ο ασθενής ανανήπτει.

Ο καρδιολόγος θα προταθεί αργότερα για βραβείο, το οποίο θα του απονεμηθεί παμψηφεί. Συνάδελφε τα σέβη μου!

Τα μηνύματα εδώ είναι πολλά, το βασικό όμως είναι ένα:
Η διαχωριστική γραμμή ζωής και θανάτου ήταν η απόφαση του καρδιολόγου. Η ζωή κέρδισε τον θάνατο χάρη στην ελεύθερη γνώμη τού μόνου υπεύθυνου: του κλινικού γιατρού.

Έτσι είναι τα πράγματα δεκάδες χρόνια τώρα: Το θλιβερό καθήκον και συνάμα ιερό προνόμιο της κήρυξης τού θανάτου, επιφυλάσσεται από την Πολιτεία, τη Δικαιοσύνη, την Ηθική, τη Δεοντολογία … ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΟΛΟ … σ’ εκείνον που παίρνει ιστορικό και εξετάζει τον άρρωστο. Σ’ εκείνον που ανασαίνει τα χνώτα και λερώνεται άμεσα από το αίμα και τις εκκρίσεις τού αρρώστου. Σ’ εκείνον που έχει την ευθύνη της χορήγησης φαρμάκων, της εκτέλεσης επεμβατικών πράξεων και χειρουργικών επεμβάσεων. Στον κλινικό γιατρό.

Ο κλινικός γιατρός είναι αποκλειστικά ο αρμόδιος και υπεύθυνος και για την κήρυξη του θανάτου και για τη συνακόλουθη γραφειοκρατία (συμπλήρωση του πιστοποιητικού θανάτου)! Χωρίς «μα», «αν» και «ίσως». Τελεία και παύλα.

Ας μεταβώ τώρα κάπως πιο μακριά:
Τα βιολογικά φαινόμενα διέπονται από αβεβαιότητα. Ειδικά στην Ιατρική, πολύ λίγα πράγματα είναι απόλυτα. Ειδικότερα, για την αιτιολόγηση μιας έκβασης (νόσου ή θανάτου), δεν απαιτείται η ύπαρξη «ικανών» ή/και «αναγκαίων» προϋποθέσεων. («Ικανό» είναι το αίτιο που είναι αρκετό από μόνο του για να προκληθεί το αποτέλεσμα, «αναγκαίο» είναι το αίτιο που, αν απουσιάζει, το αποτέλεσμα αποκλείεται). 
Το κάπνισμα, για παράδειγμα, δεν αποτελεί «ικανή και αναγκαία» συνθήκη για να προσβληθεί κάποιος από καρκίνο του πνεύμονα: υπάρχουν καπνιστές που ποτέ δεν παθαίνουν καρκίνο του πνεύμονα και υπάρχουν πάσχοντες από καρκίνο τού πνεύμονα που ποτέ δεν κάπνισαν. Σε περιπτώσεις ύπαρξης συγκεκριμένων και πολύ καθορισμένων «αναγκαίων» αιτίων η νόσος δεν είναι βέβαιη: όλοι όσοι έχουν προσβληθεί από το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης δεν αναπτύσσουν φυματίωση. 

Συγκεκριμένα και πολύ καθορισμένα «ικανά» αίτια δεν μονοπωλούν μια νόσο: πολλοί από τους εκτεθέντες σε ραδιενέργεια αναπτύσσουν λευχαιμία, η νόσος όμως εμφανίζεται και σε ανθρώπους που ζουν πολύ μακριά από ραδιενεργές πηγές.

Το πρόβλημα αυτό, της αβεβαιότητας στην Ιατρική, αναλαμβάνει να διορθώσει η στατιστική επιστήμη και η θεωρία των πιθανοτήτων: στην Ιατρική «αίτιο» είναι ό,τι αυξάνει τις πιθανότητες του αποτελέσματος. Αρκεί βεβαίως, οι πιθανότητες αυτές να είναι σημαντικά αυξημένες, όπως η ίδια η στατιστική ορίζει. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που σύσσωμη η ιατρική κοινότητα θεωρεί το κάπνισμα ως αίτιο του καρκίνου τού πνεύμονα, κι ας μην είναι ούτε «ικανό», ούτε «αναγκαίο»: ο καπνιστής έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να νοσήσει από καρκίνο του πνεύμονα από εκείνες του μη καπνιστή. Αίτιο, λοιπόν, του θανάτου είναι ό,τι αυξάνει τις πιθανότητες να επέλθει ο θάνατος. Απόλυτη βεβαιότητα δεν μπορεί να υπάρξει.

Έτσι είναι τα πράγματα δεκάδες χρόνια τώρα και σ’ αυτό το πεδίο: Η Πολιτεία, η Δικαιοσύνη, η Ηθική, η Δεοντολογία … Ο ΚΟΣΜΟΣ ΟΛΟΣ … , με πλήρη συνείδηση της αδυναμίας απόλυτης βεβαιότητας ΔΕΝ απαιτούν από τον (αποκλειστικά αρμόδιο και υπεύθυνο, για να μην ξεχνιόμαστε) κλινικό γιατρό να είναι σίγουρος για την αιτία θανάτου.

Γι’ αυτό και οι επίσημες οδηγίες συμπλήρωσης του πιστοποιητικού Θανάτου, στις περισσότερες χώρες, περιλαμβάνουν αυτούσια την παράγραφο:
«Ως γιατρός είστε ελεύθερος και πρέπει να δηλώσετε την δική σας, καλύτερη δυνατή ιατρική γνώμη. Εκείνη, δηλαδή, που έχετε σχηματίσει με βάση την επιστημονική σας κατάρτιση και τις κλινικές η΄ άλλες πληροφορίες που έχετε στη διάθεση σας. Δεν απαιτείται απολυτή βεβαιότητα».

Είναι σαφές νομίζω, ότι η Πολιτεία, η Δικαιοσύνη, η Ηθική, η Δεοντολογία … Ο ΚΟΣΜΟΣ ΟΛΟΣ …, σε απλά ελληνικά, λένε στον κλινικό (να μην ξεχνιόμαστε) γιατρό:
«ΓΙΑΤΡΕ ΘΕΛΟΥΜΕ ΤΗ ΓΝΩΜΗ ΣΟΥ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ»!

Οι μόνοι που απαιτούν «αποδείξεις», εσχάτως, με σημαντική καθυστέρηση (όχι μόνο χρονική) είναι οι αρνητές της πανδημίας COVID-19 και γενικά οι συνωμοσιολόγοι. 
Όσοι έχουν προαποφασισμένη την άποψη «οι θάνατοι από τον ιό φουσκώνονται», προσβάλλουν έτσι τον κλινικό γιατρό (εντατικολόγο, αναισθησιολόγο, πνευμονολόγο, παθολόγο, καρδιολόγο, χειρουργό κτλ) χαρακτηρίζοντας τη γνώμη του ή λανθασμένη ή ανελεύθερη (προϊόν πιέσεων).

Αποκαλούν, δηλαδή, αυτοί οι «επιστήμονες» (ή και πραγματικοί επιστήμονες), με τη στάση τους (εξ αποστάσεως και εκ του ασφαλούς), τον κλινικό γιατρό «άσχετο» ή «υποχείριο».

Κάτι τέτοιο είναι όχι μόνο απαράδεκτο, αλλά και μη ανεκτό.

Περισσότερα για το πιστοποιητικό θανάτου, για το ότι δεν χωρεί δικαιολογία του τύπου «δεν έχουμε τίποτα εναντίον των γιατρών, άλλοι μαγειρεύουν τα αποτελέσματα» κτλ κτλ στο επόμενο.

Συμπέρασμα 2ο: Ο κλινικός γιατρός είναι ο αποκλειστικός αρμόδιος και υπεύθυνος και για την κήρυξη του θανάτου και για τη συνακόλουθη συμπλήρωση του πιστοποιητικού θανάτου. Για την τελευταία, ζητείται η γνώμη του και όχι αποδείξεις. Καμία υποβάθμιση του αριθμού των θανάτων από τον κορωνοϊό δεν μπορεί να δικαιολογηθεί με προσβολές έναντι των κλινικών γιατρών. Η εγγενής στην Επιστήμη αβεβαιότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως όπλο για την απαξίωση της Επιστήμης.


Τρίτο μέρος.

Το Πιστοποιητικό Θανάτου λοιπόν.
Επίσημο έγγραφο με χρησιμότητα σε πολλά θέματα (νομικά, κληρονομικά, οικονομικά κ.ά.). Γενικότερα όμως «το Ιατρικό Πιστοποιητικό Αιτιών Θανάτου είναι η πηγή των στατιστικών θνησιμότητας της χώρας, και οι στατιστικές αυτές αποτελούν τη βάση του παλαιότερου και αρτιότερου συστήματος παρακολούθησης της Δημόσιας Υγείας» (Ελληνική Ιατροδικαστική Υπηρεσία 2016).

Αυτό είναι, συνεπώς, το Πιστοποιητικό Θανάτου για την κοινωνία: αναντικατάστατο στατιστικό στοιχείο για επιδημιολογική μελέτη, προς όφελος του συνόλου.

Απαραίτητη προϋπόθεση, να είναι συμπληρωμένο σωστά: ο κλινικός (για να μην ξεχνιόμαστε) γιατρός, να εκφράσει ελεύθερα γνώμη (για να μην ξεχνιόμαστε), με τρόπο κατανοητό για τον επιδημιολόγο τού μέλλοντος.

Συμφωνήσαμε, νομίζω, ότι αίτιο θανάτου, στο πλαίσιο της αβεβαιότητας, είναι ό,τι αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα να επέλθει ο θάνατος.

Ποιο είναι λοιπόν το αίτιο θανάτου ενός συγκεκριμένου ανθρώπου και τι γίνεται όταν περισσότερες από μία παθήσεις διεκδικούν αυτόν τον ρόλο;
Σύμφωνα με τις (παγκόσμιες) οδηγίες συμπλήρωσης του Πιστοποιητικού, που προέκυψαν από συσσωρευμένες γνώσεις δεκαετιών σε απόλυτη εναρμόνιση με την Φιλοσοφία της Επιστήμης και την Λογική, είναι ΤΟ ΑΙΤΙΟ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΡΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΤΕΛΙΚΑ ΣΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ. Αυτό το αίτιο είναι η σημαντικότερη πληροφορία του πιστοποιητικού. Αυτή η πληροφορία καταχωρείται στους τελικούς πίνακες για στατιστική ανάλυση.

Σε απλά ελληνικά: Είναι η «σταγόνα», άλλοτε αλλού μεγέθους, που ξεχείλισε το ποτήρι.

Όλες οι υπόλοιπες «σταγόνες», μικρές και μεγάλες, παλιές ή νέες, (τα τυχόν προϋπάρχοντα νοσήματα δηλαδή, τα συνυπάρχοντα, τα υποκείμενα, ό,τι κι αν σκεφτείτε, όπως κι αν το πείτε) αν και γέμισαν μερικώς ή πλήρως το ποτήρι (συνυπήρχαν ή συνέτειναν στον θάνατο), έχουν επιδημιολογική σημασία, αλλά υποδεέστερη. Καταγράφονται στο Πιστοποιητικό, αλλά σε άλλο πεδίο.

Η χρονική συνιστώσα, δηλαδή το κατά προσέγγιση χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την έναρξη της ακολουθίας του θανάτου, έως τον θάνατο, επίσης καταγράφεται στο Πιστοποιητικό (κι αυτή σε ιδιαίτερο πεδίο) χωρίς όμως να επηρεάζει τον ορισμό της αιτίας θανάτου, όπως δόθηκε παραπάνω.

Καταγραφή χρονικής συνιστώσας που να αφορά στο προσδόκιμο της ζωής, στο πόσο δηλαδή αναμενόταν να ζήσει ο αποβιώσας εάν δεν ξεκινούσε η ακολουθία του θανάτου, δεν προβλέπεται, γιατί καμία σημασία δεν έχει: έστω και ένα δευτερόλεπτο ζωής αν στέρησε η αιτία θανάτου (όπως αυτή ορίστηκε παραπάνω) από τον άνθρωπο, ΑΥΤΗ μετρά, έστω κι αν οι άλλες νόσοι από τις οποίες έπασχε δεν του άφηναν περιθώριο να ζήσει πάνω από λίγες ώρες.

Αν λοιπόν ο νεαρός διαβητικός υπό ινσουλίνη, προσβληθεί από COVID-19, πάθει πνευμονία και αποβιώσει, η ακολουθία του θανάτου είναι: οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια, (που προκλήθηκε από) πνευμονία-(που προκλήθηκε από) COVID-19. Ο διαβήτης θα γραφτεί αλλού, αφού ΔΕΝ μετείχε στην ΤΕΛΙΚΗ ακολουθία (του θανάτου).

Αν ο κοτσονάτος κατά τα άλλα γέροντας πάθει το ίδιο, η ίδια ακολουθία θανάτου θα αναγραφεί, και η πίεση, το σάκχαρο, το ουρικό οξύ και ό,τι άλλο είχε μαζέψει ο αποβιώσας στη ζωή του, θα γραφτεί αλλού.

Αν ο παχύσαρκος καπνιστής πάθει το ίδιο, η ίδια ακολουθία θανάτου θα αναγραφεί, και η παχυσαρκία, η χρόνια πνευμονοπάθεια, η υπερλιπιδαιμία και ό,τι άλλο κουβαλούσε ο συνάνθρωπος τα τελευταία χρόνια, θα γραφτεί αλλού.

Αν ο ευρισκόμενος σε σχετικά καλή γενική κατάσταση (με στοιχειώδεις έστω επιδόσεις στην καθημερινότητα) καρκινοπαθής, πάθει το ίδιο, η ίδια ακολουθία θανάτου θα αναγραφεί, και ο καρκίνος (ΝΑΙ, Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ) θα γραφτεί αλλού.

Κατά τον ίδιο τρόπο που τόοοοσα χρόνια όταν ο υπερήλικας με στεφανιαία νόσο και τρία παλαιά εγκεφαλικά, που ανάρρωνε από αρθροπλαστική του ισχίου, έπεφτε καθ’ οδόν προς την τουαλέτα και χτυπούσε το κεφάλι του, ο νευροχειρουργός στο νοσοκομείο έγραφε ως αιτία θανάτου «κρανιοεγκεφαλική κάκωση, (που προκλήθηκε από) πτώση εξ ιδίου ύψους και όοολα τα υπόλοιπα αλλού.

Κατά τον ίδιο τρόπο που τόοοοσα χρόνια όταν ο μεταμοσχευμένος υπό συνδυασμένη ανοσοκατασταλτική αγωγή κατέληγε από λοίμωξη, αυτή, η τελευταία, λογιζόταν ως αιτία θανάτου και όοοολα τα υπόλοιπα γράφονταν αλλού.

Πρόκειται λοιπόν για καθορισμένα βήματα συγκεκριμένων διαδικασιών, που διέπονται από σαφείς και απλούς κανόνες (πάντα εντός του πλαισίου της αβεβαιότητας), χαίρουν της συμμόρφωσης όλου του ιατρικού κόσμου και εφαρμόζονται παγκοσμίως εδώ και πολλά χρόνια.

Υπενθυμίζω, με κίνδυνο να κουράσω, ότι καμία «απόδειξη» δεν ζητείται, για τον θάνατο από COVID-19, αρκεί ο κλινικός γιατρός να έχει κλινικοεργαστηριακό έλεγχο ΣΥΜΒΑΤΟ με οξεία ανεπάρκεια ή άλλη δυσλειτουργία οργάνου (πνεύμονα, καρδιάς, νεφρού κ.ά.) από αυτές που είναι εξαρχής τεκμηριωμένο ότι προκαλεί ο ιός, σε έναν ασθενή κρούσμα της νόσου (όπως το πρωτόκολλο το ορίζει) και ο οποίος πριν την παρούσα επιδείνωση τής υγείας του ήταν σε αξιοπρεπή γενική κατάσταση (χωρίς βέβαια να αποκλείεται και ασθενής σε βαρύτατη πρότερη γενική κατάσταση). Ουδείς λογικός άνθρωπος στη θέση του γιατρού θα σκεφτόταν άλλη λογική αλληλουχία που οδήγησε στον θάνατο και άλλο αίτιο θανάτου εκτός από τον ιό.

Όσοι λοιπόν υποστηρίζουν ότι πρόκειται για νοθεία, λαθροχειρία, πλαστογραφία και άλλα τέτοια τρομερά, καλό θα ήταν να σωπαίνουν, αν βέβαια έχουν ακόμη κάποια επαφή με την πραγματικότητα.

Εκείνοι πάντως που σαφώς έχουν διακόψει σχέσεις με την πραγματικότητα είναι όσοι ως μέρος της «συνωμοσίας» θεωρούν και την μη διενέργεια νεκροτομής προκειμένου να διαπιστωθούν τα «πραγματικά αίτια» των θανάτων.

Η διενέργεια νεκροτομής έχει πολύ συγκεκριμένες ενδείξεις. Οι λόγοι νεκροτομής, πολύ απλουστευμένα, είναι τέσσερις: Α) υποψία ή ενδείξεις μη φυσικού θανάτου (ανθρωποκτονίες, αυτοκτονίες, δυστυχήματα, δηλητηριάσεις, κεραυνοί, ό,τι μπορείτε να σκεφτείτε), Β) πλήρης αδυναμία του κλινικού γιατρού να σκεφτεί κάποια λογική ακολουθία νοσηρών καταστάσεων (κατά κανόνα ελλείψει στοιχείων), Γ) εκπαιδευτικό έργο (εργαστήρια ανατομίας και ιατροδικαστικής της Ιατρικής Σχολής), Δ) ερευνητικό έργο.

Στην προκειμένη περίπτωση τής πανδημίας, μόνο ο τελευταίος λόγος συντρέχει. 

Νεκροτομές έγιναν και συνεχίζουν να γίνονται, και απ’ αυτές αντλούνται πολυτιμότατα στοιχεία για τις βλάβες που προκαλεί ο ιός στον ανθρώπινο οργανισμό.

Η διενέργεια μαζικών νεκροτομών στα θύματα πανδημίας, για να ικανοποιηθεί το αστυνομικό δαιμόνιο ορισμένων, το μόνο που θα κατάφερνε θα ήταν μετά τις εντατικές και τους νεκροθαλάμους των νοσοκομείων, να γεμίσουν και τα νεκροτομεία. Να στερηθεί δηλαδή το σύστημα πολυτιμότατους πόρους.
Και πάνω απ’ όλα: για να γίνει νεκροτομή η σωρός κρατείται μακριά από τους οικείους, μακριά από την «τελευταία κατοικία» για καιρό, πολύ δε περισσότερο όταν υπάρχει «λίστα αναμονής». Στη νεκροτομή το ανθρώπινο σώμα διατέμνεται και τεμαχίζεται. Η αχρείαστη νεκροτομή είναι προσβολή νεκρού.

Στο επόμενο η πλήρης αποδόμηση της ανοησίας «ΜΕ τον ιό ή ΑΠΟ τον ιό;» και δυο λογάκια περί αμφισβήτησης και αμφισβητιών.

Συμπέρασμα 3ο: Η συμπλήρωση του Πιστοποιητικού Θανάτου διέπεται από απλούς και σαφείς κανόνες, παγκόσμιας αποδοχής και εφαρμογής. Ως «αιτία θανάτου» λογαριάζεται η πρώτη από μια αλληλουχία νοσηρών καταστάσεων που επέφεραν άμεσα τον θάνατο. Η σταγόνα, μικρή ή μεγάλη, που ξεχείλισε ένα ποτήρι άλλοτε άλλης πληρότητας. Η εγγενής στην Επιστήμη αβεβαιότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιείται εναντίον τής Επιστήμης.


Τέταρτο μέρος.

Καταρχάς δυο λόγια περί αμφισβήτησης και αμφισβητιών (χωρίς εισαγωγικά, επειδή αμφισβητίες δεν είναι μόνο οι αλαζόνες της άγνοιας, αλλά και οι μελαγχολικοί της αβεβαιότητας).
Θ’ αφήσω να μιλήσουν άλλοι, πιο ειδικοί.

Ο Αϊνστάιν, μέγας αμφισβητίας, έγραψε κάποτε ότι οι περισσότεροι επιστήμονες πάσχουν από τις (επιστημονικές) προκαταλήψεις της εποχής τους. Για την αποφυγή τέτοιων προκαταλήψεων και την πραγματική ανεξαρτησία των επιστημόνων, συνιστούσε μελέτη της Ιστορίας και της Φιλοσοφίας της Επιστήμης. Τι γίνεται λοιπόν, θα μπορούσε κάποιος να ρωτήσει, όταν προκατάληψη της εποχής, επιστημονική «μόδα», είναι … η αμφισβήτηση;

Ένας από τους γίγαντες της επιστήμης, ο βιολόγος P.B. Madowar (βραβείο Νόμπελ 1960), στο βιβλίο του «Συμβουλές προς ένα νέο επιστήμονα» (1979) περιγράφει διάφορες «τεχνικές τις οποίες ορισμένοι επιστήμονες χρησιμοποιούν για να αυξήσουν τη φήμη τους ή για να μειώσουν τη φήμη των άλλων, με μη επιστημονικά μέσα». Μία απ’ αυτές, συνεχίζει, είναι «να προσποιείται κάποιος ότι κατέχει ένα κριτικό πνεύμα τέτοιας τελειότητας, ώστε ποτέ κανένα δεδομένο να μην είναι αρκετά καλό γι’ αυτόν». Σε τελική ανάλυση, γράφει, «καμία επιστημονική υπόθεση ή θεωρία δεν καταφέρνει ποτέ να πετύχει τόσο μεγάλη βεβαιότητα, ώστε να μην την αγγίζει η κριτική ή να μην αντιμετωπίζει την πιθανότητα τροποποίησης».

Αυτό είναι πρόβλημα, όπως καταλαβαίνετε. 
Στην Επιστήμη υπάρχει αβεβαιότητα και μερικοί αυτό το εκμεταλλεύονται, για να αμφισβητούν τα πάντα και για πάντα. Να ζητούν π.χ. περισσότερα δεδομένα για να αποφασιστεί δράση, ενώ τα πτώματα συσσωρεύονται εν μέσω πανδημίας.

Τέτοιοι αμφισβητίες μοιάζουν με τον ζεν-πρεμιέ που στο ντεμπούτο του καθιερώθηκε σε έναν ρόλο, κι από τότε, σ’ όλη του την καριέρα, παίζει τον ίδιο ρόλο. Ανεξαρτήτως σεναρίου, σκηνοθέτη και κοινού, αυτός εκεί, τον ίδιο ρόλο.

Αμφισβήτηση προς χάριν της αμφισβήτησης και όχι αμφισβήτηση προς χάριν της επιστήμης. Ο Madowar την ονόμασε «καθ’ έξιν δυσπιστία».

Πρέπει να την αμφισβητούμε, δεν νομίζετε;

Και τώρα ας ασχοληθούμε με το τελευταίο προπύργιο όσων υποβαθμίζουν τη θνητότητα της νόσου COVID-19, στηριζόμενοι στον αέρα:

Θάνατος ΜΕ κορωνοϊό ή ΑΠΟ κορωνοϊό;

Δυστυχώς, η εγγενής αβεβαιότητα της πραγματικής Επιστήμης θεωρείται από μερικούς ασχέτους, ως αδυναμία. Κατά τον Popper η πραγματική Επιστήμη, είναι διαψεύσιμη. Αβέβαιη ούσα, θεωρεί την διάψευση αναπόσπαστο τμήμα τής εξέλιξής της. Παρέχει η ίδια τη δυνατότητα, ανοίγει η ίδια την πόρτα, για την διάψευσή της. 

Στους πραγματικούς επιστήμονες όμως, όχι στους εχθρούς της. Οι εχθροί της, όπως είναι οι φανατικοί, οι μισαλλόδοξοι και οι προκατειλημμένοι, απλώς νομίζουν ότι ανακαλύπτουν κερκόπορτες για να ρίξουν κάστρα.

Δεν γνωρίζω ποιος έθεσε πρώτος το ζήτημα «ΜΕ κορωνοϊό και όχι ΑΠΟ κορωνοϊό». Μένω με την εντύπωση ότι πρωτοακούστηκε από Ιταλούς αξιωματούχους μέσα στον χαλασμό των πρώτων ημερών της πανδημίας-τραγωδίας. 
Όπως και να ‘χει, όποιος συνωμοσιολόγος περιδιάβαινε στο διαδίκτυο το άρπαξε και το ‘κανε σημαία. Ελάχιστους επιστήμονες έχω ακούσει που να μην το απορρίπτουν αμέσως, ωστόσο οι «ψαγμένοι» και οι αφελείς το κοπανάνε νυχθημερόν.

Ειρήσθω εν παρόδω:
1) Όταν μια θεωρία είναι εξαρχής αυθαίρετη και αυτοί που την πιστεύουν, για να την υποστηρίξουν, συλλέγουν ό,τι τους συμφέρει εκ των υστέρων, αγνοώντας τα ασυγκρίτως ισχυρότερα και περισσότερα δεδομένα περί του αντιθέτου, πάσχουν από «προκατάληψη επιβεβαίωσης» (confirmation bias), την οποία η μεθοδολογία της έρευνας καταδικάζει μετά βδελυγμίας.

2) Στη σύγχυση συνεισφέρει ο αγγλισμός «ο τάδε διαγνώστηκε με την δείνα πάθηση». Κατά λέξη μετάφραση του « … was diagnosed with …» της αγγλικής γλώσσας. Όπως έχω τονίσει κατ’ επανάληψη, μετά και από προσωπική μου επικοινωνία με τον κύριο Μπαμπινιώτη (στη διάθεση κάθε ενδιαφερομένου), τέτοιο πράγμα στα Ελληνικά δεν υπήρχε. Έλληνες γιατροί, άλλοι επιστήμονες και φυσικά δημοσιογράφοι που μετέφραζαν ξένα κείμενα, αγνοώντας τη μητρική τους γλώσσα, το μετέφεραν αυτούσιο, τώρα καθιερώθηκε αντί του σωστού «διαγνώστηκε ότι πάσχει από» ή απλώς «πάσχει από» και δεν μπορώ να κάνω τίποτε άλλο. Μόνο τις προάλλες, ένας συνάδελφος μού έστειλε γνωμάτευση που έλεγε «διαγνώστηκε πάσχων» και συγκινήθηκα.

Η διάκριση «ΜΕ/ΑΠΟ» βασίζεται στο κατ’ αρχήν σωστό δόγμα «η συνύπαρξη δεν αποδεικνύει αιτιότητα». 
Η παρατήρηση ότι δυο πράγματα αρκετά συχνά συνυπάρχουν, δεν συνεπάγεται ότι το ένα προκάλεσε το άλλο. Αν π.χ. μελετώντας μερικούς πάσχοντες από καρκίνο του πνεύμονα παρατηρήσω ότι κάποιοι εξ αυτών έχουν κιτρινισμένα δόντια, δεν μπορώ να ισχυρισθώ ότι τα κιτρινισμένα δόντια αποτελούν αίτιο του καρκίνου του πνεύμονα. 
Το δόγμα αυτό διατυπώθηκε από πραγματικούς επιστήμονες, που είχαν σκοπό να προφυλάξουν τους ενθουσιώδεις ή επιπόλαιους συναδέλφους τους από γκάφες και όχι να δώσουν όπλα σε άσχετους για να χτυπήσουν την Επιστήμη. 
Το δόγμα είναι προειδοποιητικό και όχι απαγορευτικό. Προειδοποιεί να μην εξαχθούν γρήγορα και επιφανειακά συμπεράσματα. Δεν αποκλείει την αιτιότητα, απλώς συνιστά προσοχή και περαιτέρω ενασχόληση με το θέμα.

Στην προκειμένη περίπτωση της πανδημίας, οι κακοθελητές που το ερμηνεύουν όπως τους συμφέρει, προσπαθώντας ασφαλώς να επηρεάσουν υπέρ τους τον ανυποψίαστο τρίτο, εννοούν ότι η συνύπαρξη ιού και θανάτου δεν αποδεικνύει ότι ο πρώτος προκαλεί τον δεύτερο. Εφόσον οι περισσότεροι από τους νεκρούς έχουν και υποκείμενα νοσήματα, το «λογικό», κατ’ αυτούς, είναι τα υποκείμενα νοσήματα να ευθύνονται για τους θανάτους και ο ιός, παρότι παρών, να μην μετέχει στην επέλευση του θανάτου.

Εγκεφαλικό χάος.

Κάτι τέτοιες χαριτωμενιές έχουν κατά καιρούς αποτελέσει σημαντική τροχοπέδη στην πρόοδο της επιστήμης. Διάφοροι «αμφισβητίες» έχουν σπείρει σύγχυση και αμφιβολία στο κοινό, για λόγους που μόνο αυτοί γνωρίζουν. 
Κλασικό παράδειγμα είναι η αμφισβήτηση ότι ο ιός HIV είναι το αίτιο του AIDS. Ακόμη και σήμερα, σαράντα χρόνια μετά, ορισμένοι επιμένουν ότι αφού οι επιπλοκές τού AIDS (οι επιπλοκές της ανοσοανεπάρκειας δηλαδή) που θανατώνουν τους ασθενείς, παρατηρούνται και σε άλλες ανοσοανεπάρκειες, δεν έχει αποδειχθεί πέραν πάσης αμφιβολίας ότι ο HIV είναι το αίτιο.
Αυτό «το πέραν πάσης αμφιβολίας», μπορεί να είναι βασικό στη Νομική επιστήμη, όχι όμως και στην Ιατρική. Η αμφιβολία είναι συνυφασμένη με την Ιατρική. (Πάντως, πριν μερικά χρόνια, ξένο δικαστήριο έβαλε τις πιθανότητες υπεράνω όλων: καταδίκασε νοσηλεύτρια για κατά συρροήν φόνους, επειδή έκρινε ότι η πιθανότητα τόσο πολλοί σκόπιμοι θάνατοι να συνέβαιναν τυχαία στις βάρδιες της στους ασθενείς που είχε χρεωθεί, ήταν ελάχιστη, ενώ η πιθανότητα να τους προκαλούσε εκείνη ήταν απείρως μεγαλύτερη).

Σε κάθε περίπτωση η Επιστήμη, μες στην αβεβαιότητα έχει απαντήσεις: κριτήρια. Από τη δεκαετία του 1960 ο γίγαντας επιδημιολόγος A. Bradford Hill (μακαρίτης πλέον) έχει θεσπίσει 9 «κριτήρια αιτιότητας». Κριτήρια από τα οποία ένας παράγων που παρατηρήθηκε ότι συνυπάρχει, ανακηρύσσεται ένοχος (αίτιο). Η πιο πρόσφατη εφαρμογή τους (2016) κήρυξε τον ιό Zika (Zika virus) αίτιο μικροκεφαλίας του νεογνού, όταν προσβάλλει την έγκυο.

Παρακαλώ σημειώστε:

Α) ο ίδιος ο A. Bradford Hill, με πλήρη επίγνωση της αβεβαιότητας της επιστήμης και απόλυτη σωφροσύνη, δήλωσε εξαρχής ότι κανένα από τα κριτήρια δεν αποτελεί από μόνο του αδιαμφισβήτητη τεκμηρίωση υπέρ ή κατά μιας υπόθεσης ύπαρξης αιτιακής σχέσης. Είναι η συνολική εκτίμηση των κριτηρίων που γέρνει την πλάστιγγα από τη μια ή την άλλη πλευρά. Ο ιός Zika πληρούσε 7 από τα 9 κριτήρια

Β) η ύπαρξη των κριτηρίων δεν υποκαθιστά την πρόταση «αίτιο είναι ό,τι αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες». Την συμπληρώνει όπου χρειάζεται.

Γ) στα κριτήρια η Επιστήμη καταφεύγει όταν είναι απολύτως αναγκαίο. Όταν αμφιταλαντεύεται. Προηγείται ο έλεγχος της λογικής βάσης ενός ισχυρισμού. Η εξήγηση μαζικών θανάτων σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, σύμφωνα με την οποία, πολλές, διαφορετικές και ανομοιογενείς υποκείμενες παθήσεις αποφάσισαν όοολες μαζί να θανατώσουν αρρώστους στους οποίους «όοοολως τυχαίως» παρευρισκόταν και ο κορωνοϊός είναι βλακώδης. Οποιοσδήποτε λογικός άνθρωπος θα ενοχοποιούσε τον κοινό παρονομαστή: τον ιό. 
Έτσι άλλωστε διδάσκει και η κοινή πείρα. Όλοι γνωρίζουν ότι ένας ιός όταν βρει το κατάλληλο έδαφος (ελαττωμένες άμυνες) μπορεί να σκοτώσει. Έτσι διδάσκει και η επιστημονική πείρα. Ο ιός προκαλεί πνευμονία. Η πνευμονία είναι σταθερά μέσα στο «Top Ten» των γενικών αιτίων θανάτου παγκοσμίως, από καταβολής Επιδημιολογίας.

Η αρχαία σοφία είναι υπέρ της λογικής: «Ἄρκτου παρούσης ἴχνη μὴ ζήτει». Η λαϊκή (Κρητική) σοφία το ίδιο: «τον όφι θωρείς και τον συρμό γυρεύεις;».

Προχωρώ μόνο και μόνο για να διαλύσω και την παραμικρή αμφιβολία του καλόπιστου τρίτου. Προβαίνω σε σκόπιμη απλούστευση για διδακτικούς λόγους. Αναλύω τα κριτήρια.
1) Είναι η συσχέτιση ισχυρή; Βεβαίως. Μια απόλυτη πλειοψηφία είναι πάντοτε ισχυρή. Οι θετικοί στον ιό αποτελούν την πλειονότητα των επιπλέον (σε σχέση με τον μέσο όρο των τελευταίων ετών) νεκρών.

2) Είναι η συσχέτιση «συνεπής»; Βεβαίως. Ο θάνατος συνυπάρχει με τη «θετικότητα» στον ιό, σε νέους και ηλικιωμένους, ευπαθείς και μη, άνδρες και γυναίκες, φτωχούς και πλούσιους, σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης.

3) Είναι κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των θανάτων ειδικά για τον ιό; Βεβαίως. Οι περισσότεροι από τους επιπλέον θανάτους οφείλονται σε πνευμονία και το νεκροτομικό υλικό των πνευμόνων (όπου ανιχνεύεται ο ίδιος ο ιός και όχι απλώς η «θετικότητα» με κάποιο τεστ) εμφανίζει «ξεχωριστά παθολογοανατομικά ευρήματα στα πνευμονικά αγγεία»

4) Η «θετικότητα» στον ιό προηγείται του θανάτου; Βεβαίως. Ο νεκρός δεν αναπνέει για να κολλήσει, ούτε ξύνει τη μύτη του με μολυσμένα χέρια.

5) Εξαρτάται ο θάνατος από τη «δόση» του ιού (συνδέεται ο θάνατος με αυξημένο ιϊκό φορτίο;). Όχι. Το κριτήριο δεν υπέρ της αιτιακής σχέσης.

6) Έχει η συσχέτιση βιολογική βάση;

7) Έχει η συσχέτιση ερμηνευτική συνοχή;

8) Υπάρχει πειραματική τεκμηρίωση;

9) Υπάρχει αναλογία;

Στα κριτήρια 6-9 η απάντηση είναι «βεβαίως». Το κλειδί είναι η απάντηση «βεβαίως» στην ερώτηση υπ. αριθ. 9. Υπάρχουν 2 άλλοι κορωνοϊοί που προκάλεσαν επιδημίες (SARS και MERS) στο πρόσφατο παρελθόν. Υπάρχει «ορθή αναλογία»: είναι αναπνευστικοί ιοί, συγγενείς με τον τρέχοντα, προκαλούν πνευμονία, προκαλούν θάνατο σε ανθρώπους και πειραματόζωα. Οχτώ στα εννιά. Όχι κι άσχημα.

«Μα» θα ρωτήσει ο καλόπιστος τρίτος, «όποιος έχει τον ιό απαγορεύεται να πεθάνει από άλλη αιτία;». Όχι. Φυσικά όχι!
 Αν ένας συνάνθρωπός μας με δύο παλιά εμφράγματα κολλήσει σήμερα τον ιό, το τρίτο έμφραγμα μπορεί να διαλέξει την αυριανή μέρα για να του αφαιρέσει τη ζωή. Τέτοιες σταγόνες που ξεχειλίζουν τα ποτήρια των συνανθρώπων μας όμως, είναι σταγόνες στον ωκεανό (ωκεανός είναι η πανδημία). Άλλωστε, ισχύουν για όλες (μα όλες!) τις αιτίες θανάτου, ιδιαίτερα για τα λοιμώδη νοσήματα. Γι’ αυτό δεν ακούσαμε ποτέ κανένα «κίνημα» που, στις επιδημίες γρίπης ή και γενικότερα, να αναρωτιέται «ΜΕ γρίπη ή ΑΠΟ γρίπη;».

Συμπέρασμα 4ο: Η Αμφισβήτηση προς χάριν της αμφισβήτησης και όχι προς χάριν της Επιστήμης είναι απαράδεκτη. 
Το ερώτημα «Θάνατος ΜΕ κορωνοϊό ή ΑΠΟ κορωνοϊό;» είναι όπλο προκατειλημμένων και φανατικών κατά της πραγματικής Επιστήμης, για να επηρεαστούν οι καλόπιστοι τρίτοι. 
Η αναπαραγωγή του μόνο προπαγανδιστικούς σκοπούς εξυπηρετεί. 
Η εγγενής στην Επιστήμη αβεβαιότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως όπλο για την απαξίωση της Επιστήμης.

Πηγές
Τα σπουδαία βιβλία
1) Denying Science - Conspiracy Theories, Media Distortions and the War against Reality του J. Grant, 1η έκδοση, Prometheus Books 2011
2) Epidemiology 101 του R. Friis, 2η έκδοση, Jones & Bartlett 2019
3) Advice to A Young Scientist του J.B Madowar, 1η έκδοση, Harper Colophon Books 1979
Το εγχειρίδιο
Physician’s Handbook on Medical Certification of Death, CDC - USA Department of Health and Human Services 2013
Τα άρθρα

* Ο Παναγιώτης Χούπας είναι γιατρός παθολόγος