Η μελαγχολία της ευφυΐας

της Παναγιώτας Ψυχογιού
 

Πριν από 2.500 χρόνια ο Αριστοτέλης υποστήριξε πως «δεν υπάρχει καμία μεγάλη ιδιοφυΐα χωρίς κάποια δόση παράνοιας». Σήμερα ο ισχυρισμός του αποδεικνύεται επιστημονικά καθώς πολυάριθμες μελέτες αποδεικνύουν πως η ευφυΐα σχετίζεται με την μελαγχολία.

Η μελαγχολία θεωρείται από την αρχαιότητα, στοιχείο διάκρισης. O πρώτος ορισμός της δόθηκε από τον Iπποκράτη τον 5ο π.X. αιώνα που τη συσχέτιζε με τη «μέλαινα χολή», ένα από τα τέσσερα υγρά συστατικά του ανθρώπινου σώματος. Ο Aριστοτέλης πρώτος παρατήρησε ότι εξέχουσες μορφές της φιλοσοφίας, της πολιτικής και των τεχνών συνέβαινε να είναι μελαγχολικοί. Υποστηρίζει ότι οι «περιττοί», όσοι δηλαδή διέπρεψαν στη φιλοσοφία, στην πολιτική, στην ποίηση και τις τέχνες ήταν μελαγχολικοί. Στον δειγματολογικό κατάλογο πρώτος μνημονεύεται ο Ηρακλής, και ακολουθούν ο Λύσανδρος ο Λακεδαιμόνιος, ο Αίας ο Τελλαμώνιος, ο Βελλεροφόντης, ο Εμπεδοκλής, ο Πλάτων και ο Σωκράτης. Ο Ηρακλής έζησε τα δυο παροξυσμικά περιστατικά του κράματος της μαύρης χολής. Ένα παθολογικό του χαρακτηριστικό αφορά στο φόνο των παιδιών του τα οποία διαπέρασε με βέλος σε μια κρίση μανίας (εξ ου και η τραγωδία του Ευριπίδη «Ηρακλής μαινόμενος» στην οποία ο Ηρακλής σκοτώνει και τη γυναίκα του). Ο Ιπποκράτης μιλάει επίσης για την «Ηράκλεια Νόσο». Ο Κικέρων στο Tusculanae disputations αποδίδει στον Αριστοτέλη την άποψη ότι όλοι οι ιδιοφυείς είναι μελαγχολικοί, αλλά και ο Σενέκας στο De tranquillitate animae αναφέρει πως κατά τον Αριστοτέλη η ιδιοφυία είναι ανάμικτη με την παραφροσύνη. Κατά τους σύγχρονους ερευνητές ο Αριστοτέλης άντλησε στοιχεία από το έργο του Θεοφράστου «Περί μελαγχολίας» το οποίο όμως έχει χαθεί. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις και για τη μελαγχολία του ίδιου του Αριστοτέλη. Εν κατακλείδι, κατά τον Αριστοτέλη όλοι οι άνθρωποι που έχουν διακριθεί σε κάποιο τομέα ήταν μελαγχολικοί. Η μαύρη χολή είναι ηθοποιός (ηθοποίηση). Διαμορφώνει συμπεριφορές και χαρακτήρες.

Ο Δημόκριτος και ο Πλάτων υποστήριζαν ότι κανείς δε μπορεί να είναι καλός ποιητής χωρίς μια θεία πνοή που να μπορεί να παραβληθεί με την τρέλα. Οι μελαγχολικοί είναι κατ’ ουσίαν ποιητές χάρη στην ένταση των διαθέσεων τους. Κατά τον Πλάτωνα οι ιδιοφυείς άνθρωποι είναι παρορμητικοί και έξαλλοι. Το ίδιο υποστηρίζει και ο Δημόκριτος αλλά και ο γιατρός Ρούφος από την Έφεσο (ειδικός στην μελαγχολία). Ο τελευταίος υποστηρίζει ότι αυτοί που έχουν οξύ πνεύμα και μεγάλη ευφυΐα πέφτουν εύκολα στην μελαγχολία επειδή έχουν γρήγορες μεταβολές και μεγάλη ικανότητα πρόβλεψης και φαντασίας (Κοπιδάκης Μιχάλης, Καθηγητής Κλασσικής Λογοτεχνίας Πανεπιστημίου Αθηνών,«Βελλεροφόντης, Ευριπίδης, Αριστοτέλης: περιττοί και μελαγχολικοί» στο «Ορώμενα, τιμή στον Αριστοτέλη», Συλλογικό έργο εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2002).

Η μελαγχολία στάθηκε λοιπόν μια από τις «αριστοκρατικές» εκείνες ασθένειες που γονιμοποίησαν την τέχνη, τη λογοτεχνία και τον φιλοσοφικό στοχασμό. Ο I. Kant κατέταξε τη μελαγχολία στη σφαίρα του Υψηλού ενώ ο W. Benjamin ανακάλυψε την αριστερή μελαγχολία. O Eμπεδοκλής, ο Σωκράτης και ο Πλάτων συγκαταλέγονται ανάμεσα στους επιφανείς μελαγχολικούς. Για τους καλλιτέχνες, της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού η εκκεντρικότητα ιδιοφυών δημιουργών, όπως του Μιχαήλ Άγγελου, του Γκόγια και του Μπετόβεν συνδέεται με μια βαθιά και διάχυτη μελαγχολία. Οι Σ. P. Kόλεριτζ και Tζον Kητς και ο Mποντλέρ- που για να εκφράσει τη μελαγχολία επιλέγει την αγγλική λέξη «spleen-και ο Φρίντριχ Σέλινγκ στο βιβλίο του «Περί της ουσίας της ανθρώπινης ελευθερίας» θεωρούν τη μελαγχολία θεμέλιο της γνώσης. Το 1621 ο Pόμπερτ Mπέρτον δημοσιεύει την «Aνατομία της Mελαγχολίας», την πρώτη εμπεριστατωμένη σπουδή πάνω στο θέμα της μελαγχολίας.

Η μελέτη της Αλεξάνδρας Ρασιδάκη με τίτλο «Περί μελαγχολίας» (εκδ. Κίχλη, 2012) αντιμετωπίζει τη μελαγχολία ως πηγή δημιουργίας. Η σημαντική αυτή μελέτη κινείται μεταξύ της ιστορίας των ιδεών, της πολιτισμικής ιστορίας και της συγκριτικής γραμματολογίας και επιχειρεί να παρουσιάσει την πλούσια περί μελαγχολίας γραμματειακή και εικαστική παράδοση. Αντλώντας παραδείγματα από την ευρωπαϊκή ζωγραφική της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, καθώς και από τη λογοτεχνία του 19ου και του 20ού αιώνα, αναδεικνύει την πολιτισμική διάσταση αλλά και τη διαχρονική αίγλη της μελαγχολίας.

Η Μελαγχολία νοείται ως κεντρικό θέμα της διανόησης των φιλοσόφων του Μεσαίωνα και της Ρομαντικής εποχής, ως στάση ζωής και ως δημιουργική ευφυḯα, συχνά δε ιδιοφυḯα. Η τρέλα του Αίαντα στο ομώνυμο έργο του Σοφοκλή, αλλά και η μανία του Ηρακλή στον Ευριπίδη, μεγάλα αποσπάσματα από τους πλατωνικούς διαλόγους, το έργο του Εμπεδοκλή, τα Ηθικά Νικομάχεια του Αριστοτέλη διαβάζονται με κέντρο τη Μελαγχολία. Η μελαγχολία συσχετίζεται με τον μονόλογο του Άμλετ, τα νέγρικα spirituals, το tango argentino, την παράδοση της flamenco, τα blues, τον Adorno και τον Freud, τη Julia Kristeva, ή και με το έργο του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ή τον Γεώργιο Βιζυηνό, τον Παπαδιαμάντη, τον Καρυωτάκη, τον Λαπαθιώτη και άλλους μεγάλους Έλληνες συγγραφείς. Συνδέεται επίσης με τους Χένρι Τζέιμς, Ουίλιαμ Φώκνερ, Σκοτ Φιτζέραλντ, Χέρμαν Έσσε, Γκράχαμ Γκριν, Άγκαθα Κρίστι, Στίβεν Κινγκ, Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Τ.Σ. Έλλιοτ, Νικολάι Γκόγκολ, Μάξιμ Γκόρκι, Κερτ Βόνεγκατ, Τενεσί Γουίλιαμς, Εμίλ Ζολά, Ιβάν Τουργκένιεφ, Αύγουστο Στρίνμπεργκ, Τ. Ουίλιαμς, Ε. Α. Πόε, Λέοντα Τολστόι, Μαίρη Σέλλεϋ, Τσαρλς Ντίκενς, Χέρμαν Μελβίλ, Μαρκ Τουέιν, Ονορέ ντε Μπαλζάκ, την Έμιλυ Ντίκινσον, την Σύλβια Πλαθ, τη Βιρτζίνια Γουλφ, τη Μαργκερίτ Ντυράς, τον John Keats, τον Λόρδο Byron αλλά και με ζωγράφους, όπως ο Vincent Van Gogh, ο Edvard Munch και πάρα πολλούς άλλους.

Ως δείγματα της ιδιαιτερότητας, ο ζωγράφος Σαλβαντόρ Νταλί μεγαλουργούσε μόνον σε ένα ακατάστατο περιβάλλον. Η θεϊκή έμπνευση εκφραζότανε μέσα από το απόλυτο χάος: αναποδογυρισμένα έπιπλα και διάσπαρτα ρούχα. Κι αν κάποιος είχε το θράσος να… συμμαζέψει την Αίθουσα Ζωγραφικής του, ο Νταλί κατεχόταν από απίστευτες εκρήξεις θυμού, εκσφενδονίζοντας βρισιές κι αντικείμενα, ώσπου η Θεά Έμπνευση να τον επισκεφτεί ξανά.

Η Σύλβια Πλαθ έγραφε: «…Ο ήχος του τίποτα – που ήσουν εσύ τρέλα; …Έχω υποφέρει τη φρικαλεότητα του ηλιοβασιλέματος… Καμένη μέχρι ρίζα… Τρομοκρατούμαι απ’ αυτό το μαύρο πράγμα – που κοιμάται μέσα μου…». Τελικά αυτό το μαύρο πράγμα την καταπίνει όπως και τη Βιρτζίνια Γουλφ που έβαλε πέτρες στην τσέπη του παλτό της, μπήκε και περπάτησε στη θάλασσα ώσπου πνίγηκε…

Γιατί πρέπει να θεωρήσουμε την Ντίκινσον «τρελή», όπως και η ίδια περιπαιχτικά αυτοαποκαλείται και όχι σοφή, αφού επέλεξε μια ζωή που της επέτρεπε να δημιουργεί; Γιατί να υποθέσουμε ότι έχασε απέχοντας, αντί να σκεφτούμε ότι επέλεξε να απέχει; Ο ψυχολόγος Daniel Nettle γράφει, «Είναι δύσκολο τελικά να αρνούμαστε ότι τα ισχυρότερα θεμέλια της δυτικής κουλτούρας έχουν χτιστεί από ανθρώπους με κάποια προδιάθεση τρέλας». Η διάνοια συχνά πορεύεται τόσο μπροστά από την εποχή της, ώστε συχνά ο φωτισμένος άνθρωπος παρεξηγείται ή παρερμηνεύεται από τους συγχρόνους του, ενώ αποθεώνεται από τις επόμενες γενιές. Χρειάζονται αιώνες γνώσης και πνευματικής εξέλιξης, για να κατανοηθεί το επίπεδο της διάνοιας.

Κλείνοντας παραπέμπω στον μεγάλο Έλληνα ποιητή Μ. Παπανικολάου:

"Ήταν αλήθεια πως εζούσα κάποια ζωή ξεχωριστή,

ζούσα όπως ήθελεν η Μούσα κι όπως δεν ήθελε η ζωή.
Λοξά με κοίταζαν οι άλλοι σα να με παίρναν για τρελό,
κι ήταν για με χαρά μεγάλη μαζί τους πάντα να γελώ."

πηγή: artinews

Υπεράνθρωποι

του Ισοβίτη 

Κυκλοφορεί ένα ποστ με τη σύγκριση μεταλλίων ανάμεσα σε τρεις χώρες:
• Ελλάδα: 11 εκατομμύρια κάτοικοι, 3 χρυσά, 1 ασημένιο, 2 χάλκινα
• Τουρκία: 75 εκατομμύρια κάτοικοι, 0 χρυσά, 3 ασημένια, 4 χάλκινα
• Ινδίες: 1252 εκατομμύρια κάτοικοι, 0 χρυσά, 1 ασημένιο, 0 χάλκινα

Ναι, «Ινδίες» γράφει. Το ποστ -υποθέτω πως- φτιάχτηκε για να τονώσει την εθνική υπερηφάνεια των απανταχού Ελλήνων, δείχνοντας με αυτή την αδιαμφισβήτητη επιστημονική έρευνα πως η μικρή μας χώρα είναι ανώτερη από άλλες μεγαλύτερες, αφού κέρδισε 6 ολόκληρα μετάλλια, σε λέω, στους Ολυμπιακούς Αγώνες (που οι μισοί Έλληνες ακόμα τους αποκαλούν «Ολυμπιάδες»).

Αυτό που δε γράφει το εθνικοπατριωτικό ποστ είναι:
• Ουγγαρία: 10 εκατομμύρια κάτοικοι, 8 χρυσά, 3 ασημένια, 4 χάλκινα
• Τζαμάικα: 3 εκατομμύρια κάτοικοι, 6 χρυσά, 3 ασημένια, 2 χάλκινα
• Κροατία: 4 εκατομμύρια κάτοικοι, 5 χρυσά, 3 ασημένια, 2 χάλκινα
• Νέα Ζηλανδία: 5 εκατομμύρια κάτοικοι, 4 χρυσά, 9 ασημένια, 5 χάλκινα

Ωχ, τελικά έχει χώρες με μικρότερο πληθυσμό που πήραν περισσότερα μετάλλια από την Ελλάδα των 11 εκατομμυρίων. Αλλά αυτό το κομμάτι της αλήθειας δεν εξυπηρετεί τον δημιουργό του ποστ -προτιμά να απομονώσει άλλο μέρος του πλήρους πίνακα μεταλλίων.

(Εθνική υπερηφάνεια όταν ένας Έλληνας γιατρός ανακαλύπτει κάτι σπουδαίο, αλλά όχι εθνική ντροπή όταν ένας συνάδελφός του ζητάει φακελάκι. Το πρώτο είναι υπόθεση όλων μας, το δεύτερο προσωπική αποτυχία).

Σε κάθε θρίαμβο αθλητή σε κορυφαίες διοργανώσεις αντιστοιχούν δεκάδες ή εκατοντάδες αποτυχίες άλλων αθλητών που δεν τα κατάφεραν επειδή ατύχησαν ή επειδή δεν είχαν παρόμοια στήριξη από την οικογένεια ή το σύλλογο ή τον/τη σύντροφό τους, ή δεν δούλεψαν αρκετά ή δεν είχαν ούτως ή άλλως το απαιτούμενο ταλέντο ή, στην τελική, δεν είχαν τέτοιες φιλοδοξίες. Ένας είναι ο πρώτος, ένας είναι ο δεύτερος, ένας είναι ο τρίτος και η σειρά φτάνει ως τον τελευταίο. Αντί να νιώθουμε δέος ως ανθρώπινη φυλή για τα όρια του ανθρώπινου σώματος που διαρκώς μεγεθύνονται, κάτι που βλέπουμε δισεκατομμύρια άνθρωποι ταυτόχρονα σε ζωντανή μετάδοση από το μεγαλύτερο πειραματικό εργαστήριο που δεν είναι άλλο από τους αγώνες παγκόσμιας συμμετοχής, συνεχίζουμε να χάνουμε εκούσια το νόημα και να τσιμπολογάμε σταγονίδια εθνικής ανάτασης με δανεική δόξα από τους υπερανθρώπους που τυγχάνει να έχουν γεννηθεί στα ίδια γεωγραφικά όρια -λες και όλος ο πλανήτης δεν κατοικείται από τον ίδιο άνθρωπο, λίγο πιο μαύρο, λίγο πιο άσπρο, ψηλότερο, κοντύτερο, πιο δυνατό ή πιο αδύναμο από εμάς.

Δεν απαξιώνω τους Ολυμπιακούς Αγώνες ως εμπορικό πανηγύρι ή ανταγωνιστική σύγκρουση ανάμεσα σε χώρες που ρίχνουν στην αρένα τους ικανότερους -ως ένα ιδιόμορφο trial by combat. Σέβομαι πραγματικά τους εκπροσώπους της φυλής μου, της ανθρώπινης φυλής, που θυσιάζουν καθημερινά τις ζωές τους για να αποδεικνύουν σε όλους εμάς πόσο μακριά μπορούν να επεκτείνονται τα όρια του ανθρώπινου σώματος, πόσο πιο ψηλά, πόσο πιο δυνατά. Και θεωρώ πως η ανταμοιβή τους για την εθελοντική πλην ακούσια συμμετοχή τους ως πειραματόζωα είναι ελάχιστη: Χρήμα, δόξα, αναγνώριση, για μια ζωή γεμάτη στερήσεις και συγκέντρωση σε έναν και μοναδικό στόχο.

Το χειροκρότημά μου στους ήρωες της ανθρώπινης φυλής. Και η συγνώμη μου, εκ μέρους κάποιων άλλων, για όσους μειώνουν τα επιτεύγματά τους χαρακτηρίζοντάς τους ως «Έλληνες», «Τούρκους», «Ινδούς», «Αμερικανούς», «Ευρωπαίους», «Αφρικανούς».

Αν ρίχναμε και τα τείχη προς τιμήν των ολυμπιονικών σε όλο τον κόσμο, αντί να χτίζουμε νέα...

πηγή: Ισοβίτης

ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ 490 Π.Χ. - “ΜΕΜΝΕΟ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ”

Κείμενο: Νίκος Μέντζας
 

"Γιατί έτσι από τους αρχαίους καιρούς
Μοίρα θεοτική προστάζει
και στους Πέρσες όρισε πολέμους
καστροκαταλύτες κι αλογόβατες
μάχες βουερές κι ακόμη
χαλασμό στις πολιτείες”
Αισχύλου - Πέρσαι

Κατά την διάρκεια του πρώτου ελληνικού αποικισμού (11ος - 9ος αιώνας π.Χ.) τα παράλια της Μικράς Ασίας και τα κοντινά νησιά άρχισαν να αποικίζονται από τους Έλληνες. Αχαιοί, Δωριείς και Ίωνες δημιούργησαν πόλεις, οι οποίες, κυρίως κατά τον δεύτερο ελληνικό αποικισμό (8ος - 6ος αιώνας π.Χ.) αποτέλεσαν πρότυπα ανάπτυξης σε τομείς όπως οι τέχνες, το εμπόριο, ο πολιτισμός, αλλά και φιλοσοφικά κέντρα. Το 540 π.Χ. η Ιωνία και τα παράλια της Μικράς Ασίας τέθηκαν υπό την κυριαρχία του Πέρση αυτοκράτορα Κύρου Β', ο οποίος, μεταξύ άλλων, διόρισε τυράννους της αρεσκείας του στις διάφορες πόλεις, οδήγησε τους Ίωνες σε περικοπές των εμπορικών κινήσεων, επέβαλε οικονομικές εισφορές και την συνδρομή στρατιωτικών δυνάμεων σε εκστρατείες του. Το 499 π.Χ., όταν στον θρόνο της Περσικής Αυτοκρατορίας βρισκόταν ο Δαρείος και ξεσπόυσε η Ιωνική Επανάσταση, ο τύραννος της Μίλητου Αρισταγόρας, κατέπλευσε στην Σπάρτη με σκοπό να πείσει τους Σπαρτιάτες να συνδράμουν, με στρατό, για την εκστρατεία εναντίον των Περσών με προορισμό τα Σούσα. Η απάντηση που πήρε, μετά από μερικές μέρες, ήταν αρνητική. Όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος, ο Κλεομένης, βασιλιάς της Σπάρτης και αδελφός του Λεωνίδα του απάντησε:

"Ξένε Μιλήσιε, να βρίσκεσαι έξω από τα σύνορα της Σπάρτης προτού δύσει ο ήλιος. Όσα λες, δεν θα τα ακούσουν ευχάριστα οι Λακεδαιμόνιοι, αφού θέλεις να τους οδηγήσεις σε απόσταση τριών μηνών πορεία από την θάλασσα."

Έπειτα ο Αρισταγόρας στράφηκε στους Αθηναίους, οι οποίοι μετά από σύσκεψη και απόφαση της εκκλησίας του δήμου αποφάσισαν να στείλουν 20 πλοία με αρχηγό τον Μελάνθιο, που μαζί με 5 πλοία από τους Ερετριείς θα διοικούσε ένα εκστρατευτικό σώμα 2000 περίπου ανδρών. Ένας λόγος που οδήγησε τους Αθηναίους στην απόφαση αυτή ήταν και η περίπτωση του Ιππία. Ο Αθηναίος τύραννος Ιππίας ήταν γιος και διάδοχος του Πεισίστρατου. Μετά την μετά την ανατροπή του, το 510 π.Χ., και την ανάδειξη του Κλεισθένη και της δημοκρατικής μεταρρύθμισης που αυτός εισήγαγε στο πολίτευμα, προσπάθησε ανεπιτυχώς να προσεταιριστεί τους Σπαρτιάτες για να πετύχει την παλινόρθωση του. Αφού δεν τα κατάφερε, στράφηκε στο πλευρό των Περσών και του σατράπη των Σάρδεων και αδερφού του Δαρείου, Αρταφέρνη. Απέβλεπε με αυτή την κίνηση στην βοήθεια τους για την ανάληψη της διακυβέρνησης της Αθήνας, με την πόλη να καταλήγει αποικία της περσικής αυτοκρατορίας. Ο Ηρόδοτος περιγράφει τις ραδιουργίες του Πεισιστρατίδη:

"Ο Ιππίας, όταν έφθασε από την Λακεδαίμονα στην Ασία, άρχισε να συκοφαντεί τους Αθηναίους στον Αρταφέρνη και κατέβαλε κάθε προσπάθεια προκειμένου να τους έχει πάλι υπό την εξουσία του και να καταλήξουν υπήκοοι του Δαρείου. Αυτή ήταν η δραστηριότητα του Ιππία και μόλις οι Αθηναίοι το πληροφορήθηκαν, έστειλαν αντιπροσώπους στις Σάρδεις για να μην πεισθούν οι Πέρσες από τους φυγάδες τους. Ο Αρταφέρνης τους διέταξε να δεχθούν πίσω τον Ιππία, αν ήθελαν να σωθούν. Οι Αθηναίοι αρνήθηκαν και αποφάσισαν να γίνουν φανερά εχθροί των Περσών."

Έτσι, οι Αθηναίοι έκριναν σκόπιμο να βοηθήσουν τους Ίωνες και οι ενισχύσεις του έφθασαν στα παράλια της Μικράς Ασίας το 498 π.Χ. Ο Αρισταγόρας όρισε στρατηγούς για την εκστρατεία τον αδερφό του Χαροπίνο και τον Ερμόφαντο. Φθάνοντας στις Σάρδεις, πυρπόλησαν την πόλη και οπισθοχώρησαν για αναδίπλωση και επανένωση με τους Μιλήσιους. Η έκβαση της επανάστασης, ουσιαστικά, καθορίστηκε εκείνη τη χρονιά έπειτα από την ήττα των Ελλήνων κοντά στην πόλη της Εφέσου. Παρόλα αυτά, ο πόλεμος συνεχίστηκε με ναυμαχίες, για να λήξει οριστικά, με νίκη των Περσών, πέντε χρόνια μετά. Τα παράλια της Μικράς Ασίας επανήλθαν ολοκληρωτικά στην κατοχή των Περσών.

Όταν οι Αθηναίοι μαζί με τους Ίωνες και τους Ερετριείς πυρπόλησαν τις Σάρδεις, ο Δαρείος ρώτησε να μάθει ποίοι ήταν αυτοί οι Αθηναίοι. Αφού πληροφορήθηκε πήρε το τόξο του, πέρασε ένα βέλος, σημάδεψε στον ουρανό λέγοντας, “Δία, ας μου δοθεί χάρη να εκδικηθώ τους Αθηναίους” και το εκτόξευσε. Ύστερα έδωσε διαταγή σε έναν υπηρέτη του, να του επαναλαμβάνει τρεις φορές πριν το δείπνο: “Δέσποτα, μην ξεχνάς τους Αθηναίους”. Ο Δαρείος είχε βάλει στόχο να υποτάξει τους θρασείς κατοίκους αυτής της μικρής πόλης που τόλμησε να θίξει την υπόληψη του κατά την Ιωνική Επανάσταση. Ο Πέρσης αυτοκράτορας, παρόλο που πίστευε ότι το ξέσπασμα της επανάστασης οφειλόταν σε δολοπλοκίες που ξεκίνησαν από τους τυράννους των περιοχών που βρίσκονταν στα παράλια, κατάλαβε ότι όσο θα υπήρχαν ελεύθερες ελληνικές πόλεις στα δυτικά, θα ήταν δύσκολο να διασφαλίσει την σταθερή κυριαρχία του στα παράλια της Μικράς Ασίας. Η εισβολή του στην Ελλάδα, στην ουσία, εξυπηρετούσε επεκτατικούς σκοπούς με γνώμονα την διαφύλαξη και παράλληλα την ισχυροποίηση της αυτοκρατορίας του. Το προπύργιο της δύσης στεκόταν εμπόδιο σε αυτή την προοπτική˙ να ανοιχθεί δηλαδή ο δρόμος για την επέλαση και επικράτηση του ανατολίτικου δεσποτισμού στην Ευρώπη. Το προπύργιο αυτό όμως, κατοικούταν από πολίτες που το πάθος για την ελευθερία τρεφόταν από την δημοκρατική τους αντίληψη και το ένστικτο του πολίτη - οπλίτη που είχε διαμορφωθεί στην αρχαία Αθήνα, χαρακτηριστικά τα οποία δημιουργούσαν ισχυρές συνειδήσεις και νοηματοδοτούσαν την έννοια της συνειδητής πειθαρχίας.

Στην Ιωνική Επανάσταση, στο πλευρό των επαναστατημένων, πήρε μέρος και ο Μιλτιάδης, ο οποίος κατέλαβε την Ίμβρο και την Λήμνο, νησιά τα οποία παραχώρησε στους Αθηναίους, και που μετά την επιδρομή του Μαρδόνιου στην Θράκη, κατέφυγε στην Αθήνα. Ο Μιλτιάδης είχε κληρονομήσει από τον θείο του την ηγεμονία της Χερσονήσου, μια περιοχής κοντά στην Καλλίπολη, στον Ελλήσποντο. Έχοντας καλές σχέσεις με τους Αθηναίους σε επίπεδο εμπορικών δραστηριοτήτων, και όχι μόνο, αλλά και λόγω της αθηναϊκής καταγωγής του, επέστρεψε στην πόλη το 493 π.Χ. Εκεί έτυχε υποδοχής με ανάμεικτα συναισθήματα. Υπήρξαν Αθηναίοι που είδαν την άφιξη του ως χρήσιμη συνεισφορά, λόγω της στρατιωτικής του εμπειρίας (είχε πολεμήσει και στο πλευρό των Περσών εναντίον των Σκυθών) ενόψει του κινδύνου της περσικής εισβολής, υπήρξαν και εκείνοι που, αυτοπροσδιοριζόμενοι ως "ρεαλιστές", την αντιμετώπισαν με μεγάλη επιφυλακτικότητα καθώς προέβλεπαν περαιτέρω επιδείνωση των σχέσεων με τους Πέρσες, με αποτέλεσμα την καταβαράθρωση του εμπορίου. Πολλοί από τους τελευταίους πάντως ήταν παλιοί οπαδοί της τυραννίδας των Πεισιστρατηδών και του Ιππία, οπότε προσέβλεπαν σε μια επαναφορά του στην εξουσία. Όπως και να είχε, ο Μιλτιάδης εκλέχτηκε στρατηγός, και με την βοήθεια του Θεμιστοκλή, ο οποίος έβλεπε την σύγκρουση των Περσών με τους Έλληνες ως αναπόφευκτο γεγονός, λόγω εμπορικών αλλά και στρατηγικών - επεκτατικών διαφορών.

Το 491 π.Χ., ο Δαρείος έστειλε πρεσβευτές σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας για να ζητήσουν "γην και ύδωρ", ως κίνηση ψυχολογικής επιβολής. Τότε, μετά από αρνητική απάντηση, πόλεις όπως η Σπάρτη, η Αθήνα και η Κόρινθος συμφώνησαν σε συνεργασία για την επικείμενη επιδρομή από την ανατολή. Ο Δαρείος θα έπρεπε λόγω κύρους να χτυπήσει άμεσα και αποφασιστικά, με ισχυρή δύναμη τις πόλεις εκείνες που έθιξαν την υπόληψη του, καθώς σε αντίθετη περίπτωση θα δημιουργούσε το προηγούμενο για ενδεχόμενες εξεγέρσεις και από άλλους λαούς που δυσφορούσαν απέναντι στην παντοκρατορία του. Έτσι και έκανε. Το 490 π.Χ., ο περσικός στόλος βρισκόταν στην τελική ευθεία της εκστρατείας. Πλέοντας προς την Αττική, οι Πέρσες υπέταξαν τους κατοίκους των νησιών, από τα παράλια της Ιωνίας μέχρι την Ερέτρια και πήραν τα παιδιά ως ομήρους. Ο Δαρείος θεωρούσε ότι η προσάρτηση των νησιών θα τον βοηθούσε να χρησιμοποιήσει τις περιοχές αυτές ως προγεφυρώματα εναντίον της ηπειρωτικής Ελλάδας. Φτάνοντας στην Εύβοια, υπέταξαν την Ερέτρια, οι κάτοικοι της οποίας μετά από σθεναρή αντίσταση ηττήθηκαν από προδοσία. Ως αντίποινα για την καταστροφή των Σάρδεων, οκτώ χρόνια πριν, ο περσικός στρατός έκαψε τα μνημεία και αιχμαλώτισε τους κατοίκους. Ύστερα από την σύντομη αυτή νίκη, οι Πέρσες ξεκίνησαν για την αποβίβαση στην Αττική, με αισιοδοξία και αυτοπεποίθηση. Ο Ιππίας σύστησε την παραλία του Μαραθώνα ως σημείο απόβασης εξαιτίας της κοντινής απόστασης, της δυνατότητας για καλύτερη προετοιμασία που παρουσίαζε και του γεγονότος ότι στην περιοχή κατοικούσαν αρκετοί οπαδοί του, που ενδεχομένως θα βοηθούσαν με διάφορους τρόπους. Η πίστη των Περσών για την επικράτηση τους οφειλόταν σε δυο βασικούς παράγοντες: την υπέρτερη αριθμητική τους δύναμη και την ισχυρή παρουσία και συμμετοχή ιππικού, που τους οδηγούσαν στην πρόβλεψη ότι οι Αθηναίοι θα κρατούσαν αμυντική στάση, όπως οι Ερετριείς, και θα κλείνονταν πίσω από τα τείχη της πόλης.

Οι Αθηναίοι βλέποντας τον κίνδυνο συγκάλεσαν έκτακτη συνέλευση της εκκλησίας του δήμου και αποφάσισαν να κινηθούν προς τον Μαραθώνα, αντί να περιμένουν ταμπουρωμένοι στην πόλη. Η απόφαση τους για επιθετική στάση, από στρατηγικής άποψης, ήταν μια ριζοσπαστική έκφραση της ελεύθερης, δημοκρατικής σκέψης που συντελούσε σε ένα, όσο το δυνατόν, πιο σθεναρό και επιτυχές πλάνο απώθησης του εχθρού. Ο Μιλτιάδης ήταν εκείνος που επέμεινε στην επιθετική τακτική που θα έπρεπε να εφαρμοστεί, την απομόνωση του εχθρού και την διάλυση του. Σύμφωνα με το σχέδιο του, τα υψίπεδα γύρω από την ακτή θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν ως τείχος προστασίας και προκάλυμμα για την παρατήρηση και την επιλογή της κατάλληλης στιγμής για επίθεση. Υπήρχαν βέβαια και εκείνοι που, βλέποντας το ..."ρεαλιστικά", συμβούλευαν την αμυντική στάση και έναν ενδεχόμενο συμβιβασμό με τον κατακτητή, ο οποίος ίσως έδειχνε ελεημοσύνη. Οι περισσότεροι Αθηναίοι συντάχτηκαν με την πρόταση του Μιλτιάδη, κόντρα στην αυταπάτη της δεύτερης πρότασης. Σε τελική ανάλυση δεν είχαν κάτι να χάσουν, εφόσον οι Πέρσες είχαν δρομολογήσει και προαποφασίσει τα μέτρα που επεφύλασσαν στον ελληνικό πληθυσμό. Αντιθέτως με την υποταγή θα έχαναν τα πάντα.

Την ώρα που οι Πέρσες έπλεαν προς τον Μαραθώνα, οι Αθηναίοι έστειλαν στην Σπάρτη έναν κήρυκα, τον Φειδιππίδη, ο οποίος πεζός κάλυψε απόσταση 242 χλμ. μέσα σε δυο μέρες, και παράλληλα ετοίμασαν τον στρατό ορίζοντας δέκα στρατηγούς, έναν από κάθε φυλή. Η απόκτηση του στρατηγικού αξιώματος δεν ήταν ζήτημα κληρονομικότητας ή άλλου άμεσου τρόπου σφετερισμού, αλλά προϋπέθετε την αποδεδειγμένη αξία σε θέματα διαγωγής, χαρακτήρα και ικανοτήτων. Σε όλα αυτά τα σημεία, ο στρατηγός έπρεπε να είναι δοκιμασμένος και η εκλογή του γινόταν κάθε χρόνο - δημοκρατικά - από τον λαό. Πολέμαρχος ορίστηκε, με κλήρο, ο Καλλίμαχος. Η ιδιαιτερότητα του αθηναϊκού λαού έγκειτο στο γεγονός ότι πέρα από τον ρόλο του πολίτη, του συμμετέχοντα δηλαδή στην πολιτική διεργασία και τις αποφάσεις για τα κοινά, ασκούσε και τον ρόλο του οπλίτη, του πολεμιστή, του υπερασπιστή του πάτριου εδάφους και της πολιτείας. Ο αγώνας για την ελευθερία σε επίπεδο αυτοδιάθεσης ενός λαού ξεκινούσε και ισχυροποιούταν βιωματικά, σαν συναίσθημα και τρόπος αντίληψης, από το ίδιο το πολίτευμα. Η διαδικασία της ελεύθερης έκφρασης, της συμμετοχής στο πεδίο της πολιτικής ζύμωσης και της ενασχόλησης με τα κοινά δεν μπορούσε παρά να καταλήξει στην συνειδητή υπεράσπιση της ίδιας της πατρίδας από δεσποτισμούς και επίδοξους κατακτητές. Η έννοια πατρίδα αποκτούσε υπόσταση, μέσα από τη συμμετοχική διαδικασία, και η πειθαρχία σε στρατιωτικό επίπεδο, γινόταν συνειδητή. Οι όροι "πατρίδα" και "δημοκρατία" ταυτίζονταν πλέον σε τέτοιο βαθμό, που αποτέλεσαν μια ισχυρή και ριζοσπαστική μορφή κοινωνικής και ατομικής αντίληψης, οδηγώντας στην πολιτισμική άνθιση. Έτσι, η ιδιότητα του πολίτη - οπλίτη (του δημοκράτη - πατριώτη) δημιουργούσε το νέο μοντέλο ανθρώπου που αποκτούσε ελεύθερη και στιβαρή συλλογική συνείδηση, και σε στρατιωτικό επίπεδο αχρήστευε τον ρόλο του μισθοφορικού στρατού που πολλές φορές χρησιμοποιήθηκε από τυράννους για ιδιοτελείς σκοπούς, βάσει του καιροσκοπικού του χαρακτήρα.

Ο Φειδιππίδης όταν έφτασε στην Σπάρτη, ανήγγειλε στους Σπαρτιάτες:

"Λακεδαιμόνιοι, οι Αθηναίοι σας ζητούν βοήθεια. Μην ανεχθείτε μια πόλη αρχαιότατη στην Ελλάδα να υποδουλωθεί στους βαρβάρους. Η Ερέτρια έχει κιόλας υποδουλωθεί και η Ελλάδα έγινε ασθενέστερη κατά μια σπουδαία πολιτεία."

Οι Σπαρτιάτες δέχθηκαν την πρόταση των Αθηναίων για συμμαχία εναντίον των Περσών, προβάλλοντας όμως έναν όρο. Θα έπρεπε να περιμένουν να τελειώσουν τα Κάρνεια, μέχρι την επόμενη πανσέληνο, για να ξεκινήσουν˙ χρονικό διάστημα δέκα, περίπου, ημερών. Το έθιμο της τοπικής θρησκευτικής εορτής προς τιμήν του Κάρνειου Απόλλωνα, που γινόταν κάθε τέσσερα χρόνια, κατά την διάρκεια της πανσελήνου του μήνα Κάρνειου και διαρκούσε εννιά ημέρες, απαγόρευε την πολεμική εμπλοκή ενόσω διεξάγονταν οι εορτασμοί. Στην πραγματικότητα, ο βασικός λόγος για τις υπεκφυγές των Σπαρτιατών ήταν η έλλειψη εμπιστοσύνης στις πολεμικές ικανότητες των Αθηναίων, και η αμφιβολία τους για την επικράτηση των τελευταίων εναντίον των Περσών. Γι αυτό τον λόγο δεν ήθελαν να ρισκάρουν μια άμεση κίνηση ρήξης με τους τελευταίους. Ο Φειδιππίδης, αφού έλαβε την απάντηση, κάλυψε την ίδια απόσταση πάλι μέσα σε δυο μέρες για να πληροφορήσει τους Αθηναίους σχετικά με την απόφαση των Σπαρτιατών.

Στο πλευρό των Αθηναίων παρατάχθηκαν οι Πλαταιείς, με τους οποίους διατηρούσαν καλές σχέσεις λόγω της βοήθειας που τους παρείχαν εναντίον της Θήβας. Οι Αθηναίοι παρέταξαν περίπου 10000 οπλίτες και οι Πλαταιείς 1000, περίπου, ενώ τον Καλλίμαχο διαδέχτηκε στην αρχηγία ο Μιλτιάδης λόγω των ικανοτήτων που επέδειξε στην διαμόρφωση του σχεδίου δράσης. Οι περσικές δυνάμεις, υπό τους στρατηγούς Δάτι και Αρταφέρνη, γιου του ομώνυμου Πέρση σατράπη, είχαν σαν σύμβουλο τον Ιππία και αριθμούσαν περίπου 45000 μαχητές. Εκείνο όμως που προβλημάτιζε περισσότερο τον Μιλτιάδη ήταν η παρουσία του ιππικού που δυσχέραινε την θέση των Ελλήνων οπλιτών. Ύστερα από μερικές μέρες, το βράδυ της ημερομηνίας που η αρχιστρατηγία είχε - τυπικά - ανατεθεί στον Μιλτιάδη, οι Πέρσες άρχισαν να φορτώνουν τα άλογα στα πλοία (πιθανώς για μεταφορά του στρατεύματος στην Αθήνα), με αποτέλεσμα να δοθεί η ευκαιρία στην ελληνική πλευρά για επίθεση.

Η περσική πλευρά παρέταξε τις δυνάμεις της σε όλη τους την έκταση. Το κέντρο ήταν επανδρωμένο με πολεμιστές από την Μηδία, Πέρσες και Σάκες, έναν πολεμοχαρή λαό, υποτελή στον Πέρση αυτοκράτορα, που πρόσφερε μισθοφόρους για τις μεγάλες εκστρατείες. Αυτό το τμήμα αποτελούσε το ισχυρό τμήμα της περσικής φάλαγγας, καθώς συμμετείχαν επίλεκτοι πολεμιστές. Τα δυο άκρα αποτελούσαν υποτελείς μαζί Πέρσες οπλίτες. Το σύνολο των περσικών δυνάμεων απλωνόταν σε βάθος 23 σειρών. Η ελληνική πλευρά παρατάχθηκε σύμφωνα με το σχέδιο του Μιλτιάδη, ο οποίος ενίσχυσε τα πλευρικά τμήματα σε βάθος. Το δεξιό τμήμα επανδρώθηκε με οκτώ σειρές, απαρτιζόμενες από 500 οπλίτες η κάθε μια. Το βάθος των οκτώ σειρών διατηρήθηκε και στην αριστερή πλευρά, με 625 οπλίτες στην κάθε μια, καθώς εκεί είχαν προστεθεί οι δυνάμεις των Πλαιταιέων. Στο κέντρο, ο Μιλτιάδης, κράτησε το ίδιο μήκος αλλά μείωσε το βάθος, αφήνοντας τέσσερις σειρές των 500 οπλιτών. Οι Έλληνες είχαν μειώσει τους ζυγούς του κέντρου, επεκτείνοντας έτσι το μέτωπο και παράλληλα, έχοντας κρατήσει το βάθος και την πυκνότητα των δυο άκρων, προσδοκώντας μια δυνητική κίνηση που θα δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για περικύκλωση του εχθρού στο κέντρο. Στο κέντρο είχε πάρει θέση και ο Μιλτιάδης, αφού οι απαιτήσεις εκεί θα ήταν μεγάλες και θα κρινόταν η έκβαση της μάχης. Το κέντρο ήταν επιφορτισμένο να κρατήσει το περσικό αντίστοιχο, όσο τα πλευρά του εχθρού θα κατακερματίζονταν και θα κατέρρεαν. Οι προετοιμασίες των Ελλήνων έγιναν τα ξημερώματα, πριν από εκείνες των Περσών, και λίγο πριν από την ανατολή του ήλιου πραγματοποίησαν έφοδο αιφνιδιάζοντας τους Πέρσες (περίπου 5:30 π.μ.). Η απόσταση μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών ήταν περίπου 1.5 χλμ.

Οι Έλληνες έκαναν επίθεση με ταχύ βηματισμό για να αποφύγουν - όσο ήταν δυνατόν - τα βέλη των αντιπάλων, τραγουδώντας παιάνα, σύμφωνα με τα πολεμικά τους έθιμα. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι "οι Πέρσες, βλέποντας τους να ορμούν τρέχοντας, ετοιμάστηκαν να τους αντιμετωπίσουν - νόμιζαν ότι οι Αθηναίοι τρελάθηκαν κι όδευαν στον όλεθρο, καθώς τους έβλεπαν λίγους να τρέχουν χωρίς να έχουν ούτε ιππικό, ούτε τοξότες". Όταν η απόσταση μεταξύ των δυο στρατών μειώθηκε στα τετρακόσια μέτρα οι Πέρσες άρχισαν να εκτοξεύουν - μαζικά - βέλη, με σκοπό την δημιουργία σύγχυσης στις τάξεις του εχθρού, ως ένα είδος ψυχολογικής επιβολής. Όταν έφτασε στα διακόσια μέτρα η ελληνική φάλαγγα έχοντας καταφέρει να διατηρήσει την τάξη, χωρίς απώλειες, όρμησε τρέχοντας προς τον εχθρό. Στα εκατό μέτρα, όταν οι Πέρσες ύψωσαν τα τόξα, οι Έλληνες είχαν ορθώσει τα δόρατα και αποφεύγοντας πλέον τα βέλη έπεσαν με φόρα πάνω στους Πέρσες, δημιουργώντας ένα οστικό κύμα που είχε άμεσο αντίκτυπο στην διάλυση των άκρων.

Ο τραγικός ποιητής Αισχύλος, που πήρε μέρος και τραυματίστηκε στη μάχη, θυμόταν στο έργο του “Πέρσες” τις παροτρύνσεις που ακούγονταν την ώρα της επίθεσης:

"Ω, παίδες Ελλήνων, ίτε, ελευθερούτε πατρίδ’, ελευθερούτε δε παίδας, γυναίκας, θεών τε πατρώων έδη, θήκας τε προγόνων, νυν υπέρ πάντων αγών!"

Όσο τα πλευρικά τμήματα των Ελλήνων κατανικούσαν τα περσικά, οθώντας τα πίσω στα πλοία, το αθηναϊκό κέντρο κρατούσε απασχολημένο το επίλεκτο σώμα των Περσών, οδηγώντας το προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μπορεί να θεωρηθεί ως άθλος το γεγονός ότι οι 2000 Αθηναίοι που βρίσκονταν στο σημείο αυτό αντιμετώπισαν περίπου 15000 επίλεκτους Πέρσες. Όταν τα ελληνικά πλευρικά τμήματα κατατρόπωσαν τους αντιπάλους που έτρεχαν προς τα πλοία, συνενώθηκαν και με αναστροφή επιτέθηκαν στο περσικό κέντρο. Έτσι οι αντιστεκόμενοι Πέρσες που είχαν μείνει, βρέθηκαν να δέχονται επίθεση και από τα νώτα τους. Ήταν θέμα χρόνου και αυτή η περσική διάσπαση και άτακτη οπισθοχώρηση προς τα πλοία. Μερικοί από αυτούς, στην προσπάθεια τους να φθάσουν εκεί πνίγηκαν στα έλη και άλλοι σφαγιάστηκαν στο παρακείμενο άλσος. Στα πλοία η μάχη διεξήχθη με ακόμη σκληρότερο τρόπο, αφού σε περίπτωση ανασύνταξης και φυγής των Περσών, υπήρχε το ενδεχόμενο να καταπλεύσουν στο Φάληρο ή σε κάποια άλλη περιοχή κοντά στην Αθήνα. Οι εισβολείς κατατρομοκρατημένοι προσπαθούσαν με νύχια και με δόντια να επιβιβαστούν στα πλοία, τα οποία στέκονταν η μόνη σωτηρία τους. Ο Ηρόδοτος αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στον αδελφό του Αισχύλου, Κυνέγειρο, ο οποίος "ενώ κρατούσε από την πρύμνη ένα καράβι, (οι Πέρσες) του έκοψαν τα χέρια του με πέλεκυ" για να μπορέσουν να αποπλέυσουν. Ενώ, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος στα "Ηθικά - Συναγωγή ιστοριών παράλληλων ελληνικών και ρωμαϊκών", ο Καλλίμαχος "έπεσε νεκρός, κατατρυπημένος από δόρατα". Τελικά, ένας αριθμός κατάφερε να επιβιβαστεί στις τριήρεις, ενώ επτά από αυτές έπεσαν στα χέρια των Ελλήνων. Η μάχη που ξεκίνησε λίγο πριν από την ανατολή του ήλιου, έληξε τρεις ώρες μετά. Τρεις ώρες πυκνών συγκρούσεων, απαιτητικών τακτικών και λυσσαλέας ορμής. Η στρατηγική ευφυία όμως του Μιλτιάδη μαζί με παράγοντες όπως το θάρρος, ο ακριβής συντονισμός και η φυσική κατάσταση των οπλιτών, οι οποίοι πολεμούσαν επί τρεις ώρες με 32 κιλά φορτίο οπλισμού και διαρκείς ελιγμούς, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην έκβαση της μάχης.

Κατά τον απόπλου, ύστερα από σινιάλο, ο Δάτις έδωσε διαταγή στα πλοία για περίπλου του Σουνίου και αγκυροβόληση στο Φάληρο, απ’ όπου θα εξαπέλυαν αντεπίθεση. Το σινιάλο, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, δόθηκε από την στεριά, από οπαδούς του Ιππία:

"Στην Αθήνα διατυπώθηκε η κατηγορία ότι αυτή τους την ενέργεια την μηχανεύτηκαν οι Αλκμεωνίδες, οι οποίοι θα είχαν συνεννοηθεί με τους Πέρσες να τους κάνουν σήμα, υψώνοντας ασπίδα, όταν εκείνοι θα ήσαν κιόλας στα καράβια τους."

Οι Αθηναίοι αποφάσισαν να αναχωρήσει το μεγαλύτερο μέρος του σώματος και άφησαν στην περιοχή ένα μικρότερο τμήμα με αρχηγό τον Αριστείδη. Οι Μαραθωνομάχοι, παρ' όλη την ψυχική και σωματική κόπωση της μάχης και με πλήρη οπλισμό, κατάφεραν να φτάσουν πριν από τους Πέρσες, καλύπτοντας την απόσταση πεζή σε χρονικό διάστημα οκτώ ωρών. Οι Πέρσες φθάνοντας στα ανοιχτά του φαληρικού κόλπου, μόλις αντίκρυσαν το θέαμα των οπλιτών να περιμένουν παρατεταγμένοι την απόβαση κατάλαβαν ότι δεν έφτανε ούτε η αριθμητική υπεροχή, ούτε η υπεροπλία για να αντιπαρατεθούν σε αυτούς τους ατρόμητους πολεμιστές. Έτσι, με το κύρος τους ανεπανόρθωτα πληγμένο, και βλέποντας ότι δεν μπορούσαν να ανταπεξέλθουν έβαλαν πλώρη για την Ασία. Λίγες μέρες μετά την μάχη έφθασαν οι Σπαρτιάτες, οι οποίοι έκπληκτοι για την έκβαση, αφού συνεχάρησαν τους Αθηναίους, τους ζήτησαν να μεταβούν στην πεδιάδα του Μαραθώνα για να μελετήσουν τους νεκρούς Πέρσες. Έπειτα, οι Αθηναίοι αποφάσισαν να θάψουν με τιμές τους 192 νεκρούς τους σε τύμβο στην πεδιάδα του Μαραθώνα και όχι στο νεκροταφείο του Κεραμεικού. Σε ξεχωριστούς τύμβους ετάφησαν και οι Πλαταιείς, όπως και οι δούλοι που συμμετείχαν στην διεξαγωγή της μάχης. Οι Πέρσες άφησαν περίπου 6400 νεκρούς στο πεδίο της μάχης, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο.

Η βεβαιότητα με την οποία έβλεπαν οι Πέρσες τη νίκη τρεφόταν και από την, μέχρι τότε, κατακτητική τους πορεία και τις αήττητες πολεμικές εκστρατείες τους στην ανατολή. Ο Έλληνας περιηγητής του 2ου μ.Χ. αιώνα, Παυσανίας αναφέρει στο έργο του "Ελλάδος περιήγησις - Αττικά": "Ο Ραμνούς απέχει από τον Μαραθώνα εξήντα περίπου στάδια, όπως ανεβαίνουμε από την παραλία προς τον Ωρωπό. Οι κάτοικοι έχουν τα σπίτια τους κοντά στη θάλασσα, ενώ σε μικρή απόσταση από την θάλασσα είναι το ιερό της Νεμέσεως, που από όλους τους θεούς είναι η πιο αδυσώπητη για τους υπερφίαλους. Φαίνεται ότι αυτής της θεάς η οργή έπεσε και στους βάρβαρους που βγήκαν στον Μαραθώνα˙ γιατί πιστεύοντας από υπεροψία πως τίποτα δεν τους εμπόδιζε να κυριεύσουν την Αθήνα, κουβαλούσαν μαζί τους παριανό μάρμαρο για να στήσουν τρόπαιο, λες και είχαν το έργο τους τελειωμένο." Ενώ, σχετικά με τον Αισχύλο αναφέρει ότι όταν ο ποιητής "κατάλαβε πως έφθανε το τέλος του, τίποτε απ' όλα τ' άλλα δεν θυμήθηκε να αναφέρει, αυτός που τόσο είχε δοξαστεί για το ποιητικό του έργο κι είχε πάρει μέρος στις ναυμαχίες του Αρτεμισίου και της Σαλαμίνας παρά έγραψε (σ.σ. στο ναό της Εύκλειας Αρτέμιδος, στον Άρειο Πάγο) μονάχα το όνομα του με το πατρικό του και την πόλη και πως μάρτυρες της ανδρείας του έχει το άλσος του Μαραθώνα και τους Μήδους που αποβιβάστηκαν σ' αυτό".

Ο Πλάτων, στο έργο του "Μενέξενος" εξαίρει την παλικαριά των Μαραθωνομάχων, οι οποίοι πήραν την απόφαση να αντισταθούν σε ένα στρατό μυθικό μέχρι τότε, που το όνομα του και μόνο προκαλούσε δέος. Ο Έλληνας φιλόσοφος γράφει τα εξής:

"Εάν λοιπόν κανείς γυρίσει με την φαντασία του σε εκείνη την εποχή, θα καταλάβει ποια ήταν η αρετή εκείνων, που αντιμετώπισαν στον Μαραθώνα τον βαρβαρικό στρατό και ταπείνωσαν την έπαρση ολόκληρης της Ασίας και πρώτοι έστησαν τρόπαια νικώντας βαρβάρους. Αυτοί έδειξαν και δίδαξαν στους άλλους, ότι δεν ήταν ακαταμάχητη η δύναμη των Περσών, αλλά όσο μεγάλος και πλούσιος μπορεί να είναι ένας στρατός πάντα υποχωρεί μπροστά στους γενναίους. Όσον αφορά εμένα, διακηρύσσω, ότι εκείνοι οι άνδρες δεν είναι μόνο πατέρες των σωμάτων μας, αλλά και πατέρες της ελευθερίας, και της δικής μας και όλων όσων κατοικούν στην ήπειρο αυτή. Γιατί εκείνο το κατόρθωμα γνωρίζοντας οι Έλληνες τόλμησαν να αγωνισθούν τις μετέπειτα μάχες υπέρ της σωτηρίας τους, αφού πήραν μάθημα από τους Μαραθωνομάχους."

Η Μάχη του Μαραθώνα αποτέλεσε το τέλος της πρώτης περσικής εισβολής στην Ελλάδα και το προοίμιο της δεύτερης που θα ακολουθούσε, με αρχηγό τον γιο του Δαρείου, Ξέρξη. Ο Ηρόδοτος, σαν αποκρυστάλλωση του θριάμβου στον Μαραθώνα, διαπιστώνει ότι “η ελευθερία και η ισότητα είναι σπουδαία πράγματα που αφυπνίζουν και εμπνέουν το νου”. Το έπος του Μαραθώνα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα στην ιστορία της ανθρωπότητας, καθώς έθεσε τις βάσεις για την αποτροπή της προέλασης του αυταρχικού περσικού μοντέλου προς τη δύση. Ταυτόχρονα άφησε το περιθώριο για την δημιουργία της βάσης του ανθρωποκεντρικού συστήματος, κατά την διάρκεια της κλασσικής εποχής και την άνθιση των επιστημών, των γραμμάτων, των τεχνών, της φιλοσοφίας και του πολιτισμού.

Ο λυρικός ποιητής, Σιμωνίδης ο Κείος συνέθεσε το παρακάτω επίγραμμα που κόσμησε τον τύμβο των Μαραθωνομάχων :

"Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι,
χρυσοφόρων Μήδων εστόρεσαν δύναμιν.”
“Αμυνόμενοι υπέρ των Ελλήνων οι Αθηναίοι στον Μαραθώνα,
κατέστρεψαν τη δύναμη των χρυσοντυμένων Περσών.”

Τμήμα ρωμαϊκής σαρκοφάγου που αναπαριστά σκηνή από την Μάχη του Μαραθώνα. Στην εικόνα διακρίνεται ένας Πέρσης πολεμιστής που δαγκώνει το πόδι ενός Έλληνα οπλίτη (αριστερά), ο ποιητής Αισχύλος που κρατάει τον ετοιμοθάνατο αδερφό του Κυνέγειρο με το ένα χέρι, και με το άλλο ορθώνει την ασπίδα του προστατεύοντας τον από το χτύπημα, με πέλεκυ, ενός Πέρση (μέση) και Πέρσες που προσπαθούν να σωθούν μεταφέροντας τραυματίες στα πλοία (δεξιά).

πηγή: Ιστορικές Αναδρομές

Σε λυπάμαι ...

του Ηλία Αλεξανδρή

 Σε λυπάμαι γιατί μεγάλωσες κι η ζωή δεν κατάφερε να σε μάθει να ζεις ...

Σε λυπάμαι γιατί ποτέ δεν αμφέβαλες, δεν αμφισβήτησες αυτά που σου έλεγαν ... πρώτα στο σπίτι, μετά στο σχολείο, μετά στην τηλεόραση και έπειτα στην δουλειά ...

Σε λυπάμαι γιατί δεν αντέδρασες όταν σε μάθαιναν ότι η μεγαλύτερη αξία είναι να κοιτάς την πάρτη σου κι ας υποφέρει ακόμα κι η ίδια σου η μάνα ...

Σε λυπάμαι γιατί σου δώσανε ένα χαρτοφύλακα, ένα μαγαζάκι, μια θεσούλα κι εσύ νόμισες ότι κρατάς την ζωή σου στα χέρια σου ...

Σε λυπάμαι γιατί είσαι μόνιμα φοβισμένος, έτοιμος να υποταχτείς σε ότι σου πει η κάθε εξουσία, η στυγερή "νομιμότητα" που επιβάλλεται από λίγους στους πολλούς ...

Σε λυπάμαι γιατί δεν μπήκες στον κόπο να διαβάσεις για να μάθεις ποιός είσαι, ποιά είναι η ιστορία σου, πως βρέθηκες εδώ ... και τα θεώρησες όλα αυτονόητα και δεδομένα.

Σε λυπάμαι γιατί δέχθηκες να αναγνωρίζεις την αξία στις ετικέτες, στις διαφημίσεις και στους τιμοκαταλόγους ...

Σε λυπάμαι γιατί ανέχθηκες να χεις φωνή μόνο για να συμφωνείς και να υπακούς ...

Σε λυπάμαι γιατί ακόμα πιστεύεις ότι Δημοκρατία είναι τα κόμματα ...

Σε λυπαμαι γιατί δεν σκέφτηκες ποτέ τι είναι αυτό που σου λένε αλλά μόνο ποιός στο λέει ...

Σε λυπάμαι που είσαι θύτης μαζί και θύμα ...

Σε λυπάμαι που είσαι τόσο δειλός, που ακόμα και τώρα που σε κλωτσάνε σαν σκυλί και σε καταστρέφουν, εσύ τους φοβάσαι ...

Σε λυπάμαι που φοβάσαι την αλήθεια ...και δέχεσαι με ευκολία και χωρίς σκέψη τα ψέμματά τους

Σε λυπάμαι γιατί προτιμάς να είσαι "Ευρωπαίος" παρά να είσαι ... άνθρωπος. Που αποδέχεσαι τόση δυστυχία γύρω σου και εσύ χαμογελάς ψάχνοντας στην τσέπη σου τα λεφτά σου ...

Σε λυπάμαι γιατί ζεις ακόμα στον εμφύλιο κι εχθρός σου είναι ο διπλανός σου, ο γείτονας σου, ο φίλος σου κι ο αδελφός σου ...

Σε λυπάμαι φοβισμένε και ξερόλα ψηφοφόρε ... μα δεν σε δικαιολογώ, ούτε σε συμπαθώ!

Σε λυπάμαι γιατί είσαι ραγιάς, δούλος προσκυνημένος ...

* Το άρθρο αυτό γράφτηκε στις 24 Ιανουαρίου 2015, παραμονή των εκλογών ... κι εξακολουθεί να είναι επίκαιρο.

πηγή: Τα Μάτια Ανοικτά.

Τις πταίει;

του Νίκου Ιγγλέση

Διανύουμε ήδη  τον έβδομο χρόνο κατοχής. Το 2010 φαντάζει μακρινό και οι Έλληνες φαίνεται – και μόνο φαίνεται – ότι  προσαρμόστηκαν στη νέα τάξη πραγμάτων.

Ξένοι επικυρίαρχοι διαφεντεύουν τη χώρα. Η εθνική κυριαρχία παραχωρήθηκε με τις Δανειακές Συμβάσεις και τα συνημμένα Μνημόνια. Οι ελληνικές κυβερνήσεις έγιναν τα εκτελεστικά όργανα της ξενοκρατίας. Περισσότερο από το 26% του πλούτου που παρήγαγε η χώρα χάθηκε. Το ένα τρίτο των Ελλήνων που μπορούν να δουλέψουν είναι άνεργοι ή υποαπασχολούνται, ενώ πάνω από 250.000 μετανάστευσαν σε αναζήτηση εργασίας. Οι τράπεζες αφελληνίστηκαν  και μαζί τους πέρασαν σε χέρια ξένων οι περιουσίες των Ελλήνων. Σπίτια, αγροτική γη, βιοτεχνίες, βιομηχανικές μονάδες και ξενοδοχεία, με συνολικά «κόκκινα δάνεια» πάνω από 100 δις. ευρώ, ανήκουν τώρα στα «κοράκια» των αγορών.

Η δημόσια περιουσία, οι στρατηγικές επιχειρήσεις και οι υποδομές της χώρας, ξεπουλιoύνται αντί «πινακίου φακής», για να αποπληρώνεται ένα χρέος που συνεχώς αυξάνεται. Όλοι οι Έλληνες φτωχοποιούνται καθημερινά από μια ασύλληπτη φορολογική επιδρομή προκειμένου να πληρώνονται οι τόκοι του χρέους (πρωτογενές πλεόνασμα).

Τη χώρα μας την έχουν δέσει πισθάγκωνα με τις χοντρές αλυσίδες του χρέους και την έχουν ρίξει σε μια φυλακή υψίστης ασφαλείας στη Φρανκφούρτη, τη φυλακή του ευρώ. Τις πταίει;

Η ύβρις

Από την αρχή μας είπαν ότι για το κακό φταίμε εμείς ότι είμαστε τεμπέληδες, άφρονες, σπάταλοι, φοροφυγάδες, διεφθαρμένοι. Ότι απεργούμε συχνά και αδικαιολόγητα. ‘Οτι αναζητούμε την εργασιακή ασφάλεια του Δημοσίου και παίρνουμε υψηλούς μισθούς και μεγάλες συντάξεις. Άρα, όλοι μαζί τα φάγαμε, γι’ αυτό και πρέπει να έχουμε ενοχικά σύνδρομα. Διαπράξαμε, μας λένε, ύβρι – με την αρχαιοελληνική έννοια της λέξης – και τώρα επήλθε η Νέμεσις (θεία δίκη). Είμαστε «βρωμοέλληνες», όπως είπε και ο γερμανός βουλευτής Πέτερ Ραμσάουερ μέσα στο Μέγαρο Μαξίμου.

Οι δανειστές αποφάσισαν να μας συμμορφώσουν και επί έξι χρόνια μας «μεταρρυθμίζουν» προκειμένου να μπούμε στο δρόμο της γερμανικής αρετής. Δεν μας εξηγούν όμως γιατί η κατάσταση δε βελτιώνεται αλλά καθημερινά χειροτερεύει. Για τα χωράφια που ξεχερσώθηκαν και τις ποσοστώσεις που επιβλήθηκαν από την Κοινή Αγροτική Πολιτική, για τα εργοστάσια που έκλεισαν  ή μεταφέρθηκαν σε φτηνές χώρες, για τα κεφάλαια που έφυγαν και τη δασμολογική προστασία της εγχώριας παραγωγής που καταργήθηκε, επικρατεί άκρα του τάφου σιωπή.  Δεν είναι πολιτικά ορθό (politically correct) να αμφισβητούνται τα fundamentals  (τα θεμέλια της πίστης – δόγματος)  της παγκοσμιοποίησης. Τις πταίει;

Το πολεμικό όπλο

Κάποιοι άλλοι μας λένε ότι φταίνε οι δανειστές. Η διάγνωση της ασθένειας ήταν λάθος και το φάρμακο που μας χορήγησαν αναποτελεσματικό. Οι δανειστές (ΔΝΤ) παραδέχτηκαν ότι έκαναν λάθος  με τους πολλαπλασιαστές, αλλά παραμένουν άτεγκτοι, ζητούν αυστηρή λιτότητα και δεν είναι διατεθειμένοι να μειώσουν ουσιαστικά το χρέος. Υπάρχουν κάποιοι άλλοι – γερμανόφιλοι, γερμανόφοβοι, γερμανόπληκτοι – που μας λένε ότι δεν κάναμε ιδιοκτησία μας τα Μνημόνια, δεν τα εφαρμόσαμε σωστά, δεν κάναμε καλά τα μαθήματά μας. Αν τα είχαμε κάνει όλα αυτά θα είχαμε βγει από τα Μνημόνια και θα δανειζόμαστε πάλι από τις αγορές. Δε μας λένε όμως ότι οι αγορές δανείζουν με υψηλότερα επιτόκια και ότι από τις αγορές δανειζόμασταν μέχρι τις αρχές του 2010 και φτάσαμε εδώ που φτάσαμε.

Η συζήτηση για όλα αυτά είναι «περί όνου σκιάς». Τα Μνημόνια δεν είναι ένα οικονομικό πρόγραμμα που απέτυχε, αλλά ένα πολεμικό όπλο μεγάλης ισχύος για την υποταγή, την καταστροφή και τη λαφυραγώγηση της χώρας. Τα Μνημόνια πέτυχαν απολύτως τους αντικειμενικούς στόχους τους, σε οικονομικό, κοινωνικό και γεωπολιτικό επίπεδο. Η Ελλάδα έγινε αποικία. Τις πταίει;

Οι Μοιραίοι

Το Δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015 έδειξε ότι αυτός ο λαός θέλει να αντισταθεί. Το 61,3% του «όχι», απέναντι στις κλειστές τράπεζες, την τρομοκρατία των πολιτικών ηγεσιών της ΕΕ και των εγχώριων δωσιλόγων καθώς και απέναντι στη γκεμπελική προπαγάνδα όλων των μεγάλων μέσων ενημέρωσης, αποτελεί την απόδειξη. Ο λαός θέλει ν’ αγωνιστεί, υπέρ βωμών και εστιών, αλλά προσώρας δεν έχει μια ηγεσία αποφασισμένη και με συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο. Για την ώρα «…σαν τα σκουλήκια, κάθε φτέρνα όπου μας εύρει μας πατεί. Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα, προσμένουμε, ίσως, κάποιο θάμα» – από το ποίημα «Οι Μοιραίοι» του Κώστα Βάρναλη.

Ένα σμήνος κομμάτων, κινημάτων και οργανώσεων φιλοδοξούν να ηγηθούν της αντίστασης, αλλά παραμένουν εγκλωβισμένοι σε ιδεολογήματα και θεωρίες του παρελθόντος. Δεν αντιλαμβάνονται τη διακύβευση της σύγκρουσης και αμφιταλαντεύονται μεταξύ ημίμετρων και μετωπικών συγκρούσεων με τους πάντες, που το πιθανότερο είναι να καταλήξουν σε συντριπτική ήττα.

Κάποιοι ζητούν τη διαγραφή του χρέους χωρίς να θέτουν θέμα εξόδου από την Ευρωζώνη. Πώς όμως η χώρα θα αντέξει τη μακροχρόνια σύγκρουση με τους δανειστές όταν θα εκβιάζεται, από την πρώτη στιγμή, με στέρηση της ρευστότητας και κλείσιμο των τραπεζών; Πριν προλάβουμε να αμφισβητήσουμε το χρέος, μέσα σε δυο εβδομάδες, οι δανειστές θα έχουν νεκρώσει την Ελλάδα με το όπλο του νομίσματος.

Κάποιοι ζητούν την ταυτόχρονη έξοδο από την ΕΕ και την Ευρωζώνη με δημοψήφισμα. Μόνο που η έξοδος από την ΕΕ απαιτεί διαπραγματεύσεις, που μπορούν να διαρκέσουν μέχρι δυο χρόνια, για τις εμπορικές σχέσεις, το δασμολογικό καθεστώς των εξαγωγών – εισαγωγών, τη διατραπεζική διακίνηση των κεφαλαίων και πολλά άλλα. Πώς η χώρα μπορεί ν’ αρχίσει μια τέτοια διαπραγμάτευση χωρίς προηγουμένως να έχει θωρακίσει τη λειτουργία της οικονομίας της με τη Νέα Δραχμή; Η περίπτωση της Βρετανίας είναι διαφορετική γιατί αυτή διέθετε ήδη το δικό της εθνικό νόμισμα, τη λίρα.

Κάποιοι ζητούν το Grexit από την Ευρωζώνη να έχει αριστερό πρόσημο, δηλαδή, να συνοδεύεται από αριστερές πολιτικές με τελικό στόχο το σοσιαλισμό. Προφανώς  δεν αντιλαμβάνονται ότι η ανάκτηση της νομισματικής κυριαρχίας είναι από μόνη της, χωρίς κανένα πρόσημο, μια επανάσταση ενάντια στη παγκοσμιοποίηση και το ευρωπαϊκό της υποσύνολο, την ΕΕ – Ευρωζώνη. Η λογική του Grexit με αριστερό πρόσημο οδηγεί τους ίδιους να ζητούν όχι το εθνικοαπελευθερωτικό μέτωπο που έχει ανάγκη ο ελληνικός λαός, αλλά ένα μέτωπο της, πέραν του ΣΥΡΙΖΑ, (εξωκοινοβουλευτικής) Αριστεράς. Σ’ αυτό το μέτωπο μπορούν να προσχωρήσουν και όσοι στην πορεία αποδεχτούν τα βασικά ιδεολογήματα της Αριστεράς. Όλοι οι υπόλοιποι, που αποτελούν την πλειοψηφία του λαού, δεν έχουν θέση στον αγώνα για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τα δεσμά των δανειστών;

Τέλος, κάποιοι άλλοι αδιαφορώντας για την κύρια σύγκρουση έχουν αναγάγει σε πρώτιστο καθήκον τους την υπεράσπιση των δικαιωμάτων οικονομικών μεταναστών και προσφύγων. Ζητούν ανοιχτά σύνορα όπως απαιτούν τα συμφέροντα της παγκοσμιοποίησης, που επιδιώκει ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, ελεύθερη διακίνηση αγαθών και υπηρεσιών και ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων (εργατικό δυναμικό). Η ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων δε γίνεται για ανθρωπιστικούς λόγους αλλά για καθαρά οικονομικούς. Οι πολυεθνικές επιχειρήσεις χρειάζονται εργατικά χέρια εκεί που έχουν τα εργοστάσιά τους. Η Γερμανία που το 2015 δέχτηκε 1.000.000 μετανάστες και πρόσφυγες δεν το έκανε για ανθρωπιστικούς λόγους, αλλά επειδή ο πληθυσμός της μειώνεται, λόγω υπογεννητικότητας, και η ακμάζουσα βιομηχανία της χρειάζεται νέο «αίμα». Ας αντιληφθούμε ότι ο ρατσισμός αναπτύσσεται όταν επιχειρείται η μετάλλαξη μιας αμιγούς κοινωνίας σε πολυπολιτισμική.

Απ’ όλα τα ανωτέρω είναι φανερό ότι στην κατεχόμενη Ελλάδα κυριαρχεί μια πολιτική σχιζοφρένεια. Όπως έλεγε ο Επίκτητος: «Ταράσσει τους ανθρώπους ου τα πράγματα αλλά τα περί των πραγμάτων δόγματα». Τις πταίει;

Καμιά σημασία δεν έχει αν κάποιο ή κάποια από τα αντιμνημονιακά κόμματα καταφέρουν στις επόμενες εκλογές να μπουν στη Βουλή εκλέγοντας δέκα ή είκοσι βουλευτές. Σημασία έχει ποιος θα κυβερνάει αύριο την Ελλάδα ώστε να σταματήσει την καταστροφή, πριν αυτή γίνει μη αναστρέψιμη. Ο αγώνας είναι ζωής ή θανάτου. Αποτελεί εθνική επιταγή η συγκρότηση, με βάση ένα αναλυτικά επεξεργασμένο πρόγραμμα, ενός εθνικοαπελευθερωτικού μετώπου που θα συσπειρώσει άμεσα τους έλληνες πολίτες, ανεξάρτητα αν παλαιότερα ψήφιζαν Δεξιά, Κέντρο ή Αριστερά. Ενός μετώπου για το Grexit από την Ευρωζώνη, την αποκατάσταση της εθνικής κυριαρχίας και της αξιοπρέπειας του λαού μας. Όλα τα υπόλοιπα – αντιμετώπιση του χρέους και πληρωμή, όποιου μέρους του αναγνωριστεί, σε δραχμές, οικονομική ανασυγκρότηση, σύγκρουση με τις πολιτικές της ΕΕ, έξοδος ή όχι από το ΝΑΤΟ – θα ακολουθήσουν, ανάλογα με τις δικές μας δυνατότητες  και κυρίως τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς.

«Ορθά επιχειρήματα μας λείπουν των Ελλήνων και …χανόμαστε.
Βάλτος από ιδεολογήματα ο βιός μας και …σαπίζουμε.
Χωρίς ενιαίο στρατηγικό – πολιτικό δόγμα και …διαμελιζόμαστε.
Έως πότε θα αντέξει έτσι αυτό το έθνος μας!»

   (Δημήτρης Ν. Δημητρίου – Καπετάν Νικηφόρος του ΕΛΑΣ)



* Τον τίτλο «Τις πταίει;» τον δανειστήκαμε από τον ιστορικό άρθρο του Χαρίλαου Τρικούπη που δημοσιεύθηκε, ανώνυμα, το 1874 στην εφημερίδα «Καιροί».

Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΕΠΙΚΑΙΡΑ στις 15-7-16. Το πήραμε από: diktiodelta.org

Ακόμα μια μέρα υπομονής

της Κατερίνας Γκαράνη

  

Είμαστε τραγικά ανυπόφοροι ακόμη και για τους ίδιους τους εαυτούς μας. Σέρνουμε τα πόδια μας, όπως σέρνουμε το σαρκίο μας, όπως σέρνουμε τις ζωές μας έχοντας αποδεχτεί ότι είμαστε το πιο άχρηστο υλικό μιας χώρας που πρέπει να χωθεί σε φούρνους εξόντωσης. 2,294 ημέρες διανύσαμε μέχρι σήμερα από την ημέρα που ανακοινώθηκε ότι μπαίνουμε σε κατάσταση κηδεμονίας, επιτήρησης και αφαίρεσης των δικαιωμάτων. Και εμείς στην ουρά χωρίς να μάς νοιάζει ότι χάσαμε χιλιάδες ημέρες ζωής και γνωρίζοντας ότι έτσι θα συνεχιστεί μέχρι τέλους αν δεν τολμήσουμε να σκάψουμε τούνελ κάτω από το κολαστήριο, αν δεν σύρουμε κρυφά τα κασόνια με τόνους δυναμίτιδας για να τινάξουμε στον αέρα το "Ίδρυμα Ελλάδα".
Ή είχαμε πάρει τους εαυτούς μας πολύ σοβαρά μέχρι το 2010 ή ξέραμε από την ώρα που διαμορφώσαμε χαρακτήρα ότι περιττοί ήμαστε και έτσι όλα αυτά που ζούμε σήμερα μάς ταιριάζουν απόλυτα. Από την άλλη, γιατί τα 2,294 πρωινά είναι τόσο φρικτά που δεν θέλεις να τα βλέπεις και οι 2,294 νύχτες είναι τόσο ασφυκτικές που δεν θέλεις να τις διανύσεις; Γιατί υπάρχει κάτι που εκεί μέσα βαθιά που σε κουρδίζει συνεχώς να είσαι σε επιφυλακή;
Ακούς και αυτές τις τρελές χαρές και τα πανηγύρια στην αυλή του κρεματορίου από δουλάκια που ξεφαντώνουν πάνω σε τάφους γειτόνων -γνωστών και αγνώστων- και η τρέλα γεμίζει το κελί ασφυκτικά. Φορούν τα σινιέ τους ρούχα, τα ψηλά τους τακούνια, φτιάχνουν τις μούρες και τα μαλλιά τους και βάζουν τέρμα την μουσική διαλαλώντας ότι τίποτε δεν άλλαξε και ότι όλα είναι όπως και παλιά, πριν καταδικαστούμε σε ανεργία, σε φοροτρομοκρατία, σε ανελευθερία, σε καταδίκη εις ζωντανό θάνατο.
Τα σουρεαλιστικά μεγάφωνα όλη την ημέρα να διατυμπανίζουν από τις ηλεκτρονικές χοάνες τους ότι "πάμε καλά", "ανοίγει η νέα εποχή", "αναπτυσσόμαστε" ενώ στο ενδιάμεσο να πετάγονται και ειρωνικά μηνύματα "τα ήθελε ο κώλος σας", "για αυτό είσαστε μόνο φτιαγμένοι", "φάτε σκατά", "τι ωραία θα είναι χωρίς εσάς αυτός ο τόπος". Μετά αφιερώσεις μουσικές, στιχάκια ερωτικά και ό,τι άλλο που μπορεί να σε πείσει ότι η κατάθλιψη είναι το μικρότερο κακό που έχεις πάθει. Υπάρχουν και χειρότερα.
Περιμένοντας το ξημέρωμα της 2,295ης ημέρας εθνικής και προσωπικής φυλάκισης ακούγοντας το συνεχές καταθλιπτικό μουρμουρητό από τα διπλανά κελιά, τα χτυπήματα κεφαλιών στον τοίχο σε κάποια άλλα και το τρίξιμο ενός σχοινιού που έσπασε κάποιον αυχένα μοναχικού που άλλο ξημέρωμα δεν ήθελε να δει, συνειδητοποιείς ότι η υπομονή είναι η χειρότερη συμβουλή που μπορείς να δώσεις ή να πάρεις.
Ελευθερία ή υπομονή, ήταν πάντα το κρυφό μήνυμα.

πηγη: stontoixo.com

Η ΕΛΛΑΔΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΚΤΟ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Του ΠΕΤΡΟΥ Ι. ΜΗΛΙΑΡΑΚΗ*

   

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ PCA ΤΗΣ (12/7/2016)

 

Τα γεγονότα της Τουρκίας «παρέσυραν» (και δικαίως) την επικαιρότητα στο μείζον αυτό ζήτημα. Τούτη όμως η «κατάσταση» δεν επιτρέπει να αγνοούνται και άλλες μείζονος σημασίας εξελίξεις που αφορούν ζωτικά (και δίκαια) συμφέροντα της χώρας, όπως είναι ηπρόσφατη απόφαση του Μόνιμου Διαιτητικού Δικαστηρίου με έδρα τις Κάτω Χώρες (PermanentCourt of Arbitration –PCA) επί της από 22 Ιανουαρίου 2013 προσφυγής των Φιλιππίνων κατά της Κίνας που αφορά στο Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (στο εξής: Δίκαιο της Θάλασσας).

Αναφέρομαι στην υπόθεση «The Republic of Pilippines v. The People’s Republic of Chine», με Case Number: 2013-9 και Πρόεδρο τον Thomas A.Mensah. Η απόφαση δε αυτή που δημοσιεύθηκε στις12/7/2016 αν και «δεν άπτεται» αμέσως των ελληνοτουρκικών διαφορών, εν τούτοις επιβάλλει το «σχολιασμό» της. Άλλωστε η αξιοποίηση των παραδοχών που προκύπτουν, από την πρόσφατη αυτή απόφαση συνηγορεί υπέρ των ελληνικών θέσεων.

Για πρώτη φορά ένα ad hoc Δικαστήριο ερμήνευσε το άρθρο 121 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας του Μantego Bay της Ιαμαϊκής που υπογράφηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1982. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, ένα νησί έχει χωρικά ύδατα, συνορεύουσα ζώνη, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Εξαιρούνται, όμως, οι βράχοι εφόσον δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δεν μπορούν να έχουν αυτοτελώς οικονομική ζωή.

Το Δικαστήριο εκείνο δέχθηκε ως απόλυτο κανόνα του Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου ότι όλοι οι γεωγραφικοί σχηματισμοί (ασχέτως του εάν χαρακτηρισθούν νησιά ή βράχοι και ασχέτως του μεγέθους αυτών), έχουν υποχρεωτικώς χωρικά ύδατα έκτασης 12 μιλίων. 

Αυτό επιβεβαιώνει ότι το ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο πέραν των 6 μιλίων στα 12 μίλια, αποτελεί κυριαρχικό δικαίωμα της Ελλάδας. Με χωρικά ύδατα 12 μιλίων, το 72% των θαλασσίων περιοχών του Αιγαίου περιέρχεται κυριαρχικώς στην Ελλάδα και το 8,5% στην Τουρκία. Το 19,5% δε που απομένει προς οριοθέτηση, μπορεί να διευθετηθεί. 

Η παραδοχή δε αυτή του PCA εκθέτει στην παγκόσμια κοινή γνώμη και ενώπιον του διεθνούς νομικού πολιτισμού την Τουρκία με το «περίφημο» Casus belli, εάν η Ελλάδα αποφασίσει να εφαρμόσει το Διεθνές Δίκαιο!.. Σε κάθε περίπτωση όμως και στο Αιγαίο ισχύσει η Αρχή της Αβλαβούς Διέλευσης και θα πρέπει να λεχθούν τα εξής:

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΒΛΑΒΟΥΣ ΔΙΕΛΕΥΣΗΣ ΔΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ (ΙΝΝΟCENT PASSAGE) 

Η Αρχή της Αβλαβούς Διέλευσης έχει μακρά εθιμική παράδοση και καθιερώθηκε προς το συμφέρον της ναυσιπλοΐας. Αποτελεί δε τη μόνη εξαίρεση της κυριαρχίας του παράκτιου κράτους στη χωρική του θάλασσα. Σύμφωνα με την Αρχή αυτή, κάθε ξένο πλοίο, εμπορικό ή πολεμικό, έχει το δικαίωμα να διέρχεται «αβλαβώς» από τα χωρικά ύδατα άλλου κράτους. Αυτή είναι η παγίως κρατούσα άποψη. Πρέπει, όμως, να καταστεί σαφές ότι η αβλαβής διέλευση προϋποθέτει και σεβασμό στην Αρχή της Αμοιβαιότητας.

Επίσης, για τη διέλευση μέσα από τη χωρική θάλασσα άλλης χώρας πρέπει να ακολουθείται η συντομότερη οδός, χωρίς διακοπές ή περιπλανήσεις. Το διερχόμενο πλοίο έχει την υποχρέωση να αποφεύγει κάθε ενέργεια που θα μπορούσε να προσβάλλει τα συμφέροντα του παράκτιου κράτους, ενώ τα πολεμικά πλοία επιφάνειας πρέπει να φέρουν τη σημαία τους κατά τρόπο εμφανή, τα υποβρύχια δε υποχρεούνται να διέρχονται εν αναδύσει.

ΚΛΕΙΣΤΕΣ ΚΑΙ ΗΜΙΚΛΕΙΣΤΕΣ ΘΑΛΑΣΣΕΣ

Ενταύθα πρέπει να επισημειωθεί ότι η νέα Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασσας καθιέρωσε ορισμένες νέες διατάξεις για τις κλειστές και ημίκλειστες θάλασσες (άρθρα 122 και 123). Ενόψει των ρυθμίσεων αυτών, ιδιαίτερες «παρεμβάσεις» άσκησε η Τουρκία, της οποίας απώτερος σκοπός ήταν να επιτύχει αναίρεση των γενικών και κλασικών λύσεων του Δικαίου της Θάλασσας, ώστε προκειμένου για κλειστές και ημίκλειστες θάλασσες, όλες οι ρυθμίσεις να αποφασίζονται κατόπιν «συμφωνίας» των ενδιαφερομένων μερών. Τελικώς, η τουρκική άποψη κρίθηκε αβάσιμη και δεν επικράτησε.

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΔΙΕΝΕΞΗ ΚΙΝΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΙΠΠΙΝΩΝ, ΟΙ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ ΤΟΥ PCA

Η απόφαση του PCA που προβλέπεται ως μηχανισμός επίλυσης διαφορών αναφορικώς με το Δίκαιο της Θάλασσας, αφορούσε την εξέταση της νομιμότητας των αξιώσεων και δραστηριοτήτων της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα επί των πόρων των νησιωτικών σχηματισμών που περικλείονται από τη γραμμή των εννέα σημείων (nine-dash line). Η προσφυγή υπεβλήθη μονομερώς από τις Φιλιππίνες.

Για τις παραδοχές του PCA αναφορικώς με τις αξιώσεις της Κίνας ως προς την περικλειόμενη περιοχή (nine-dash line) εντός της ΑΟΖ των Φιλιππίνων (και όσο το παρόν περίγραμμα επιτρέπει), υπ’ όψιν τα εξής:

1) Κρίθηκε ότι δεν υφίστανται ιστορικά δικαιώματα αλιείας και εξόρυξης υδρογονανθράκων που επικαλέσθηκε η Κίνα, εφόσον δεν ήταν αποκλειστικά, ούτε είχαν τη συναίνεση άλλων κρατών, ενώ οι διεκδικήσεις νησιωτικών σχηματισμών που βρίσκονται κάτω από τη στάθμη της θάλασσας (π.χ. ύφαλοι, σκόπελοι) δεν συνεπάγονται κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά ούτε και είναι δυνατόν μέσω αυτών να διεκδικούνται θαλάσσιες ζώνες. (Εξαιρούνται όμως φυσικοί σκόπελοι οι οποίοι εντός των χωρικών υδάτων αποτελούν σημεία βάσης μέτρησης των ζωνών.)

2) Προσδιορίστηκε η έκταση των δικαιωμάτων της Κίνας σε θαλάσσιες ζώνες έως το προβλεπόμενο από το Δίκαιο Θάλασσας όριο από τις ακτές της, στα 200 ν.μ. (υφαλοκρηπίδα /ορθότερα βλ. ΑΟΖ), ενώ αποφασίσθηκε ότι οι κατασκευές τεχνητών νησιών δεν νομιμοποιούνται. Διαπιστώθηκε δε ότι οι κατασκευές αυτές προκαλούν σοβαρή βλάβη στο περιβάλλον των κοραλλιογενών υφάλων με συνέπεια την προσβολή του οικοσυστήματος. Επίσης διαπιστώθηκε ότι η Κίνα δεν ενήργησε με καλή πίστη ενόψει της διαδικασίας επίλυσης της διαφοράς.

3) Ερμηνεύθηκε για πρώτη φορά η «διάταξη περί βράχων» με βάση τις πρόνοιες του Δικαίου της Θάλασσας με θετικά μάλιστα συμπεράσματα ως προς τα νόμιμα δικαιώματα της Ελλάδας για τα μικρά νησιά-βράχους (βραχονησίδες). Για να αναγνωρίζονται δε σ’ ένα βράχο-νησί δικαιώματα υφαλοκρηπίδας -ΑΟΖ, απαιτείται αντικειμενική δυνατότητα μόνιμης ανθρώπινης διαβίωσης ή οικονομικής ζωής, ενώ είναι ανεπίτρεπτη η ύπαρξη εντεταλμένου προσωπικού, ώστε να γίνεται επίκληση ύπαρξης μόνιμης ανθρώπινης διαβίωσης. Επίσης ένας νησιωτικός σχηματισμός που δεν κατοικείται, κρίθηκε ότι εξ αυτού του λόγου δεν αναιρείται η δυνατότητα κατοίκησης, όταν αντικειμενικώς ο σχηματισμός αυτός μπορεί να κατοικηθεί. Επίσης κάτοικοι γειτονικών νησιών με οικονομική δραστηριότητα σε βράχο δεν απαιτείται να κατοικούν εκεί οπωσδήποτε, ώστε να εκπληρώνεται η προϋπόθεση της δυνατότητας οικονομικής ζωής επί του βράχου. Στην περίπτωση αυτή αρκεί η διαβίωση επί του βράχου να μην εξαρτάται από εξωτερική υποστήριξη. Επέμβαση δε με τεχνητά μέσα, ώστε ένας βράχος να γίνει κατοικήσιμος, αφορά εξωνομική ενέργεια που δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.Τέλος:

4) Καταδικάστηκαν δραστηριότητες της Κίνας που αφορούσαν στη συστηματική παρενόχληση πλοίων που διεξήγαγαν έρευνες για υδρογονάνθρακες εντός της ΑΟΖ των Φιλιππίνων.

Τα προαναφερόμενα αφορούν καταλυτικές απαντήσεις για τις «γνωστές» συμπεριφορές της Τουρκίας καθώς και αποφασιστική ενίσχυση των βάσιμων θέσεων της Ελλάδας.

H ΕΛΛΑΔΑ ΩΣ ΜΙΚΤΟ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Με την ευκαιρία των προηγουμένων επισημάνσεων, χρήσιμο είναι να λεχθούν τα εξής:

Η έννοια του Αρχιπελάγους καθιερώθηκε για πρώτη φορά στο Montego Bay της Ιαμαϊκής και αυτό εισάγει οπωσδήποτε θετικό πρόκριμα για την Ελλάδα, γιατί οφείλουμε να διεκδικούμε με ενεργητικές παρεμβάσεις να επεκταθεί η έννοια αυτή, με όλα βεβαίως τα επιμέρους αποτελέσματά της, και στα μικτά Αρχιπελαγικά κράτη, όπως είναι η χώρα μας. 

Η νέα Σύμβαση προσφέρει μια επαρκή βάση για το σκοπό αυτό. Άλλωστε η αρχιπελαγική δομή καθεαυτή απαιτεί εκ των πραγμάτων για όλα τα αρχιπελαγικά κράτη, (αμιγή ή μικτά) την ειδική πρόνοια της μη «διάσπασης» του ενιαίου της αρχιπελαγικής δομής.
Αυτή η πρόνοια πρέπει να καθορίζει την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας – ΑΟΖ και όλα τα εκ του Δικαίου της Θάλασσας απορρέοντα δικαιώματα.

Συνεπώς, επιβάλλεται επαναπροσδιορισμός της όλης «τακτικής» της Αθήνας, με βάση το ό,τι η Ελλάδα αφορά Μικτό Αρχπελαγικό Κράτος του οποίου η δομή είναι αδιάσπαστη!

* Ο Πέτρος Μηλιαράκης δικηγορεί στα Ανώτατα Ακυρωτικά Δικαστήρια της Χώρας και στα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια του Στρασβούργου και του Λουξεμβούργου (ECHR και GC - EU).

πηγή: iskra.gr