Μοναδική ιστορική έξοδος από την παγκόσμια κρίση η ανατροπή

του Σωτήρη Δημητρίου

Η κρίση της οικονομικής λειτουργίας, της χαρακτηριστικής λειτουργίας του βιομηχανικού πολιτισμού, αποτελεί την άμεσα ορατή ένδειξη αποδόμησης του όλου συστήματος. Άρα βρισκόμαστε στην ιστορική καμπή της αλλαγής πολιτισμού […] συνεπώς, μοναδική ιστορική έξοδος από την παγκόσμια κρίση, είναι η ανατροπή και η αναδόμηση του συστήματος. Έχουν αναπτυχθεί πλέον οι τεχνικές προϋποθέσεις γι’ αυτήν […]. 

Ο ανθρωπολόγος Σωτήρης Δημητρίου, αναλύει την ελληνική και παγκόσμια οικονομική κρίση, συμμετέχοντας στην Έρευνα για την Κρίση που ξεκίνησε ακτιβιστικά η Κρυσταλία Πατούλη με βάση το ερώτημα: Ποιές αιτίες μας έφεραν ως εδώ, και κυρίως τί πρέπει να κάνουμε;

«Για τον προσδιορισμό της συνεχιζόμενης -από το 2008- οικονομικής κρίσης και για την κοινωνικο-πολιτική σημασία της επικρατεί σύγχυση και ίσως συσκότιση, που δεν είναι καθόλου αθώα.

Την χαρακτήρισαν «περιοδική», «χρονία», «δομική» και «κατάσταση έκτακτης ανάγκης». Πρόκειται όμως για δομική και παγκόσμια κρίση του κοινωνικο-πολιτισμικού σχηματισμού, η οποία δεν ήλθε εξ΄ ουρανού.

Αντίθετα είχε προβλεφθεί από διαδοχικές επιστημονικές αναλύσειςπου, τόσο αυτές όσο και οι αντιδράσεις για την πρόληψή της, έχουν δημοσιοποιηθεί αλλά σήμερα σκόπιμα αποσιωπούνται.

Για να σχηματίσουμε μια ολιστική εικόνα της κρίσης, μπορούμε να αντικρίσουμε την ανθρώπινη κοινωνία με όρους συστήματος.

Ο πληρέστερος τρόπος για την εξέτασή της είναι η συστημική ανάλυση. Δηλαδή, να θεωρήσουμε τον κοινωνικο-πολιτισμικό σχηματισμό ως σύστημα ανώτερης οργάνωσης, μεταβαλλόμενο και δυναμικό, που αναπτύσσεται αντλώντας ύλη/ενέργεια από τα κατώτερα συστήματα του περιβάλλοντος (βιολογικά, οικολογικά) και αποδίδοντας σ’ αυτά πληροφορία με τη μορφή διαχείρισης και μετασχηματισμού του.

Σύμφωνα με το πρίσμα αυτό, κοινωνική δομή είναι η οργάνωση των κοινωνικών σχέσεων (συγγένειας, παραγωγής κ.ά.).

Κουλτούρα είναι οι λειτουργίες της δομής (λειτουργίες παραγωγής, ρύθμισης, αναπαραγωγής)  και τα προϊόντα τους (πνευματικά και υλικά).
Δομή και κουλτούρα είναι αλληλένδετα.

Πολιτισμός είναι το θεσμοθετημένο από τον κυρίαρχο λόγο μέρος της κουλτούρας στις κοινωνίες με συγκεντρωτική εξουσία και που συμβιώνει με τις διάφορες υποκουλτούρες.

Η πορεία της μεταβολής του συστήματος, δηλαδή η κοινωνική εξέλιξη, χαρακτηρίζεται από τη συνεχή αύξηση του ελέγχου που ασκεί στη φύση και που σήμερα έχει φθάσει στο σημείο να διαχειρίζεται σφαίρες της πραγματικότητας που ξεπερνούν τα όρια της ανθρώπινης εμπειρίας:

• την λιθόσφαιρα (με την ατομική και πυρηνική φυσική), τη βιόσφαιρα(με τη μοριακή βιολογία και το DNA) και τη στρατόσφαιρα (με τη διαστημική).

Η κοινωνική εξέλιξη, ως συνεχής μεταβολή της σχέσης του κοινωνικού συστήματος με το φυσικό περιβάλλον, συνοδεύεται από αντίστοιχη μεταβολή της εσωτερικής οργάνωσής του.

Εκφράζεται με ανάπτυξη της τεχνολογίας μαζί και της ατομικής δραστηριότητας, που την χειρίζεται, καθώς και με αναρρύθμιση της δομής του:  αύξηση του καταμερισμού και οργάνωση των σχέσεων παραγωγήςμε ιεραρχημένες κοινωνικές τάξεις, δηλαδή με δομές εξουσίας.

Με το σχηματισμό κοινωνικών τάξεων αυξάνει ο έλεγχος στη φύση αλλά οι δομές εξουσίας εισάγουν τη βία και τις ρήξεις, γιατί η ανισότητα δεν μπορεί να επιβληθεί με κοινωνικό συμβόλαιο και με απλή συναίνεση.

Οι αντιφάσεις που αναδύονται στις σχέσεις παραγωγής προκαλούν την αναρρύθμιση της δομής. Έχουν διαλεκτικό χαρακτήρα γιατί προκύπτουν από την ανάπτυξη του συστήματος. Δηλαδή, όσο το σύστημα αναπτύσσεται, τόσο πλησιάζει στα όριά του και οδηγείται σε αναδόμηση.

Ας δούμε με ποιο τρόπο οι δομικές αντιφάσεις προκαλούν αναδόμηση του κοινωνικού συστήματος:

Πώς οδηγούν οι αντιφάσεις στην αναδόμηση; Ας εξετάσουμε τηνπερίπτωση της φεουδαρχίας. Βασικό ρόλο στην αντίφαση που προκάλεσε την κρίση της, έπαιξε ο ίδιος ο μηχανισμός που εξασφάλιζε τη συντήρηση της μεγάλης γαιοκτησίας, η οποία αποτελούσε το θεμέλιο των σχέσεων παραγωγής.

Για τη συντήρησή της έπρεπε να την κληρονομήσει ο πρωτότοκος ώστε να μη τεμαχιστεί με τη διανομή της στους υστερότοκους γιους (έτσι ο Παπαρρηγόπουλος εξηγεί τις αιτίες που δημιούργησαν τις αρχαίες αποικίες) –αντίστοιχα, οι υστερότοκες κόρες κλείνονταν σε μοναστήρι.

Το αποτέλεσμα ήταν να στραφούν οι έκπτωτοι υστερότοκοι στην αναζήτηση νέας δραστηριότητας, αρχικά στην ιπποσύνη και αργότερα στο εμπόριο και στις τέχνες, διεκδικώντας το χαμένο μερίδιό τους.

Έτσι, έγιναν φορείς των νέων δυνατοτήτων αύξησης του ελέγχου του περιβάλλοντος και απέκτησαν πρωτεύοντα ρόλο στον κοινωνικό μετασχηματισμό, σχηματίζοντας την Τρίτη Τάξη.

Οι υστερότοκες κόρες, αντίστοιχα, αντέδρασαν με το μυστικισμό, όπως η Ζαν ντ΄ Αρκ αλλά διώχθηκαν από την Ιερά Εξέταση με το μαρτύριο της πυράς.

Η αντίφαση που προκάλεσε την κρίση της βιομηχανικής κοινωνίαςπηγάζει επίσης από την ίδια την ανάπτυξη του μοντέλου και των σχέσεων παραγωγής.

Αν αντικριστεί με όρους συστήματος, η κοινωνία αυτή έχει στην είσοδο ύλη και ενέργεια από το περιβάλλον (καθώς και εργατική δύναμη) και στην έξοδο έχει αγαθά, απόβλητα και μετασχηματισμό του περιβάλλοντος.

Μεγάλο μέρος της ύλης / ενέργειας που εισάγεται στο κοινωνικό σύστημα δεν αναπαράγεται από τη φύση οπότε αυτή εξαντλείται, ενώ το αντίθετο συμβαίνει με το γεωργικό μοντέλο όπου τα αντλούμενα για κατανάλωση φυτά και ζώα αναπαράγονται.

Τα ανάλογο συμβαίνει και με την έξοδο. Τα απόβλητα και τα πυρηνικά κατάλοιπα που δεν ανακυκλώνονται από τη φύση παραβιάζουν το περιβάλλον και το ρυπαίνουν.

Όσο αυξάνει η βιομηχανική παραγωγή, η είσοδος και η έξοδος πλησιάζουν στα όριά τους, δηλαδή, τόσο αυξάνουν ο κίνδυνος της εξάντλησης των φυσικών πόρων, αφενός, και ο κίνδυνος της ρύπανσης του περιβάλλοντος, αφετέρου.

Ας εξετάσουμε τις λειτουργίες του συστήματος. Αυτές διακρίνονται σε τρεις κύριες ομάδες. Στις λειτουργίες: 1) της παραγωγής, 2) της αναπαραγωγής(παιδεία, τελέσεις, τέχνη) και 3) της αυτορρύθμισης (πρόνοια, δίκαιο).

Οι πρώτες διέπονται από το βιομηχανικό μοντέλο παραγωγής, το οποίο παρουσιάζει μια σημαντική ιδιορρυθμία:

Ενώ στο γεωργικό μοντέλο ο κύκλος επένδυσης στην παραγωγή διεξάγεται μια φορά το χρόνο και σε ορισμένη έκταση, κάποτε μάλιστα με ρίσκο –εξαιτίας ανομβρίας κ.ά.- το βιομηχανικό μοντέλο, που στηρίζεται στην τεχνολογία της μηχανής, έχει την ικανότητα να διεξάγει απεριόριστους κύκλους παραγωγής και σε ευρύτερη έκταση.

Χάρη στη μηχανή, ο ρυθμός παραγωγής αυξάνει με την πύκνωση των κύκλων της, καθώς και με τη μαζική παραγωγή.  Το κέρδος κάθε κύκλου προστίθεται στην επένδυση του επόμενου, αντί να σπαταλιέται σε άλλες επιδιώξεις.

Στο γεωργικό μοντέλο το κέρδος αποθηκεύεται, δεν επενδύεται για να φέρει νέο κέρδος, γιατί δεν υπάρχει δυνατότητα για νέο κύκλο παραγωγής στην ίδια χρονιά ούτε για διεύρυνσή της χωρίς συγκρούσεις αφού η γαιοκτησία είναι δεδομένη.

Η συνεχής αύξηση του ρυθμού της βιομηχανικής παραγωγής, που επιφέρει η διαδοχική επένδυση του κέρδους, θεωρείται ως το βασικό γνώρισμα του καπιταλισμού, κριτήριο της επιβίωσής του.

Με άλλα λόγια, στο γεωργικό μοντέλο το κεφάλαιο παράγεται από τη γη μέσα από τον ετήσιο κύκλο της αναπαραγωγής της, ενώ στο βιομηχανικό μοντέλο το κεφάλαιο παράγεται από το κεφάλαιο μέσα από τη μαζικοποίηση ή από τους απεριόριστους κύκλους παραγωγής της μηχανής –δηλαδή, το κεφάλαιο παράγει κεφάλαιο.

Κύριες συνέπειες αυτής της αύξησης είναι οι εξής:

• α) Η εγγενής τάση συσσώρευσης του κεφαλαίου (μονοπώλια, τραστ).
• β) Η εγγενής τάση επέκτασης σε άλλες χώρες και σε άλλους κοινωνικούς τομείς (τέχνη, τουρισμός, αθλητισμός, ελεύθερος χρόνος) – εμπορευματοποίηση των πάντων.
• γ) Η επικράτηση του χρήματος ως μοναδικής αξίας πάνω σε όλες τις άλλες αξίες [(π.χ. το εμπόριο] (π.χ. το εμπόριο θρησκευτικών εικόνων).
• δ) Ο φιλελευθερισμός, η χωρίς πολιτικούς περιορισμούς διακίνηση του κεφαλαίου στη μαζική παραγωγή και διανομή των προϊόντων του στην αγορά.
• ε) Ο προσδιορισμός της γης, της ανθρώπινης εργασίας και γενικότερα της κοινωνικής λειτουργίας από τις διακυμάνσεις των τιμών, αυτό που ονομάζεται αυτορρύθμιση της αγοράς (Polanyi 1944:68).

Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημάνουμε κάτι που είναι υποτιμημένο από τις κοινωνικές αναλύσεις και έρευνες:  Την επίδραση των κοινωνικο-ιστορικών όρων στη διαμόρφωση του ψυχισμού.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιρροή των ιστορικών και κοινωνικών όρων στη διαμόρφωση της ψυχολογίας των ανθρώπων διαμέσου της κουλτούρας. Πιο συγκεκριμένα, ενδιαφέρει η ισχυρή επίδραση που ασκεί το χρήμα στην ατομική ψυχολογία.

Σύμφωνα με τον ορθολογισμό του κυρίαρχου λόγου της Δύσης, τα υλικά αντικείμενα είναι απολύτως ξένα και ουδέτερα για τον άνθρωπο, χωρίς καμιά συναισθηματική σχέση ή επιρροή επάνω του. Δεν αποτελούν γι’ αυτόν ένα «εσύ», όπως συμβαίνει με τον παραδοσιακό ανιμισμό, αλλά ένα «αυτό» (Frankfort 1959:242).

Η νεωτερικότητα πολέμησε τον ανιμισμό. Η θέση της αυτή δημιούργησε το θεωρητικό πρόβλημα τού πώς είναι δυνατόν η νόηση να συλλάβει τον αντικειμενικό κόσμο, αφού αυτός είναι εντελώς ξένος προς αυτήν, πρόβλημα το οποίο ταλαιπώρησε το μεγαλύτερο μέρος της φιλοσοφίας (Passmore 1968).

Αντίθετα όμως προς αυτό, η ανθρωπολογία έδειξε ότι τα αντικείμενα είναι ομοίως κοινωνικοποιημένα και στη Δυτική κοινωνία, και ότι ο ψυχισμός, στον οποίο περιλαμβάνεται και η νόηση, συνάπτει στενούς δεσμούς με αυτά, σαν μέρος της προσωπικότητας –από τα κειμήλια και τα φυλαχτά μέχρι το αυτοκίνητο- σε βαθμό που η απώλεια του υλικού πλούτου να οδηγεί στην αυτοκτονία.

Το χρήμα ιδιαίτερα, ως έκφραση του πλούτου, συνδέεται με το κεντρικό ψυχολογικό κίνητρο της ατομικής δραστηριότητας, τη δύναμη, όπως έδειξε ο G. Simmel.

Στο γεωργικό μοντέλο, η σύνδεση του χρήματος με τη δύναμη, είτε αυτό μένει κλεισμένο στο σεντούκι είτε προβάλλεται στις πελατειακές σχέσεις,προσδιορίζει το status, μια σταθερή θέση του κατόχου του στην κοινωνική ιεραρχία.

Στο βιομηχανικό μοντέλο, όμως, όπου το χρήμα γεννάει χρήμα, αυτή η σύνδεση προσδιορίζει μια δυναμική θέση του ατόμου στην κοινωνία, τη συνεχή άνοδο του status στην ιεραρχία, την αύξηση της «δύναμης επί».

Αποτέλεσμα αυτού είναι, αφενός, να μετατρέπεται σε πάθος το κυνήγι αύξησης του χρήματος, διαμέσου της αύξησης του ρυθμού παραγωγής και, αντίστροφα, η κατοχή χρήματος να προκαλεί τον πυρετό της επένδυσής του, για να φέρει νέα κέρδη. Πρόκειται για την ψυχολογία του τζόγου, που μαζί με τα τυχερά παιχνίδια, καθώς επίσης και με τη φτώχεια και την ανεργία είναι χαρακτηριστικά φαινόμενα της βιομηχανικής κοινωνίας.

Οι συνέπειες του ιδιαίτερα σημαντικού αυτού φαινομένου θα μας απασχολήσουν πιο κάτω.

Η υπέρβαση των ορίων του συστήματος, εκτός από εκείνη της εισόδου και της εξόδου του οφείλεται στην ανάπτυξη των αντιφάσεών που πηγάζουν από τους βασικούς όρους του βιομηχανικού μοντέλου:

• α) της αύξησης του ρυθμού παραγωγής
• και β) της ανταγωνιστικότητας –είναι κοινά γνωστό ότι η βιομηχανική κοινωνία ονομάστηκε κοινωνία του ελεύθερου ανταγωνισμού.

Για να αυξηθεί το κέρδος πρέπει να αυξηθεί ο ρυθμός παραγωγής, όπως είδαμε πιο πάνω, αλλά και ο ανταγωνισμός στα παραγόμενα προϊόντα. Και οι δύο αυτοί όροι υλοποιούνται με βάση 1) την ανάπτυξη της τεχνολογίας της μηχανής και 2) Την οργάνωση της εργασίας.  Η ανάπτυξη της οργάνωσης της εργασίας οδήγησε στο φορντισμό και η ανάπτυξη της τεχνολογίας οδήγησε στον αυτοματισμό.

Όμως, με την εισαγωγή του αυτοματισμού προκαλούνται απολύσεις(το 1978 ένα ρομπότ συγκόλλησης αντικαθιστούσε 30 εργάτες στη Citroen), άρα αυξάνει το σταθερό κεφάλαιο (μηχανές κ.ά.) καιμειώνεται το μεταβλητό (εργατικό προσωπικό), συνεπώς, αυξάνει η ανεργία (το γνωστό πρόβλημα των ¾, δηλαδή η πρόβλεψη, γύρω στα 1980, ότι στους 4 εργαζόμενους μόνο οι 3 θα έχουν δουλειά).

Αυτό που προέκυπτε από την ανεργία, αλλά όχι άμεσα ορατό, ήταν η πτώση της κατανάλωσης. Η πτώση αυτή προκλήθηκε και από έναν άλλο λόγο. Από την ίδια την αύξηση του ρυθμού της βιομηχανικής παραγωγής, η οποία οδηγούσε αναπόφευκτα στον κορεσμό της αγοράς, παρά την αντιμετώπισή της από το σύστημα με την καλλιέργεια περιττών αναγκών.

Προϊόν της προηγούμενης, είναι η δημιουργία μιας νέας αντίφασης, που αφορά το μηχανισμό παραγωγής του κέρδους.

Ξέρουμε, από τον Μαρξ, ότι το κεφάλαιο αποτελείται από δύο μέρη: 1) το σταθερό, που είναι οι μηχανές και οι εγκαταστάσεις, και 2) το μεταβλητό, που είναι οι άνθρωποι της μισθωτής εργασίας, και ότι το κέρδος παράγεται από το μεταβλητό κεφάλαιο ως υπεραξία.

Ξέρουμε ακόμα ότι βασικός όρος της βιομηχανικής παραγωγής, συνδεόμενος με την ανταγωνιστικότητα, είναι και η συνεχής βελτίωση του σταθερού κεφαλαίου: αυτοματισμός, ηλεκτρονική τεχνολογία.  Αλλά, μείωση του εργατικού δυναμικού συνεπάγεται μείωση του κέρδους, αφού από αυτό βγαίνει η υπεραξία.

Ταυτόχρονα, η αύξηση της ανεργίας λόγω του αυτοματισμού, μειώνει με τη σειρά της το ύψος της κατανάλωσης, προσβάλλοντας την έξοδο του συστήματος, και το ίδιο το κοινωνικό σύστημα δημιουργώντας στρώματα ανεργίας και περιθωρίου.

Απόρροια της προηγούμενης αντίφασης είναι να εκδηλωθεί σε οργανωμένη μορφή η σύγκρουση μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας με τη συγκρότηση των συνδικάτων.

Οι εργάτες αντιδρούν στην πίεση που υφίστανται για την αύξηση της υπεραξίας-κέρδους με δύο τρόπους αλληλένδετους, ρητό και άρρητο:

• Ο πρώτος, ο ρητός, αφορά τους απεργιακούς αγώνες για διεκδικήσεις, οικονομικές και ασφάλισης.  Μέσα από κοινωνικούς αγώνες το σύστημα αναγκάστηκε να συστήσει το κοινωνικό κράτος, με αποτέλεσμα τη μείωση του βιομηχανικού κέρδους.
• Ο δεύτερος τρόπος αντίδρασης αφορά την άρση της συναίνεσης, τη λούφα των εργαζομένων.

Άλλη μια αντίφαση συνδέεται με την αναρχία της αγοράς.  Ξέρουμε ότι οι βιομηχανικές μονάδες είναι ορθολογικές στο εσωτερικό τους και στηρίζονται στην επιστήμη, ενώ εξαιτίας της ανταγωνιστικότητας, στο σύνολό τους γίνονται ανορθολογικές και οδηγούν στο τυχαίο της αγοράς.

Με άλλα λόγια, η πίεση για αύξηση του κέρδους δεν ενδιαφέρεται για τις συνέπειες της δραστηριότητάς της στις άλλες επιχειρήσεις και, γενικά, στην κοινωνία.

Η μείωση της ομοιοστασίας, δηλαδή της έλλειψης προστασίας των αδύνατων κρίκων της κοινωνίας που προκαλείται από αυτό,  συνιστά πρωταρχικό γνώρισμα του φιλελευθερισμού και οδηγεί στη διόγκωση της ανεργίας και της φτώχειας, βασικό χαρακτηριστικό της βιομηχανικής κοινωνίας, όπως αναφέρθηκε.

Από τη μια πλευρά, η μείωση της ομοιοστασίας ευνοεί την αύξηση του ρυθμού παραγωγής με εντατικοποίηση της εκμετάλλευσης αλλά, από την άλλη, οξύνει τις ταξικές αντιθέσεις.  Όμως. η αύξηση του ρυθμού παραγωγής, που είναι μοχλός του βιομηχανικού μοντέλου, προκαλεί νέα αντίφαση μειώνοντας το ύψος της κατανάλωσης. Το αποτέλεσμα των αντιφάσεων αυτών είναι η εκδήλωση περιοδικών κρίσεων με πιο έντονη την κρίση του 1929.

Στην περίπτωση αυτή η λύση δόθηκε με την επιβολή περιορισμών στον φιλελευθερισμό, ο οποίος αντικαταστάθηκε από τον κρατικομονοπωλιακό καπιταλισμό και το κοινωνικό κράτος, είτε διαμέσου καθεστώτος έκτακτης ανάγκης και δικτατορίας (Ιταλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ρουμανία) είτε διαμέσου κρατικής παρέμβασης στην οικονομία (πρόγραμμα Keynes κ.ά.).  Η λύση αυτή, εξαιτίας των δικτατοριών, δεν μπόρεσε να αποφύγει τον Β΄παγκόσμιο πόλεμο.

Η ισορροπία αποκαταστάθηκε μετά τον πόλεμο, όπως και με τις προηγούμενες περιοδικές κρίσεις, αλλά στο διάστημα αυτό συντελέστηκε άλλο ένα βήμα στην πορεία συσσώρευσης και επέκτασης του κεφαλαίου.  Όπως ήταν επόμενο, στην περίοδο τηςκοινωνίας της κατανάλωσης, που επακολούθησε, συνεχίστηκαν οι αντιφάσεις του συστήματος, αλλά σε παγκόσμια κλίμακα πλέον.

Οι νέοι κλυδωνισμοί του συστήματος άρχισαν να γίνονται αισθητοί στην πολιτισμική σφαίρα.

Πρελούντιο της κοινωνικο-πολιτισμικής μεταδόμησης, που εκδηλώθηκε πριν την οικονομική κρίση, ήταν ο Μάης του ’68. Καταπνίγηκε, όμως από το συντηρητισμό και αναβίωσε πιο έντονη η αντίδραση.

Οι νέοι επιστημονικοί κλάδοι που ανέβλυσαν στη σύντομη εκείνη πνευματική άνοιξη, η κυβερνητική, η βιονική, η ευρετική, η σημειωτική, κ.ά., έμειναν εκτός πανεπιστημιακής έδρας ή έσβησαν. Έσβησε επίσης και ο άνεμος αλλαγήςπου φύσηξε στις άλλες επιστήμες.

Στο μεταξύ, στη σφαίρα της οικονομίας άρχισε να κλονίζεται η βασική αρχή ότι «το κέρδος φέρνει νέο κέρδος μέσα από την αύξηση της παραγωγής», γιατί εμφανίστηκε κορεσμός της ζήτησης.

Μετά την αποκατάσταση της ισορροπίας και την κοινωνία της κατανάλωσης η απειλή της κρίσης έγινε ορατή, όπως άλλωστε αναμενόταν.

Στα 1971 o Πεκέι, πρόεδρος της ΦΙΑΤ και καθηγητής της οικονομίας,προβληματίζεται από το γεγονός ότι, ενώ ανέβαινε ο τζίρος, έπεφτε το κέρδος, παραβιάζοντας τους νόμους της κλασικής οικονομίας.

Το παράδοξο αυτό για την κλασική οικονομία έγινε μόνιμη κατάσταση και είναι γνωστό ως αρχή της μεγιστοποίησης.

Ανησυχώντας για τη σημασία του ο Πεκέι, συνέστησε τη Λέσχη της Ρώμης, επιστημονική ομάδα που ενδιαφέρθηκε για την πορεία της οικονομίας και η οποία ανέθεσε στους Μeadows και άλλους ειδικούς από το ΜΙΤ τη μελέτη του προβλήματος.

Η ομάδα αυτή των 17 επιστημόνων έκανε συστημική ανάλυση στους Η/Υ, με διάφορα προγράμματα, με βάση το σύνολο των στατιστικών στοιχείων που συνέλεξε για τον πλανήτη.  Όταν είδαν τα εξαγόμενα τρόμαξαν, γιατί προέκυπτε απειλή παγκόσμιας κρίσης από υπέρβαση των ορίων του βιομηχανικού συστήματος, άρα απειλή δομικής κρίσης.

Διαπίστωσαν ότι κύριοι παράγοντες της κρίσης ήταν:

• α) η εξάντληση των φυσικών πόρων,
• β) η μόλυνση του περιβάλλοντος,
• γ) η συνεχής αύξηση του ρυθμού της βιομηχανικής παραγωγής
• και δ) η δημογραφική έκρηξη.

Το 1972 γνωστοποιούν στους ηγέτες των βιομηχανικών χωρών το αποτέλεσμα της μελέτης, προειδοποιώντας για την πρόκληση κοινωνικών αναταραχών και συνιστούν να ληφθούν ορισμένα μέτρα, με πρώτο τον περιορισμό της ψαλίδας ανάμεσα στις πλούσιες και στις φτωχές χώρες, κυρίως τις αφρικανικές.

Φυσικά, οι ηγέτες της Δύσης αγνόησαν τη μελέτη, αλλά το 1973, όταν εκδηλώθηκε η πετρελαϊκή κρίση, ο Κίσιγκερ την ανέσυρε καιανέθεσε σε μεγαλύτερη ομάδα επιστημόνων, υπό τους Pestel & Messarovic, να την επαναλάβει.

Η νέα μελέτη επιβεβαίωσε τα συμπεράσματα της προηγούμενης, οπότε,με πρωτοβουλία του Κίσιγκερ η ηγεσία της Δύσης επιδίωξε να λάβει ορισμένα μέτρα. Ένα από αυτά ήταν ο έλεγχος των γεννήσεων για την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, διαμέσου του ΟΗΕ.

Η προσπάθειά τους, όμως, απέτυχε εντελώς και η δημογραφική αύξηση εντάθηκε αντί να μειωθεί, επειδή οι πληθυσμοί που υφίσταντο την οικονομική πίεση αντιδρούσαν με αύξηση της τεκνοποίησης για εξασφάλιση της επιβίωσης, όπως διεπίστωσαν οι ανθρωπολόγοι (Polgar κ.ά.).

Το άλλο μέτρο ήταν η κατά εξάμηνο περιοδική Σύνοδος πλουσίων και φτωχών χωρών με σκοπό τη μείωση του μεταξύ τους οικονομικού ανοίγματος, της ψαλίδας.  Στα 1978, στην τελευταία Σύνοδο, που έγινε στο Ναϊρόμπι, η Δύση δίνει τέλος στις συναντήσεις αυτές, λόγω ανησυχιών για την χρεοκοπία της Αγγλίας, στρέφεται στο ο σώζων εαυτόν σωθείτω και στη  λεηλασία της  Αφρικής.

Το 1980 υιοθετείται το μοντέλο του νεοφιλελευθερισμού, που  πρότεινε οΦρίντμαν, καθηγητής  στο  Σικάγο και σε επόμενη φάση ακολουθεί η λεηλασία της Λατινικής Αμερικής.

Τα παραπάνω μέτρα είναι γνωστά και οι μελέτες έχουν δημοσιευθεί, καθώς και άλλες οκτώ, ακόμα πιο εκτεταμένες, που όλες επιβεβαίωναν την επερχόμενη κρίση, με τελευταία τη μελέτη του1992, μεταφρασμένη και στα ελληνικά, σύμφωνα με την οποία «… το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα, όπως είναι δομημένο, …έχει υπερακοντίσει τα όριά του και οδεύει προς την κατάρρευση, άρα θα πρέπει να υποστεί αναδόμηση» (Meadows et al. 1999:192). H πρόβλεψη αυτή ενοχλούσε, γι’ αυτό δέχτηκαν  έντονη  κριτική.

Μια σοβαρή σύγχυση που έγινε, είναι ότι η ύφεση του 2008 παρομοιάστηκε με την κρίση του 1929.  Αλλά η κρίση του ‘29 εντάσσεται στις περιοδικές κρίσεις που εκδηλώνονται ανά 25 χρόνια και που είχαν μελετηθεί από πολλούς, ιδιαίτερα από τον Κοντράγιεφ, ως κρίσεις αναδόμησης του συστήματος.

Το αδιάψευστο γεγονός, εντούτοις, είναι ότι οι προβλέψεις των μελετών επαληθεύτηκαν.  Αρχικά είχαν εκτιμήσει την κρίση του συστήματος για το 2040. Αλλά η στροφή στο νεοφιλελευθερισμό επιτάχυνε τις διαδικασίες της κατάρρευσης, ώστε οι τελευταίες εκθέσεις υπολόγισαν την εκδήλωσή της για το 2010.

Το παγκόσμιο Συνέδριο που έγινε από γεωφυσικούς και οικολόγους, οι οποίοι είχαν ανησυχήσει από το 1974 για τη ρύπανση του πλανήτη,πρόβλεψε, με ανεξάρτητο τρόπο, επίσης για το 2010 την εκδήλωση της οικολογικής κρίσης.

Ο ίδιος ο εμπνευστής του νεοφιλελευθερισμού, ο Φρίντμαν, διατύπωσε στο Πεντάγωνο το 2003 τις ανησυχίες του για την έκβαση.

Γύρω στα 2000, απόρρητη έκθεση της Επιτροπής τραπεζικού ελέγχου διατύπωνε φόβους για ντόμινο των τραπεζών λόγω κινδύνου χρεωκοπίας της Βραζιλίας. Μπαίνοντας στον 21ο αιώνα, η χρονολογία της κρίσης προβλέφθηκε για το 2008. Παράλληλα, πολλοί οικονομολόγοι –Γκαλμπράϊτ, Σόρος κ.ά.- έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου.  Τελικά, η κρίση εκδηλώθηκε όπως είχε προβλεφθεί, στο 2008.

Κατά τη συνάντησή τους στο Κιότο, τον Αύγουστο του 2008, οι G7 απεφάσισαν να ανακοινώσουν ότι επέρχεται ύφεση, όχι όμως δομική.Την ανακοίνωσαν για να επηρεάσουν την κοινή γνώμη πριν την εκδήλωσή της, η οποία έγινε μετά από δύο μήνες με την κατάρρευση της Lehman Brs.

Τον Οκτώμβριο του 2008, μετά τη χρεωκοπία της Lehman Brs, το Ευρωγκρούπ συνέστησε στα κράτη-μέλη του, την αύξηση των μέτρων καταστολής από τον κίνδυνο κοινωνικών ταραχών, όπως είχαν προβλέψει οι μελέτες. Τα γεγονότα με τη δολοφονία του Αλέξη Γεωργόπουλου, που ξέσπασαν το Δεκέμβριο του 2008, θεωρήθηκαν από tον Σαρκοζί ως έναρξη τέτοιων ταραχών.

Παρόλο που ζούμε στην εποχή ακμής της επικοινωνίας και της πληροφόρησης αποκρύπτονται συστηματικά οι μελέτες που ανέλυσαν και πρόβλεψαν την κρίση, οι διαδικασίες για την αντιμετώπισή της επί 40 χρόνια και ότι ο χαρακτήρας της είναι δομικός.

Η κρίση παρουσιάστηκε σαν κάτι από το πουθενά, σαν ένα ατύχημα που θα ξεπεραστεί με την ανάκαμψη.

Σχετικά με την εξάντληση των φυσικών πόρων και τη ρύπανση του περιβάλλοντος αδυνατούν ακόμα να συμφωνήσουν σε λύση, παρά τη συνεχή επιδείνωση της οικολογικής ισορροπίας και τις επικλήσεις των γεωφυσικών και των οικολόγων.

Στην έκθεση της UNEP (υπηρεσίας του ΟΗΕ) από το 2000 έως το 2012οι εκπομπές ρύπων έχουν ευξηθεί κατά 20% («Αυγή» 22/11/12, σελ. 23), για τη μείωση, όμως, του ρυθμού της βιομηχανικής ανάπτυξης, που είναι η βασική πηγή του προβλήματος, αδιαφόρησαν εντελώς, δεδομένου ότι τη θεωρούν ως το λόγο ύπαρξης του συστήματος. Αντίθετα, προσανατολίστηκαν προς:

• Τη δυνατότητα να διευρύνουν τις δραστηριότητές τους οι τράπεζες και σε άλλους τομείς (Ρήγκαν).
• Τη νομική ελευθερία να ξεπερνά το κεφάλαιο τα εθνικά όρια και να επενδύεται σε χώρες με χαμηλούς μισθούς, τη λεγόμενη παγκοσμιοποίηση, με την οποία ικανοποιούσε την τάση της επέκτασης του κεφαλαίου και διατηρούσε την υπεραξία σε υψηλό ποσοστό.

Για τον ίδιο σκοπό δοκιμάστηκαν και άλλες λύσεις:

• Η έκπτωση της οργάνωσης της εργασίας, δηλαδή του φορντισμού, και αντικατάστασή του με το φασόν, τη διασπορά των μονάδων παραγωγής κ.ά. για την αύξηση της υπεραξίας.
• Η εξαγορά των επιχειρήσεων ή και η συγχώνευσή τους σε μονοπώλια, με την οποία ικανοποιούσε την τάση συγκέντρωσης του κεφαλαίου.
• Η επίθεση στο σύστημα υγείας και στην Παιδεία(Πινοσέτ, Θάτσερ) και στις συλλογικές συμμβάσεις.

Εκτός αυτών, ο νεοφιλελευθερισμός χρησιμοποίησε και πολλούς τρόπους έξαρσης της ατομοκρατίας (Θάτσερ) και διάλυσης του κοινωνικού ιστούγια να αντιδράσει σε μιαν άλλη σημαντική αντιφασή του, η οποία προέκυπτε από το ότι, για να εξυπηρετήσει την αύξηση της μαζικής παραγωγήςαναγκαζόταν να προβαίνει σε μεγάλες συγκεντρώσεις εργατών προάγοντας έτσι το αίσθημα της ταξικής συνείδησης και της αντίστασής τους.

Με την αύξηση της επέκτασης και της συσσώρευσης, η κρίση επιδεινώθηκε γιατί δημιουργούνταν νέα προβλήματα.  Για παράδειγμα, από τις συγχωνεύσεις προέκυπτε αύξηση των εγκαταστάσεων, άρα και του κόστους.

Το κύριο, όμως, πρόβλημα ήταν η συνεχιζόμενη μείωση της κατανάλωσης εξαιτίας της μείωσης των μισθών και της ανεργίας, αφενός, και της υπερπαραγωγής αφετέρου.  Αυτοί οι δύο παράγοντες, ο κορεσμός της κατανάλωσης και η υπερπαραγωγή έκαναν προβληματική, κάποτε και επιζήμια, την επένδυση των κεφαλαίων στη βιομηχανία.

Άμεσο αποτέλεσμα από τον περιορισμό των επενδύσεων ήταν η πτώση της αύξησης του ρυθμού παραγωγής, άρχισε να παίρνει αρνητικό πρόσημο, με κατάληξη να βρισκόμαστε σήμερα στο στάδιο της αποβιομηχανοποίησης και στο να μιλούν οι G7 για το χαμένο όνειρο της ανάπτυξης.

Μια εικόνα της πτώσης του ρυθμού αύξησης της παραγωγήςδίνεται στον παρακάτω πίνακα στον οποίο η βιομηχανική παραγωγή εκφράζεται σε ποσοστό του ΑΕΠ (πηγή: World Bank).

1982   /   2010   /   Διαφορά
Αργεντινή           41                 26            -15
Αυστρία              35                 29             -6
Βέλγιο                  33                 22            -11
Βουλγαρία          58                 31            -17
Κίνα                     45                 47             +2
Δανία                  26                 22             -4
Φινλανδία           37                 29             -8
Γαλλία                 30                 19            -11
Γερμανία             40                 28            -12
Ουγγαρία            47                 31            -16
Ινδία                     25                 26             +1
Ιρλανδία              35                 32              -3
Κορέα                  37                 39               +2
Ολλανδία            32                 24               -8
Πολωνία             40 (1992)    32               -8
Πορτγαλία         30                  23              -7
Ρουμανία            55                 25            -30
Ρωσία                  43 (1992)    37              -4
Ισπανία               35                26              -9
Ιταλία                  36                25             -11
Τουρκία               28               27               -1
Ιαπωνία              38               27              -11
Βρετανία             40               22              -18
ΗΠΑ                     33                20             -13
Ελλάδα                25               12              -13

Η αποβιομηχανοποίηση είναι το μεγάλο και παγκόσμιο φαινόμενο-εφιάλτης σήμερα.  Δεδομένου ότι το ΑΕΠ βρίσκεται επίσης σε πτώση, η αποβιομηχανοποίηση είναι, σε απόλυτο μέγεθος, ακόμα μεγαλύτερη.  Στην Αγγλία έπεσε κατά 10% στο διάστημα 2008-12.  Μετά το 2010 άρχισε και στην Κίνα η αποβιομηχανοποίηση και ο ρυθμός παραγωγής έπεσε από το 12% στο 7,5%.

Αντίθετα, η Ισλανδία που απαγκιστρώθηκε από το ΔΝΤ έχει σήμερα (2013) ρυθμό αύξησης της παραγωγής +4,5.  Οι ακμαίες οικονομικά Γερμανία και Αυστρία έχουν αντίστοιχα +0,7% και +0.5%, αντί του +2.0%. Η Ελλάδα έχει -7.5%.

Τα κεφάλαια περιόρισαν τις επενδύσεις τους στη βιομηχανική παραγωγή, η οποία γινόταν ασύμφορη, και άρχισαν να συσσωρεύονται ανενεργά,σχηματίζοντας τα λεγόμενα «λιμνάζοντα κεφάλαια».

Στα 2000 τα λιμνάζοντα ήταν 20πλάσια των κεφαλαίων που είχαν επενδυθεί στη βιομηχανική παραγωγή –σήμερα είναι πολύ περισσότερο αυξημένα.

Η δυναμική του χρήματος να φέρνει νέο χρήμα και ο πυρετός για επένδυση που τη συνοδεύει, όπως αναφέρθηκε, άσκησαν ισχυρή πίεση για επενδύσεις σε άλλους μη παραγωγικούς σκοπούς.

Δεδομένου ότι η καταλήστευση των άλλων ηπείρων, σε συνδυασμό με την άγραφη αρχή της αποικιοκρατίας να απαγορεύεται η βιομηχανοποίηση στις εξαρτημένες χώρες, άρχισε να περιορίζεται, αλλού εξαιτίας της εξάντλησης αυτών των χωρών και αλλού εξαιτίας της αντίστασής τους (Λατινική Αμερική), οι πλέον πρόσφορες διέξοδοι που διαμορφώθηκαν για την κίνηση του κεφαλαίου ήταν δύο, ξέχωρες ή σε συνδυασμό:

Η μια προς την κατάληψη του δημόσιου τομέα και η άλλη προς στους δανεισμούς-τοκογλυφία και στη σπέκουλα (κερδοσκοπία).

Στα 2000 ο καπιταλισμός μετονομάστηκε σε καπιταλισμό της σπέκουλας και οι διακινήσεις του κεφαλαίου μετονομάστηκαν σε«αγορές».  Λέγεται ότι στις αγορές έχουν συγκεντρωθεί 840 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Η πρώτη διέξοδος που ξεκίνησε, διαμέσου του ΔΝΤ, με τα προγράμματα ανάπτυξης και τον ονομαζόμενο εκσυγχρονισμό των χωρών του Τρίτου Κόσμου, σε συνδυασμό με το βίαιο δανεισμό των χωρών αυτών, μετά την εξάντλησή τους, όπως αναφέρθηκε, στράφηκε στις αναπτυγμένες χώρες (κρατικοποίηση των σιδηροδρόμων στην Αγγλία).

Η διαδικασία αυτή επιδείνωσε περισσότερο το πρόβλημα, γιατί η λεηλασία του δημοσίου προκάλεσε πτώση της αγοράς αγαθών, και επιδείνωσε την αποβιομηχανοποίηση.

Η άλλη διέξοδος, που άρχισε να εφαρμόζεται από την Αργεντινή και σε μας από την εποχή του Σημίτη, η πολιτική της λιτότητας, ακολουθούσε την παλιά συνταγή, τη μείωση του μεταβλητού κεφαλαίου, αυτή ακριβώς που όπως είδαμε αποτελούσε έναν από τους βασικότερους παράγοντες της κρίσης.

Η παράλογη εμμονή στη λιτότητα οφείλεται σε πολλούς λόγους: αντίθεση στην πολιτική του Keynes ή στροφή στην αισχροκέρδεια.

Έχοντας επίγνωση για την τάση της αποβιομηχανοποίησης, και απειλή της κατάρρευσης, το σύστημα δοκίμασε τις εξής λύσεις:

• Απελευθέρωση του κεφαλαίου από τον έλεγχο του κράτους.
• Απελευθέρωση του εμπορίου από τους υπάρχοντες φραγμούς και, κατά συνέπεια, αντικατάσταση των πολιτικών από οικονομολόγους,υπαλλήλους των «αγορών».
• Επένδυση σε χώρες με φτηνό μεροκάματο. Αυτό ήταν και το βασικό χαρακτηριστικό της παγκοσμιοποίησης. Είχε όμως σαν αποτέλεσμα τηναύξηση της ανεργίας στις μητροπόλεις.
• Ληστρική εκμετάλλευση του Τρίτου κόσμου, διαμέσου του ΔΝΤ, σε συνδυασμό με την εφαρμογή ανορθόδοξων μεθόδων και με διάδοση της διαφθοράς. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τη μείωση της κατανάλωσης στον Τρίτο κόσμο.
• Συγχώνευση των μεγάλων εταιρειών για μείωση του προσωπικού και πιο μαζική παραγωγή. Συνέπεια αυτού ήταν η αύξηση της ΑΝΕΡΓΙΑΣ [ανεργείας], άρα και η μείωση της κατανάλωσης.
• Μεταφορά των επενδύσεων στην πολεμική βιομηχανία. Η διαδικασία αυτή είχε ορισμένα όρια, το πόσοι μπορούσαν να πληρώνουν για όπλα.
• Πολιτική της λιτότητας. Όμως η μείωση των μισθών μειώνει και το ύψος της κατανάλωσης, άρα και το ύψος της βιομηχανικής παραγωγής.
• Ιδιωτικοποιήσεις των κοινωνικών επιχειρήσεων. Αυτό οδήγησε στη ληστρική εκμετάλλευση και στην κατάρρευσή τους, όπως συνέβη στην Αργεντινή, στους αγγλικούς σιδηροδρόμους κ.ά. (διαφθορά στις ιδιωτικοποιήσεις της ΔΕΗ).

Λόγω της αποβιομηχανοποίησης, το σύστημα πέρασε σε εσωστρέφεια που εκδηλώθηκε με ένταση των χρηματοπιστωτικών πράξεων (ομόλογα, χρηματιστήρια κ.ά.) και με συνεχή αύξηση της ανεργίας, η οποία ξεπέρασε το όριο του 8% που εθεωρείτο ανεκτό –στην Ευρωζώνη έφτασε 11%, με μέγιστο 26%.

Η διέξοδος με το δανεισμό = τοκογλυφία αποτέλεσε και το κρίσιμο σημείο έκρηξης της οικονομικής κρίσης. Τα λιμνάζοντα κεφάλαια, διαμέσου των τραπεζών, στράφηκαν από τη βιομηχανία στο δανεισμό υποθηκεύοντας το μέλλον των πολιτών: δάνεια για σπουδές, για γάμους, για σπίτια.

Δεν υπολόγισαν όμως την αυξανόμενη ανεργία. Οι χρεωμένοι αδυνατούσαν να πληρώσουν τα δάνεια για τα σπίτια, με αποτέλεσματον κλονισμό των τραπεζών και την κατάρρευση της Lehman Brs.

Τα κράτη εκάλυψαν τις τράπεζες χρεώνοντας επικίνδυνα το δημόσιο τομέα, και άρχισε ο φαύλος κύκλος μεταφοράς και προσαύξησης των χρεών με πρωταγωνιστές τις «αγορές» που κερδοσκοπούσαν τυφλά στην κατάρρευση.

Έτσι, τη λεηλασία του Τρίτου Κόσμου διαδέχτηκε η λεηλασία του δημόσιου τομέα στις ίδιες τις χώρες της Δύσης στις οποίες ο δημόσιος τομέας ήταν πλούσιος: ανακατασκευή των συνοικιών, ιδιωτικοποίηση της υγείας, της πρόνοιας, της παιδείας.

Οι διαδικασίες αυτές, που ονομάστηκαν εξορθολογισμός και εκσυγχρονισμός –άλλη μία κατηγορία του κυρίαρχου λόγου που τη δεχτήκαμε άκριτα σαν επαγγελία-, συνοδεύτηκαν με πρόγραμμα λιτότητας,που στην ουσία συνίσταται στη μείωση των μισθών, άρα στην κατάργηση της ομοιοστασίας και την εξόντωση των αδυνάτων στρωμάτων, στη βιοεξουσία όπως την ονόμασε ο Foukault.

Τα κύρια χαρακτηριστικά που παρουσιάζει στη σημερινή της φάσηη αποδόμηση του συστήματος είναι:

1. Η ψυχολογία του τζόγου.

Αναφέρθηκε η άμεση σχέση που υπάρχει ανάμεσα στο χρήμα και στην αίσθηση της δύναμης, σχέση που στη βιομηχανική κοινωνία παίρνει τη μορφήπάθους.

Αυτό το πάθος, η πυρετώδης δίψα του χρήματος διογκώθηκε όταν εμφανίστηκαν τα συμπτώματα της κρίσης. Δηλαδή, όταν τα λιμνάζοντα κεφάλαια που αποσύρονταν από τη βιομηχανία άρχισαν να συγκροτούν τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, αυτό που σήμερα ονομάζουμε «αγορές».

Το χρήμα συνέχισε να γεννά χρήμα, όχι όμως πλέον μέσα από την ορθολογική βιομηχανική παραγωγή αλλά μέσα από την ανορθολογική σπέκουλα: δανεισμός, χρηματιστήριο, νομισματικές διακυμάνσεις, ομόλογα καικυρίως μέσα από το διατυμπανισμένο σύστημα του εκσυγχρονισμού, με το οποίο το ΔΝΤ λεηλάτησε τις φτωχές χώρες.

Η δίψα του χρήματος συνδέθηκε άμεσα με τη λογική του τζόγου, μία λογική η οποία αρνείται να δεί τις συνέπειες της πορείας της. Συνεπώς, δεν είναι καθόλου περίεργο ότι εκείνοι που διευθύνουν τις τύχες των «αγορών», άρα τις τύχες του συστήματος, δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν άλλες λύσεις.

2. Εκείνοι που διευθύνουν σήμερα τις τύχες του συστήματος δεν είναι οι πολιτικοί αλλά οι οικονομολόγοι. Πρόκειται για άλλη μια διαφορά ως προς τις παλαιότερες περιοδικές κρίσεις.

Επειδή η πρωτοβουλία των αποφάσεων είχε περάσει στα χέρια των «αγορών», που υπερκέρασαν το θεσμοθετικό κράτος, οπότε και οι πολιτικοί (πρόεδροι, πρωθυπουργοί και υπουργοί) είχαν αντικατασταθεί από οικονομολόγους και υπαλλήλους του ΔΝΤ, οι αποφάσεις ήταν στενά οικονομίστικες.
Στο εξής, σημασία έχουν τα λογιστικά, οι αριθμοί, και όχι τα κοινωνικά, οι συνθήκες ύπαρξης του ανθρώπου.

Εφόσον η διαχείριση βρίσκεται στα χέρια εκείνων που λειτουργούν με τη σπέκουλα, η αδιαφάνεια και η διαφθορά γίνονται πλέον μόνιμα γνωρίσματα της διακυβέρνησης.

Ταυτόχρονα, η διαχείριση από τους οικονομολόγους έχει δημιουργήσει τεράστιο πλέγμα σχέσεων και δομών που η αδράνειά τους δεν επιτρέπει καμιά υπαναχώρηση ή συζήτηση στις επικρίσεις νομπελιστών, όπως ο Γκαλμπράιθ.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες, κάθε προσπάθεια διορθωτικών κινήσεων και αναστολής της αποδόμησής του συστήματος είναι, πλέον, αδύνατη.

3. Η παγκοσμιότητα από δύο πλευρές

Το αποτέλεσμα είναι να βρισκόμαστε σήμερα δέσμιοι, κάτω από τηνπαγκόσμια αυτοκρατορία των αγορών.

• Από τη μια, επεκτείνεται η καταλήστευση τόσο από τις ζώνες του τρίτου κόσμου στις ίδιες τις χώρες των μητροπόλεων, όσο και από τον ιδιωτικό τομέα στον δημόσιο, στην κατεδάφιση του κοινωνικού κράτους, εντελώς αντίθετα με ό, τι συνέβη στην κρίση του 29.   
• Και από την άλλη, υπάρχει αλληλεξάρτηση χρεών και ομολόγων διαμέσου των τραπεζών οι οποίες λειτουργούν έξω από τα όρια του έθνους-κράτους, ώστε όλες οι χώρες βρίσκονται χρεωμένες στο παγκόσμιο σύστημα των αγορών –κάτω από τις συνθήκες αυτές δεν διαφαίνεται πιθανότητα λύσης με πόλεμο μεταξύ κρατών.

Άρα βρισκόμαστε στην ιστορική καμπή της αλλαγής πολιτισμού, γιατί κάθε τέτοια αλλαγή συνιστά κρίση. Βασικά κριτήριά της είναι:

• Πρώτον, η σύγχυση και η αμφισημία –που την εκφράζει, π.χ. ο μεταμοντερνισμός.
• Δεύτερον η απουσία α) κοινωνικών αξιών και ηθικής, β) μελλοντικής προοπτικής, και γ) του αισθήματος της συλλογικότητας (communitas). Τρίτον, έξαρση των διακρίσεων (ρατσισμός, ανδροκρατία) και η ανοχή στη βία.

Το καθεστώς εξαίρεσης που επιβλήθηκε στην πολιτική παρουσιάζει την κρίση σαν φυσικό γεγονός, συγκαλύπτοντας τις κοινωνικές αιτίες που την προκάλεσαν και, κατά συνέπεια, αποκλείοντας τη δυνατότητα αναίρεσής της με κοινωνικά μέτρα.

Επικαλούμενο τις παλαιές αξίες αναζητά τη λύτρωση στο «νηστεία και προσευχή». Με άλλα λόγια, στη λιτότητα των φτωχών και στην επίκληση προς το υπερβατικό: «με τη βοήθεια του Θεού», «να βάλουμε πλάτες», «οι Έλληνες μπορούν». Κάθε αντίρρηση σ’ αυτά, καθώς και στην πολιτική της λιτότητας, ονομάζεται λαϊκισμός και είναι απαγορεύσιμη.

Ο βιολογισμός, που έχει και αυτός μακριά θητεία, παρουσιάζει εξίσου μεγάλη διάδοση αποσκοπώντας να αποσιωπηθούν οι κοινωνικές αιτίες.

Σε προέκταση των παλαιότερων μορφών του -κοινωνικός δαρβινισμός, ευγονική κ.ά.- ανανεώθηκε στις αρχές της οικονομικής ύφεσης με τη μοριακή βιολογία για να υποστηρίξει ότι οι συμπεριφορές μας και η μοίρα μας προσδιορίζονται από το  DNA.

Προσφέρει ιδεολογικό έρεισμα στη βιοπολιτική και εκφέρεται με όρουςφυλετικής καθαρότητας (ρατσισμού), διάσωσης του εθνικού γένους, όπως και με το παλαιότερο σλόγκαν «η Ελλάδα στο γύψο».

Ως νέα μορφή διαχείρισης του κράτους, το καθεστώς εξαίρεσης υιοθετεί τη βιοπολιτική. Πρόκειται για τη μετάλλλαξη σε απολυταρχία, για την με το πρόσχημα της «ανασφάλειας» του έθνους πολιτική κάλυψη της βιοεξουσίας, η οποία επιβάλλει έλεγχο στην κοινωνική αναπαραγωγή.

Πιο συγκεκριμένα, η βιοεξουσία κατέχει το προνόμιο να εγκαταλείπει στο θάνατο όσους δεν είναι βιώσιμοι ––αυτό το κάνει με τη διακοπή των επιδομάτων στους ανέργους, των φαρμάκων στους ασθενείς και ηλικιωμένους, τη φορολογία στους πολύτεκνους κ.ά..

Έκπτωση του βιομηχανικού μοντέλου, αποβιομηχανοποίηση και ενδοφαγία,σημαίνουν ότι μειώνεται σε όλο τον πλανήτη η ικανότητα της ανθρωπότητας να επιβιώσει. 

Μειώνεται η παραγωγή αγαθών και τα κεφάλαια στρέφονται στη σπέκουλα ή αποθηκεύονται σε ομόλογα σε γη και σε ορυκτό πλούτο χωρίς προοπτική βιώσιμης χρήσης. Διαδίδεται η διαφθορά, λεηλατείται ο δημόσιος πλούτος, διαλύεται η μεσαία τάξη και φτωχοποιούνται οι κατώτερες.

Η κρίση της οικονομικής λειτουργίας, της χαρακτηριστικής λειτουργίας του βιομηχανικού πολιτισμού, αποτελεί την άμεσα ορατή ένδειξη αποδόμησης του όλου συστήματος. Άρα βρισκόμαστε στην ιστορική καμπή της αλλαγής πολιτισμού.

Εκείνα που είναι άμεσα ορατά είναι τα φαινόμενα παρακμής.

Η κρίση διαταράσσει την κοινωνική δομή (ανακατατάξεις και συγκρούσεις στα κοινωνικά στρώματα), συνεπώς εκπίπτουν και όλες οι πολιτισμικές λειτουργίες, όλη η κουλτούρα:

• εγκληματικότητα,
• διαφθορά,
• βία,
• παιδεραστία,
• τράφικ γυναικών,
• αυτοκτονίες (πάνω από 3.200 επίσημα καταγραμμένες στοδιάστημα 2009-12),
• κοινωνική παθογένεια (ναρκωτικά κ.ά.),
• ένταση των διακρίσεων και της ανδροκρατίας,
• ρατσισμός και ανάλογα φαινόμενα στο πνευματικό επίπεδο.

Βασικά κριτήριά της πολιτισμικής κρίσης στο ψυχολογικό και ιδεολογικό επίπεδο είναι:

• η σύγχυση και η αμφισημία –που την εκφράζει π.χ. ο μεταμοντερνισμός, ο αμοραλισμός,
• η απουσία κοινωνικών αξιών και μελλοντικής προοπτικής,
• η διάλυση του κοινωνικού ιστού (communitas)
• και η κατάθλιψη.

Συμπέρασμα: Εφόσον το καθεστώς εξαίρεσης αποτελεί συστατικό της νεωτερικότητας και η γενίκευσή του οφείλεται στην αποδόμηση του βιομηχανικού μοντέλου που τη θεμελιώνει, είναι αδιανόητη η διάσωση με επιστροφή στη νεωτερικότητα διαμέσου μεταρρυθμίσεων. 
Αντιμετωπίζουμε μεταδόμηση πολιτισμού, συνεπώς, μοναδική ιστορική έξοδος από την παγκόσμια κρίση είναι η ανατροπή και η αναδόμηση του συστήματος.
Έχουν αναπτυχθεί πλέον οι τεχνικές προϋποθέσεις γι’ αυτήν –υπολογιστές, θεωρία του προγραμματισμού κ.ά. Απομένει να αναπτυχθούν και οι κοινωνικές: αλληλεγγύη και αξιοπρέπεια.
Ανεξάρτητα και παράλληλα με τις προτάσεις που συζητούνται από τους Ζαπατίστας και άλλους (άμεση δημοκρατία, κυκλική διαχείριση, συνεταιριστική επιχείρηση), εμφανίζεται μια τάση διάλυσης των συγκεντρωτικών δομών σε αυτόνομες-ομοσπονδιακές.-"

Σημείωση:

* Η νεωτερικότητα συνδέεται με την ιδέα της «ευρωπαίκής ταυτότητας», δηλαδή με την αντίληψη ότι, με αφετηρία το Διαφωτισμό, η Ευρώπη αφενός έγινε παγκόσμιο κέντρο της επιστημονικής προόδου και της, ¨κατά τον Max Weber, ¨απομάγευσης του κόσμου¨ (της εκδίωξης των δεισιδαιμονιών), και αφετέρου κατέκτησε τον υψηλότερο πολιτισμό και, ταυτόχρονα, την αποστολή να τον διαδώσει στον κόσμο.

** Καθεστώς εξαίρεσης ή ανάγκης είναι η ψήφιση από τη Βουλή νομοθετικών διαταγμάτων καθ’ υπέρβασιν του συντάγματος, χωρίς να περνούν προηγούμενα από τον έλεγχο της συνταγματικότητας, με το επιχείρημα ότι η χώρα απειλείται από εξωτερικό ή από εσωτερικό εχθρό. Εφαρμόστηκε αρχικά στη δημοκρατία της Βαϊμάρης, στα 1930-32.

  —                                     

*Η συγκεκριμένη έρευνα παρουσιάστηκε στις 7/7/13 στο Crisis Art Festival, και τα αποτελέσματά της κυκλοφορούν σε βιβλίο από τις εκδόσεις Κέδρος.

Οι πολίτες της Raqqa (πρωτεύουσα ISIS ) διαδηλώνουν υπέρ του Συριακού στρατού. Το τέλος του Ισλαμικού κράτους ειναι κοντά.

Ένας μεγάλος αριθμός των αμάχων έσπευσαν στους δρόμους της Raqqa, όπου πραγματοποιήθηκε μια μαζική διαδήλωση για την υποστήριξη των συριακών ενόπλων δυνάμεων για τις νίκες τους εναντίον των τρομοκρατικών ομάδων σε όλη τη χώρα, ειδικά στην Ανατολική και Βορειοανατολική εδάφη.

Στην Raqqa (πρωτεύουσα ακόμα του ISIS) οι πολίτες ύψωσαν τη σημαία της Συρίας σε τουλάχιστον πέντε γειτονιές της αλ-Dareiyeh, αλ-Ramileh, αλ-Ferdows, αλ-Ajili και αλ-Μπάκρι και βγήκαν στους δρόμους του Tal Abyadh και αλ-Μανσούρ φωνάζοντας συνθήματα υποστήριξης για το συριακές ένοπλες δυνάμεις.

Ρεπορτάζ αναφέρει την Παρασκευή ότι οι συνεχείς νίκες του Συριακού στρατού και η λαοφιλής πρωτοβουλία του για δημιουργία συμμαχίας εναντίον των ισλαμιστικών ομάδων στο ανατολικό τμήμα της επαρχίας Χαλέπι και το βορειοανατολικό τμήμα της επαρχίας Χάμα απειλούν σοβαρά την αυτοαποκαλούμενη πρωτεύουσα ISIL της Raqqa.



«Από τον Οκτώβριο του 2015, ο συριακός στρατός έχει απελευθερώσει περίπου 50 χωριά στο ανατολικό Χαλέπι κατά τη διάρκεια επίθεσης που σταμάτησε το ISIL που πολιορκούσε την αεροπορική βάση  Kuweires », δήλωσαν οι πηγές.

"Επιπλέον, οι κυβερνητικές δυνάμεις έχουν προχωρήσει κατά μήκος του M45-εθνική οδός (Χάμα για να Raqqa) και έφθασε στη δυτική πλευρά της επαρχίας Raqqa. Εν τω μεταξύ, Κούρδοι μαχητές του Λαϊκού Μονάδες Προστασίας (YPG) και των Δημοκρατικών Δυνάμεων της Συρίας (SDF) έχουν αναλάβει τον αυστηρό έλεγχο της βόρειας περιοχής της επαρχίας Raqqa, "προσθετουν οι πηγές.

Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη την πλεονεκτική θέση του συριακού στρατού και των συμμάχων του, το χαλιφάτο είναι πιθανό να σβηστεί ολοκληρωτικά από τον χάρτη στο Ιράκ και τη Συρία.

αρχική πηγή: FARS News

επιμέλεια μετάφραση κειμένου: frixos

Καρλ Μαρξ. " Μια προειδοποίηση " ( για τους μετανάστες)

"Στις 3 Μαΐου 1866, ο Μαρξ έλαβε από την Επιτροπή των Γερμανών ραφτεργατών του Λονδίνου, υλικό σχετικά με Γερμανούς ειδικευμένους ράφτες που χρησιμοποιούνταν ως απεργοσπάστες από Ολλανδούς και Βρετανούς εργοδότες. Στις 4 Μαΐου, έγραψε το κομμάτι «Μια προειδοποίηση» και το έστειλε στον Λημπκνεχτ εκ μέρους της Κεντρικής Επιτροπής, για να δημοσιευθεί σε Γερμανικές εφημερίδες. Ο Μαρξ, κατόπιν οδηγίας του Κεντρικού Συμβουλίου της Διεθνούς, έγραψε αυτήν την έκκληση σε σχέση με την εισαγωγή Γερμανών και Δανών ραφτεργατών στη Σκωτία, εισαγωγή που είχε σκοπό τη χρησιμοποίησή τους ως απεργοσπαστών..."
Το παρον αρθρο αφορά τους παράνομα εισελθοντες οικονομικούς  μετανάστες και οχι τους πρόσφυγες.

Ακολουθεί η επιστολή του Μαρξ.

frixos

Εδώ και λίγο καιρό, οι ραφτεργάτες του Λονδίνου ίδρυσαν μια γενική ομοσπονδία για να υποστηρίξουν τα αιτήματά τους εναντίον των εργοδοτών, που στην πλειοψηφία τους είναι μεγαλοκαπιταλιστές. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να ανέβουν οι μισθοί στα επίπεδα των διαρκώς αυξανομένων τιμών των μέσων επιβίωσης αλλά και να μπει ένα τέλος στην υπερβολικά σκληρή μεταχείριση Των εργατών σ’ αυτόν τον κλάδο της βιομηχανίας.
Οι εργοδότες κοίταξαν πως θα ματαιώσουν αυτό το σχέδιο, φέρνοντας εργάτες απ’ το Βέλγιο, τη Γαλλία ή την Ελβετία. Πάνω σ’ αυτό το θέμα, το Κεντρικό Συμβούλιο της Διεθνούς Ένωσης Εργατών δημοσίευσε στις βελγικές, γαλλικές και ελβετικές εφημερίδες μια προειδοποίηση, η οποία είχε πλήρη επιτυχία. Η μανούβρα των εργοδοτών του Λονδίνου απέτυχε’ αναγκάστηκαν να συνθηκολογήσουν και να ανταποκριθούν στα δίκαια αιτήματα των εργατών.
Έχοντας ηττηθεί στην Αγγλία οι εργοδότες προσπαθούν τώρα να πάρουν αντίμετρα, ξεκινώντας απ’ τη Σκωτία. Σαν αποτέλεσμα των όσων συνέβησαν στο Λονδίνο, αναγκάστηκαν αρχικά και στο Εδιμβούργο να συμφωνήσουν σε μια αύξηση μισθών 15%. Την ίδια στιγμή όμως μυστικά έστειλαν στη Γερμανία ανθρώπους για να στρατολογήσουν εργάτες, ειδικά απ’ τις περιοχές του Ανόβερου και του Μεκλεμβούργου και να τους φέρουν στο Εδιμβούργο. Η πρώτη ομάδα έχει ήδη μεταφερθεί. Ο σκοπός αυτής της εισαγωγής εργατών είναι ίδιος με την εισαγωγή Ινδών κούληδων στην Τζαμάικα, δηλαδή η διατήρηση της δουλείας.
Αν οι εργοδότες του Εδιμβούργου πετύχουν, μέσω της εισαγωγής Γερμανών εργατών, να εξουδετερώσουν της παραχωρήσεις που ήδη έχουν κάνει, αυτό θα έχει αναπόφευκτα το αντίκτυπό του και στην Αγγλία. Και αυτοί που θα υποφέρουν περισσότερο θα είναι οι ίδιοι οι Γερμανοί εργάτες, που στη Μεγάλη Βρετανία είναι περισσότεροι απ’ τους εργάτες άλλων εθνών της ηπειρωτικής Ευρώπης.
Αυτοί οι ίδιοι οι νέο-εισαγόμενοι εργάτες, όντας τελείως αβοήθητοι σε μια ξένη χώρα, θα βυθιστούν σύντομα στο επίπεδο ενός παρία. Είναι ζήτημα τιμής για τους Γερμανούς εργάτες ν’ αποδείξουν στους εργάτες των υπολοίπων χωρών ότι κι αυτοί, όπως οι αδελφοί τους στην Γαλλία, στο Βέλγιο και στην Ελβετία, γνωρίζουν πώς να υπερασπιστούν τα κοινά συμφέροντα της τάξης τους και δεν θα γίνουν υποτακτικά όργανα του κεφαλαίου στον αγώνα του ενάντια στην εργατική τάξη.

Για λογαριασμό του Κεντρικού Συμβουλίου της Διεθνούς Ένωσης Εργατών Καρλ Μαρξ, Λονδίνο 4 Μαΐου 1866
πηγή: thalamofilakas.blogspot.gr

Η ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗ ΒΙΒΛΟΣ

του Ευγένιου Ανδρικοπουλου 
 

 

Όλες οι όψεις του διαχρονικά ίδιου νομίσματος. Της τραπεζιτικής σαπίλας. Η φάρσα που προκύπτει από την επανάληψη της ίδιας ιστορίας. Του ίδιου δόλιου μηχανισμού. Της αρπαγής των λαϊκών καταθέσεων..
Όλα στο όνομα της.. «υγιούς επιχειρηματικότητας» με τις μοναδικές ομοιότητες ωστόσο να περιορίζονται στην εξής μία:
Στη ευλαβική τήρηση της καπιταλιστικής Βίβλου.
Οι μόνες διαφορές που εμφανίζονται από του σημείου αυτού και μετά, αναφέρονται αποκλειστικά στα πρόσωπα των πρωταγωνιστών και στον εκσυγχρονισμό της μηχανής.



Στη περίπτωση των Κοσκωτάδων τις «αναλήψεις» έκανε ο ίδιος ο ιδιοκτήτης της τράπεζας. Δανειστής και δανειολήπτης ο ίδιος! Αντιθέτως της άλλης, των Βγενοπουλέων, όπου για τις «τραβηχτικές» μεσολαβούσαν "επενδυτές" πρώτου βαθμού συγγενείας, φιλίας, ή εταιρικής συνεργασίας.


Προγενέστεροι αυτών, κατά τη δεκαετία του χουντικού 1970 και των πρώτων μεταπολιτευτικών ετών, οι Τσάτσοι οι Καρέλιες οι Λαδόπουλοι και όλος ο επιχειρηματικός εσμός των «προβληματικών», στο όνομα των οποίων στήθηκαν οι «στήλες»- μνημεία των Μιζών -στις Σάπες της Κομοτηνής . (οι κολώνες – σκελετοί υπάρχουν ακόμη για να μας θυμίζουν το μεγάλο ριφιφί..) Εδώ δανειστής ήταν το κράτος (αυτό διαχειριζόταν από το 1952 τις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων) δια μέσου των τραπεζών..


Ο εκσυγχρονισμός της μηχανής είναι μια ακόμη διαφορά μεταξύ των δύο πρώτων και της πρόσφατης.
Πρόκειται για το μέσο. Το νόμισμα.
Κατά τις δύο προγενέστερες της συμμορίας των «προβληματικών» και του Κοσκωτά, αυτό αναφερόταν στην πραγματική οικονομία.
Ήταν δηλαδή χρήμα ζεστό.
Χρήμα με αντίκρισμα όπως οι αγορές αγαθών ή υπηρεσιών δηλαδή. Στην τελευταία (των Βγενόπουλων) αλλά όχι και έσχατη της καταστροφής του λαού, είναι χρήμα εικονικό. Κάτι σαν κινούμενα σκίτσα στις χρηματιστηριακές οθόνες.
Το χρέος στη παγκόσμια οικονομία αγγίζει επί παραδείγματι τα 200 τρις! Από τις εμπράγματες συναλλαγές ωστόσο προκύπτει ότι αυτό δεν υπερβαίνει τα 20 τρις.. Το υπόλοιπο επομένως τι είναι ;
Μαϊμούδες θα πει δικαίως κάποιος..
Πράγματι έτσι είναι ώσπου όμως να καταστεί απαιτητό.
Επειδή τότε εξέρχονται αυτές από τη ζούγκλα του στοιχηματισμού των χρηματιστηριακών παραγώγων και μπαίνει ως αερικό ο ανώνυμος πολυεθνικός δράκος στις ζωές των ανθρώπων. Για να τις αφανίσει με τα αποικιακά μνημόνια της σκλαβιάς των λαών .. Αυτό συμβαίνει σήμερα..


Δεδομένου έτσι πως η καταστροφή πήρε διαστάσεις λαϊκού ερειπιώνα κινήθηκε θεατρικά η διαδικασία κολασμού των ενόχων. Προσοχή! Όχι του συστήματος αναπαραγωγής κρίσεων αλλά των προσώπων. Το σύστημα πάντα θα παραμένει στο απυρόβλητο.


Από τις πρώτες δύο περιπτώσεις η αρχική, της συμμορίας των προβληματικών ουδείς παραπέμφθηκε.. Μηδέ καν οι τραπεζικοί επιθεωρητές που εξέδιδαν το «καλώς έχειν» για να εκταμιευτούν τα θαλασσοδάνεια.


Στη δε δεύτερη των Κοσκωτάδων τη πλήρωσε ο Κοσκωτάς παρά το ότι έδρασε στη βάση των καπιταλιστικών κανόνων! Καταχράστηκε διαλαλούσαν από τα πρωτοσέλιδά τους οι ΔΟΛιοι οι Άκτωρες και οι Ελευθεροτύπηδες 33 δις δραχμές.


Στην πραγματικότητα είχε επενδύσει στο υπερσύγχρονο εκδοτικό συγκρότημα της Παλήνης τα τριάντα από τα 33 δις όπως απεφάνθη το δικαστήριο που τον τιμώρησε με 25 χρόνια φυλακή. Με τα υπόλοιπα τρία είχαν ταϊστεί ο ίδιος, καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι, ποδοσφαιρικοί παράγοντες, και ορισμένα αδέσποτα της πολιτικής. (και για τις συγκρίσεις σας ο Μαζιώτης μόλις εισέπραξε ισόβια συν 129 χρόνια..)


Σας βεβαιώ ότι δεν θα συνέβαινε τίποτα απ’ όλ’ αυτά αν ο Κοσκωτάς δεν αποφάσιζε να επενδύσει στον χώρο του Τύπου, διότι τότε δεν θα είχε διαπράξει τίποτα το μεμπτό. Απόδειξη ότι τελικά διανεμήθηκαν τα παραγωγικά ιμάτιά του (το συγκρότημα της Παλήνης) μεταξύ των τριών βασικών κατηγόρων του. Και όλα καλά όλα ανθηρά.. Πάμε γι άλλα.. Τα γνωστά..


Αρχής γενομένης της τραπεζικής καταστροφής σε Ελλάδα και Κύπρο ήρθαν στην επιφάνεια οι δράσεις των Βγενοπουλέων. Κλήθηκε έτσι η δικαιοσύνη να λύσει τον γρίφο κάτι που αν κρίνει κανείς από την συμπεριφορά των διακόνων της, έκανε δύσθυμα. Μπορεί και τρομοκρατημένα.. Για να καταλήξει πως υπόθεση δεν υπάρχει.


(Εκείνο που υπάρχει είναι η λαϊκή καταστροφή αλλά πρόκειται για έγκλημα του οποίου η τιμωρία, είναι άλλης «τάξης» ζήτημα..)


Και τι συμβαίνει;


Παρεμβαίνει ένας αξιωματούχος (ο υφυπουργός Παπαγγελόπουλος) της εκτελεστικής εξουσίας και απαιτεί την αναψηλάφηση της υπόθεσης «Λαϊκή» αφού η αρχειοθέτησή της από μια δικαστή (τη Τσαρτσάνη) είναι έκδηλα εξοργιστική. Ουσιαστικά επιχειρεί να σώσει τη τιμή της δικαιοσύνης αλλά η τιμή τιμή δεν έχει και χαράς τον που την έχει!! Επειδή αρχίζει υποκριτικά το επικοινωνιακό γαϊτανάκι της παρέμβασης της μιας εξουσίας επί της άλλης. Κάτι που πάντα και επί της πολιτικής χρησιμοποιείται αλά καρτ. Εν προκειμένω για να διασωθούν οι Βγενοπουλαίοι και να κατηγορηθεί ο υπουργός..Τσίρκο..


Και πότε διαδραματίζεται το σκηνικό αυτό;


Όταν η εκτελεστική έχει μετατρέψει ατιμωρητί το Σύνταγμα σε κουρελού. Όταν η νομοθετική παραβιάζει κατά σύστημα τη λαϊκή βούληση και όταν η δικαιοσύνη εθελοτυφλεί έναντι όλων αυτών για να ασελγούν εν τέλει παρά φύσιν και οι τρεις εξουσίες επί των Ελλήνων.

Ε, λοιπόν αυτός ο Γόρδιος δεσμός με έναν τρόπο λύνεται. Επίσης γνωστό από τον Μεγαλέξανδρο και αργότερα από τον Σπάρτακο και τους Μπολσεβίκους..

πηγη: Κλύδωνας

Ανοιχτά σύνορα;

της Ελένης Προκοπίου
 

Ένας λαός χρειάζεται ένα χάρτη: ένα πληθυσμό σε μία επικράτεια. Αυτό είναι η κοσμική ύπαρξη ενός λαού.

Χάρτης όμως σημαίνει σύνορα, διότι η συλλογική ζωή όπως και η ζωή του καθενός ατομικά απαιτεί μία “επιφάνεια διαχωρισμού”, ένα εντός και ένα εκτός, αφού όπως λέει ο Debray “το όν και το όριο επισυμβαίνουν ταυτόχρονα, το ένα διά του άλλου”. Χωρίς την επιφάνεια διαχωρισμού δεν υπάρχει άτομο, ατομικότητα ούτε λαός. Τα σύνορα επί πλέον είναι το ίδιον κάθε πολιτικής οπτικής, δηλαδή συνδέονται στενά με την πολιτική κοινότητα ενός λαού. Τι σημαίνει λοιπόν ανοιχτά σύνορα;

Η ιδεολογία του “χωρίς σύνορα”, δηλαδή η περιβόητη ιδεολογία της παγκοσμιοποίησης, στηρίζεται σε μία τάχα “ανθρωπιστική” οπτική: του ανθρώπου γενικά και της αξίας του. Όμως οικουμενικός άνθρωπος δεν υπάρχει, αυτό είναι μία αφαίρεση. Υπάρχουν άνθρωποι συγκεκριμένοι με την συγκεκριμένη βιολογική και πολιτιστική τους κληρονομιά, με την δική τους “κουλτούρα” και την δική τους κοινότητα, πράγμα που επεσήμανε ο ίδιος ο Marx λέγοντας ότι για να μελετήσουμε τον άνθρωπο, ξεκινάμε από τις “πραγματικές προϋποθέσεις” και τα “πραγματικά άτομα” στην καθορισμένη δραστηριότητά τους και στον καθορισμένο τρόπο ζωής τους.

Η ιδεολογία του “χωρίς σύνορα” στην υπηρεσία αυτού του αφηρημένου ανθρωπισμού της παγκοσμιοποίησης είναι συνεπώς η άρνηση της πολιτικής και της πολιτικής οργάνωσης ενός λαού. Στρέφεται δηλαδή εναντίον του. Αλλά όχι μόνον. Στρέφεται εξίσου και εναντίον των προσφύγων, οι οποίοι ως θύματα της οικονομικής παγκοσμιοποίησης εξαναγκάζονται, χωρίς την συγκατάθεσή τους, να αλλάζουν χώρα, περιφερόμενοι μάλιστα νηστικοί από χώρα σε χώρα, πράγμα που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την επιθυμία τους να παραμείνουν στην χώρα τους, αλλά και σε σύγκρουση με το δικαίωμα του “ανήκειν”, που είναι συστατικό γνώρισμα του ανθρωπίνου προσώπου, αφού μόνο μέσα από αυτό αποκτά ολοκληρωμένη και συγκεκριμένη ανθρώπινη ύπαρξη.

Επί πλέον οι πρόσφυγες αυτοί στη νέα πατρίδα δεν θα μπορέσουν να μετέχουν στο πολιτικό σύμφωνο της δημοκρατίας , ως πολίτες , πράγμα που θα επιδεινωθεί έτι περαιτέρω από την πολύ σημαντική διαφορά κουλτούρας που οφείλεται και στην θρησκεία τους. Στο σκηνικό αυτό που μοιάζει με το καθεστώς της δουλοκτητικής κοινωνίας, η ενσωμάτωση δείχνει σχεδόν αδύνατη, αφού ουδέποτε θα ζητηθεί στ' αλήθεια η “συναίνεσή” τους για την λειτουργία των κοινωνικών και πολιτικών θεσμών. Αντίθετα θα υποχρεωθούν σε μία αναγκαστική “προσχώρηση” σε ένα δικαιικό σύνολο ενός κράτους που πάντα – στην καλύτερη περίπτωση – θα τους είναι ξένο.

Αυτός ο δίχως σύνορα “ανθρωπισμός”, που στρέφεται εναντίον του “ανθρώπου”, δεν είναι τίποτε άλλο από την πλέον χυδαία μορφή του οικονομισμού και του ιμπεριαλισμού και σε τελευταία ανάλυση σηματοδοτεί την έναρξη της διαδικασίας επιστροφής στην φεουδαρχία, χαρακτηριστικό της οποίας, όπως γνωρίζουμε, ήταν η ανυπαρξία γραμμικών συνόρων. Η έλευση των εδαφικών κρατών τα οποία αναδύθηκαν μέσα από τον καθορισμό των συνόρων είναι ως εκ τούτου στενά συνυφασμένη με την έλευση του “κανόνα δικαίου”, δηλαδή του δικαικού συστήματος.

Επιστροφή λοιπόν στην φεουδαρχία σημαίνει όχι μόνο άρνηση της πολιτικής και του κράτους αλλά και άρνηση του δικαίου ως μηχανισμού οργάνωσης της κοινωνίας και επιστροφή στην απολυταρχία.

Για την Ελλάδα όμως θα σήμαινε επιστροφή στην οθωμανική εποχή..........
πηγή: tvxs.gr

Η Κομμούνα της Θεσσαλονίκης (1342-1350)

του Κώστα Λάμπου  

Προς τον αναγνώστη: 

Είναι κατανοητό ότι ο χαρακτηρισμός "κομμούνα" ειναι μεταγενέστερος, απλά θεωρώ ότι ο συγγραφέας οικειοποιείται κάποιους όρους οι οποίοι έχουν περάσει στην πολιτική θεωρεία σήμερα με βάση τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής οργάνωσης. 

Επίσης υποβαθμίζει τα χριστιανικά κίνητρα των "Ζηλωτών" περί  κοινοκτημοσύνης πρωτοχριστιανικού χαρακτήρα και την συμβολή μέρους της τοπικής εκκλησίας, με μια πρωθύστερη θεώρηση.

Είναι επίσης εντυπωσιακό πώς πεντακόσια περίπου χρόνια πριν την Γαλλική επανάσταση και τον Μάρξ υπήρξε εφαρμογή "επαναστατικώ δικαίω"  δημοκρατίας και κοινοκτημοσύνης!

Τέλος ειναι θλιβερό ότι αυτή η παγκόσμια πρωτοπορία περνάει στα ψιλά γράμματα της ιστορίας, και μάλιστα "στρογγυλεμένα"!

frixos

«Δεν έχει σημασία που ο πατριωτισμός είναι τόσο συχνά καταφύγιο για αχρείους. Η διαφωνία, η εξέγερση και ένας γενικός χαλασμός του κόσμου παραμένουν τα πραγματικά καθήκοντα των πατριωτών». Μπάρμπαρα Έρενράιχ

Στο ύστερο Βυζάντιο παρατηρείται μια σταδιακή μετακίνηση της εξουσίας από τον αυτοκράτορα προς τους μεγαλοφεουδάρχες, οι οποίοι συνδύαζαν την υποστήριξή τους προς τον αυτοκράτορα με αντάλλαγμα την παραχώρηση μεγάλων εκτάσεων κρατικής γης, πράγμα που άλλαξε ριζικά τις σχέσεις ιδιοκτησίας και εκμετάλλευσης της γης, οπότε και "ο οικονομικός δεσμός κράτους και χωρικών αντικαθίσταται από το δεσμό γαιοκτήμονα και χωρικών", με συνέπεια οι γαιοκτήμονες "να στερούν από τους φτωχούς ακόμα και τον Ήλιο"[3].

Το Βυζάντιο, δομημένο όπως είναι πάνω στον σκοταδισμό της λεγόμενης ορθοδοξίας, της πιο σκληρής δουλοπαροικίας ασιατικού τύπου[4] και της απόλυτης πνευματικής στειρότητας, σπαράσσεται από «βυζαντινά πραξικοπήματα», θρησκευτικές συγκρούσεις μεταξύ «ορθόδοξων» και αιρετικών, μεταξύ «ησυχαστών» και «ζηλωτών», μεταξύ αυτοκρατορικών και αντιαυτοκρατορικών. Σε τελική ανάλυση, σπαράσσεται από ασταμάτητες συγκρούσεις μεταξύ των ευγενών μεγαλογαιοκτημόνων και του εκκλησιαστικού ιερατείου που ασκούν την εξουσία από τη μια μεριά και των εξαθλιωμένων δουλοπάροικων της υπαίθρου και των ναυτικών, των εμπόρων και των τεχνιτών που αποδεκατίζονται από την πείνα, στην οποία τους καταδικάζει η τάξη των αριστοκρατών μεγαλογαιοκτημόνων από την άλλη.

Και, βέβαια, στο πλαίσιο αυτών των κοινωνικών συγκρούσεων λαβαίνουν χώρα και συγκρούσεις μεταξύ των αντίπαλων ομάδων για τη νομή της εξουσίας, αλλά αυτό, ως δευτερεύουσα αντίθεση, δεν αναιρεί την πρωταρχική κοινωνική αντίθεση μεταξύ εξουσιαστών και εξουσιαζόμενων. Τα φορολογικά πλιάτσικα που τους επιβάλλει η κεντρική και η τοπική εξουσία, καθώς επίσης και οι ατέλειωτες πολεμικές και εμφυλιοπολεμικές περιπέτειες, οδηγούν, εδώ κι εκεί, τα φτωχά κοινωνικά στρώματα σε σπασμωδικές περιοδικές αγροτικές εξεγέρσεις, οι οποίες κατά κανόνα πνίγονται στο αίμα των εξεγερμένων. 
Από τον 13ο και τον 14ο αιώνα, όμως, οι συγκρούσεις αποκτούν έντονο κοινωνικό περιεχόμενο και η ιδέα "ότι η γη αποτελεί κοινό κτήμα και πρέπει να αφαιρεθεί από τους γαιοκτήμονες και την εκκλησία και να μοιραστεί στους αγρότες"[5] γίνεται αίτημα όλων των αγροτικών εξεγέρσεων.

Στις αρχές της δεκαετίας 1340 ο Ιωάννης Καντακουζηνός, που εποφθαλμιά τον αυτοκρατορικό θρόνο, συγκρούεται με την αυτοκρατορική φάρα των Παλαιολόγων. Η μερίδα του ιερατείου που έμεινε στην ιστορία γνωστή ως «Ησυχαστές»[6] συγκρούεται με τους «Ζηλωτές»[7], ένα λαϊκοθρησκευτικό κίνημα που γεννήθηκε και αναπτύχθηκε στη Θεσσαλονίκη, τη δεύτερη μεγάλη πόλη του Βυζαντίου και τη μεγαλύτερη οικονομική δύναμη των Βαλκανίων. Το Κίνημα των Ζηλωτών αντιμετώπιζε με καχυποψία τη συνεργασία του μεγάλου εξουσιαστικού ιερατείου με την αριστοκρατική φεουδαρχία και ζητούσε τον χωρισμό της εκκλησίας από το κράτος. Η μεγάλη φτώχεια τόσο στις μεγάλες πόλεις όσο και στην ενδοχώρα του Βυζαντίου, σε συνδυασμό με τις ατέλειωτες βυζαντινές ίντριγκες και τις εμφυλιοπολεμικές συγκρούσεις μεταξύ φατριών του ιερατείου αλλά και μεταξύ των διεκδικητών του αυτοκρατορικού θρόνου, συνέβαλαν στη μετεξέλιξη των Ζηλωτών σε πλατύ κοινωνικό κίνημα. Αυτό το κίνημα "είχε μεγάλη απήχηση στο Δήμο"[8], όπως αποκαλούν όλες οι πηγές της εποχής τα φτωχά λαϊκά στρώματα, και έβαλε στόχο του την αλλαγή του κοινωνικού συστήματος του Βυζαντίου[9].

Στη μετεξέλιξη αυτή έπαιξε σημαντικό ρόλο η διδασκαλία και η πολιτική δραστηριότητα του ‘Βαρλαάμ από την Καλαβρία’[10], που εκείνη την περίοδο δίδασκε στη Θεσσαλονίκη και ασκούσε μεγάλη επιρροή στα φτωχά λαϊκά στρώματα αλλά και στη διανόηση της Θεσσαλονίκης, η οποία, Θεσσαλονίκη, την ίδια περίοδο, αριθμούσε πάνω από διακόσιες χιλιάδες πληθυσμό. Ιδιαίτερο ρόλο φαίνεται να έπαιξε η διαμάχη του Βαρλαάμ με τους Ησυχαστές και τον αρχιεπίσκοπο Γρηγόριο Παλαμά, υποτίθεται γύρω από ‘θεολογικά θέματα’, τα οποία στην ουσία ήταν αντικατοπτρισμός των οικονομικών και κοινωνικών θεμάτων και αντιθέσεων.

Το 1341 στην Αδριανούπολη και σε άλλες πόλεις της Μακεδονίας και Θράκης σημειώθηκαν πολλές αγροτικές εξεγέρσεις και ταραχές εναντίον της τοπικής αριστοκρατίας, αλλά και της κεντρικής εξουσίας της βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Τον Οκτώβρη του 1341 ο Καντακουζηνός ανακηρύχθηκε από τον στρατό βασιλέας στο Διδυμότειχο και σε αντιπερισπασμό, τον Νοέμβριο, ο Ιωάννης Παλαιολόγος στέφθηκε αυτοκράτορας στην Πόλη από τον Πατριάρχη Ιωάννη Καλέκα. Στη συνέχεια ο Καντακουζηνός αμφισβητεί τον αυτοκράτορα Ιωάννη Παλαιολόγο και έτσι ξέσπασε ο γνωστός στην ιστορία ως ‘2ος εμφύλιος πόλεμος της βυζαντινής αυτοκρατορίας’. 

Την άνοιξη του 1342 ο Ιωάννης Καντακουζηνός, ο κατ’ εξοχήν εκφραστής των συμφερόντων της αριστοκρατίας και των μεγαλογαιοκτημόνων, καταλαμβάνει με τη βοήθεια Σλάβων τη Θεσσαλονίκη με αποτέλεσμα την εξέγερση των Ζηλωτών, οι οποίοι θέλησαν να εκμεταλλευτούν την εμφύλια σύγκρουση των εξουσιαστικών φατριών του Βυζαντίου με στόχο την αυτονομία τους και την ανατροπή της φεουδαρχίας.

Οι Ζηλωτές καταλαμβάνουν την εξουσία και ανακηρύσσουν την «Ανεξάρτητη Δημοκρατία της Θεσσαλονίκης», απαιτώντας την αυτονομία της και το δικαίωμα άσκησης ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής. Ο αυτοκράτορας με τη σειρά του προσπαθεί να εκμεταλλευτεί την αντίθεση των Ζηλωτών με τον Καντακουζηνό για να αποδυναμώσει τον Καντακουζηνό, αλλά και για να εξασθενήσουν και οι δυο αντίπαλοί του, τηρεί ουδετερότητα απέναντι στην εξέγερση των Ζηλωτών.

Το κίνημα των Ζηλωτών διέφερε από τα άλλα κινήματα τα αγροτικά ή τα θρησκευτικά, από το γεγονός πως αυτό είχε κοσμοθεωρητικές απόψεις και πολιτικές θέσεις που δεν περιορίζονταν στην προσωρινή ανακούφιση των κολλήγων, αλλά ξεπερνούσαν τους θεσμούς και τις δομές του βυζαντινού φεουδαρχικού συστήματος. Ο θεολόγος καθηγητής του πανεπιστημίου Αθήνας, Γεώργιος Μεταλληνός, γράφει[11] ότι το κίνημα των Ζηλωτών «ήταν καθαρά πολιτικοποιημένη παράταξη, με σαφή κοινωνικά κίνητρα και αιτήματα κατά των πλουσίων γαιοκτημόνων και υπέρ των πενομένων και καταπιεζομένων… Είναι, πράγματι, σαφές, παρά τη σύγχυση των πηγών, ότι οι Ζηλωτές της Θεσσαλονίκης…συνδέονταν με τους ναυτικούς («παραθαλασσίους»), μια γνωστή συντεχνία… Η συνεργασία Ζηλωτών-ναυτών οφειλόταν προφανώς σε σύμπτωση συμφερόντων. Σε άλλες πόλεις στη συνεργασία αυτή συμμετείχαν και έμποροι… Οι Ζηλωτές ταυτίσθηκαν με το λαό και εξέφραζαν τα αιτήματα των κατωτέρων κοινωνικών στρωμάτων, εν μέρει δε συνέπιπταν και με το στρατό.»[12].

Και συμπληρώνει πως «ο Λαός βρήκε την ευκαιρία να διαδηλώσει τα αντιαριστοκρατικά ή και αντιπλουτοκρατικά φρονήματά του λόγω της καταπιέσεως που υφίστατο και της οικονομικής του εξαθλιώσεως. Με τη στάση των Ζηλωτών συνδέθηκαν οραματισμοί για ριζική κοινωνική αλλαγή, οικονομική αναβάθμιση και κοινωνική αναδιάρθρωση. Πρόκειται, όπως βεβαιώνουν τα πράγματα, για έκρηξη πρωτοχριστιανικής κοινοκτημοσύνης ή έστω κοινοχρησίας, εναντίον της αυξάνουσας κοινωνικής ανισότητας και αδικίας, λόγω της συγκεντρώσεως γης και πλούτου στα χέρια των ολίγων»[13], για να καταλήξει: «Η στάση από τη Θεσσαλονίκη επεκτάθηκε και σε άλλες πόλεις της αυτοκρατορίας ως την Τραπεζούντα. Αυτό σημαίνει, ότι το κοινωνικό κλίμα της Θεσσαλονίκης ήταν καθολικότερο φαινόμενο. Και αυτό επιβεβαιώνεται από πολλές μαρτυρίες. Η αντίδραση επικεντρωνόταν στο πρόσωπο του Ι. Καντακουζηνού και την αριστοκρατία»[14].

Το ίδιο βεβαιώνει και ο καθηγητής της ιστορίας Κωνσταντίνος Χατζόπουλος: «Η εξέγερση απλώθηκε σε πολλές πόλεις της Μακεδονίας και της Θράκης (Αδριανούπολη, Φέρρες, Ηράκλεια κ.ά.) και είχε πολύ έντονο κοινωνικό χαρακτήρα. Ιδιαίτερα στη Θεσσαλονίκη, τη δεύτερη μεγάλη πόλη της αυτοκρατορίας και το σημαντικότερο οικονομικό κέντρο της Βαλκανικής, ο λαός με επικεφαλής τους Ζηλωτές κατάφερε να ανατρέψει τους ευγενείς και να πάρει την εξουσία στα χέρια του. Έτσι, για μια σχεδόν ολόκληρη δεκαετία (1341-1349) οι Ζηλωτές έθεσαν την πόλη κάτω από τον απόλυτο έλεγχό τους και επιχείρησαν να εισαγάγουν πρωτοποριακές για την εποχή τους πολιτικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις»[15].

Πριν δούμε όμως τι έκαναν στην πολιτική πράξη, ας δούμε σε συντομία μερικές από τις βασικές πολιτικές απόψεις τους, όπως αυτές διατυπώνονται σε πολλές πηγές, για να κατανοήσουμε τον χαρακτήρα και τη σημασία αυτού του κινήματος των Ζηλωτών[16]:
Είχε μια αντιαριστοκρατική και αντιπλουτοκρατική πολιτική αντίληψη.
Διεκδικούσε μεταρρυθμίσεις στη βυζαντινή αυτοκρατορία, στα πλαίσια των οποίων επεδίωκαν την πολιτική αυτονομία και την ανεξαρτησία τους απέναντι στην κεντρική εξουσία.
Υποστήριζε την ανάγκη για την προώθηση της παιδείας, τη διδασκαλία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη και όλης της αρχαιοελληνικής Γραμματείας και του νέου ευρωπαϊκού πνεύματος.
Ήρθε σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τον δογματισμό των Ησυχαστών του Γρηγορίου Παλαμά, που εξυμνούσαν τον μοναχισμό, το αυστηρό πνεύμα και την υποταγή στην εξουσία των γαιοκτημόνων και του αυτοκράτορα.
Υπερασπίζονταν τους φτωχούς και τους κατατρεγμένους πρόσφυγες που έφταναν από κάθε γωνιά της αυτοκρατορίας μαζικά στη Θεσσαλονίκη για να γλυτώσουν από τις εμφυλιοπολεμικές συγκρούσεις και την πείνα.
Επεξεργάστηκε πολιτικό πρόγραμμα με συγκεκριμένες πολιτικές θεσμικών, οικονομικών και πολιτικών μεταρρυθμίσεων και
Οργάνωσε πολιτικό Λαϊκό Κόμμα.

Όμως στη δημόσια ζωή και στη διαχείριση της κοινωνίας εκείνο που καταξιώνει τις κοσμοθεωρίες, τις ιδεολογίες, τις πολιτικές διακηρύξεις και τα κομματικά προγράμματα είναι η συμφωνία των διακηρύξεων με τα έργα. Ας δούμε τώρα τι έκανε το Κίνημα των Ζηλωτών στην «Ανεξάρτητη Δημοκρατία της Θεσσαλονίκης» και κατ’ άλλους στη «Λαϊκή Δημοκρατία της Θεσσαλονίκης» ή στην «Κομμούνα της Θεσσαλονίκης»[17], σύμφωνα με τις πληροφορίες από διάφορες πηγές που αναφέρονται σε αυτό το κεφάλαιο της ιστορίας[18]:

Οι Ζηλωτές συγκέντρωσαν όλες τις εξουσίες στα χέρια τους, προχώρησαν στη συγκρότηση Επαναστατικής Επιτροπής και σε άμεση αναδιοργάνωση της Δημόσιας Διοίκησης, της Δικαιοσύνης, του στρατού και της εκκλησίας και ταυτόχρονα:

Κατάργησαν την παλιά νομοθεσία και το παλιό νομικό σύστημα και δημιούργησαν νέους διοικητικούς θεσμούς.

Πήραν μέτρα για την πνευματική ελευθερία, την ελευθερία του Λόγου και την ανεξιθρησκία.

Κατάργησαν όλα τα προνόμια, το δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας και δήμευσαν τις περιουσίες και τον πλούτο των ευγενών.

Καθιέρωσαν την άμεση εκλογή από τον Λαό όλων των αξιωματούχων στα κυβερνητικά αξιώματα, στη Δικαιοσύνη, ακόμα και στα θρησκευτικά αξιώματα.

Δημοτικοποίησαν τον πλούτο της εκκλησίας και των μοναστηριών και διαχώρισαν την εκκλησία από το κράτος.

Καθιέρωσαν καθεστώς ισονομίας και ισοπολιτείας, ώστε όλοι οι πολίτες να είναι ίσοι απέναντι στον νόμο.

Απελευθέρωσαν τους δουλοπάροικους και έδωσαν ίσα δικαιώματα στους ξένους.

Δημιούργησαν ένα πρωτοφανές για τα δεδομένα της εποχής καθεστώς που προέβλεπε την άμεση, διαρκή και ενεργητική λαϊκή συμμετοχή στη διακυβέρνηση της πόλης κατά τα πρότυπα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας.

Ανακήρυξαν επίτιμο Πρόεδρο της «Ανεξάρτητης Δημοκρατίας της Θεσσαλονίκης» τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο ο οποίος είχε ταχθεί με το μέρος των επαναστατών.

 

Η Κομμούνα των Ζηλωτών αντιμετώπισε νικηφόρα πολλές επιδρομές του αυτοκρατορικού στρατού που επέδραμε κάθε τόσο, πότε με τη βοήθεια των Σλάβων και πότε με τη βοήθεια των Τούρκων, κατά της Θεσσαλονίκης και άντεξε εννιά ολόκληρα χρόνια, από το 1342 μέχρι το 1350. Επειδή όμως η ανεξάρτητη παρουσία της άλλαζε σταδιακά τις συνειδήσεις των κολλήγων και των άλλων λαϊκών στρωμάτων της αυτοκρατορίας, οι δύο «συμβασιλείς» πια, Καντακουζηνός και Παλαιολόγος, τέθηκαν επικεφαλής μεγάλων δυνάμεων του αυτοκρατορικού στρατού συνεπικουρούμενου από σώμα είκοσι χιλιάδων ανδρών του τούρκικου στρατού και πολιόρκησαν τη Θεσσαλονίκη. Η άμυνα της Θεσσαλονίκης εξαντλήθηκε μετά από σκληρές μάχες, οπότε οι αυτοκρατορικές δυνάμεις κατάσφαξαν τον πληθυσμό και κατάστρεψαν την πόλη και την ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης.

Είναι γνωστό πως τελικά την ιστορία δεν την γράφουν οι ιστοριογράφοι, αλλά οι νικητές που γράφουν ή σβήνουν τις πηγές και τα γεγονότα, όπως έκαναν ο Καντακουζηνός και ο μεγαλογαιοκτήμονας Γρηγοράς. Πολλοί προσπαθούν να υποβαθμίσουν ακόμα και να συκοφαντήσουν[19] το μεγάλο αυτό ιστορικό γεγονός και το πολύ σημαντικό, για τότε και για τώρα, κοινωνικό επίτευγμα. Προφανώς γιατί είχε ένα παλλαϊκό χαρακτήρα στον οποίο συμμετείχαν όλα τα λαϊκά στρώματα, ναυτεργάτες, αγρότες βιοτέχνες, έμποροι, διανοούμενοι, ακόμα και τμήματα του κλήρου και του αυτοκρατορικού στρατού, πράγμα που προσδίδει τεράστιο κοινωνικό βάθος στην Κομμούνα των Ζηλωτών, τροφοδότη των απελευθερωτικών οραμάτων της εργαζόμενης ανθρωπότητας για εφτακόσια χρόνια. Από αυτή την οπτική γωνία μπορούμε να πούμε πως η Κομμούνα της Θεσσαλονίκης δεν ηττήθηκε ποτέ.

Ηττήθηκε όμως για μια ακόμα φορά ο αγωνιζόμενος να αναγεννηθεί ελληνισμός, γιατί οι βυζαντινοί αυτοκράτορες και η τάξη των ‘ευγενών’ μεγαλογαιοκτημόνων έμαθαν στους Σλάβους και στους Τούρκους τον δρόμο προς την Ελλάδα και τον τρόπο να καταπνίγουν τα εθνικά και κοινωνικά απελευθερωτικά λαϊκά κινήματα και τις προοδευτικές ιδέες. 

Η μετέπειτα πορεία των πραγμάτων, ως διαμάχη μεταξύ «ενωτικών και ανθενωτικών», μεταξύ της 'Τιάρας και του Σαρικίου', όχι μόνο δεν γλύτωσε τους αυτοκράτορες και τους ευγενείς από το σπαθί του Μωάμεθ του Πορθητή, αλλά γύρισε και το τιμόνι της ιστορίας σε πορεία κατά του ελληνισμού, αλλά και κατά της αστικής μετεξέλιξης της περιοχής των Βαλκανίων και κατ’ επέκταση σε βάρος της Ευρώπης, της ανθρωπότητας και του πολιτισμού της. Οι ανάγκες και οι δυνατότητες της ανθρωπότητας, και κύρια της Ευρώπης, για μια ακόμα φορά αλλάζουν την πορεία της ιστορίας, στρέφοντας τη ρότα προς την Ινδία από τη Δύση για να καταλήξουν στην ανακάλυψη του πλούτου του Νέου Κόσμου, με αποτέλεσμα τη γενοκτονία των αυτόχθονων πληθυσμών και την καταστροφή των πολιτισμών της αμερικανικής ηπείρου.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Αφιέρωμα στα 670 χρόνια από την ανακήρυξη της Λαϊκής Κομμούνας της Θεσσαλονίκης.
[2] Απόσπασμα από το βιβλίο μου, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013.
[3] Τεμεκενίδης Γεώργιος Α., Η Επανάσταση των Ζηλωτών στη Θεσσαλονίκη (1342-1349), Ζήτη, Θεσσαλονίκη 2001, σ. 7 και 14.
[4] Η φεουδαρχία ασιατικού ή ανατολικού τύπου στηριζόταν στη συνεχή κατάκτηση εδαφών και στη συσσώρευση πλούτου μέσω της λεηλασίας και του κεφαλικού φόρου των υπηκόων, σε αντίθεση με τη φεουδαρχία δυτικού τύπου που στηριζόταν στην αγροτική παραγωγή.
[5] Τεμεκενίδης Γεώργιος Α., Η Επανάσταση των Ζηλωτών..., ό. π., σ. 14.
[6] «Οι Ησυχαστές απέρριπταν τις θεωρίες των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, κυρίως του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου και θεωρούσαν ως περιττή την μελέτη των έργων τους.», βλ. Χατζόπουλος Κωνσταντίνος, Επισκόπηση της Ιστορίας του Νέου ελληνισμού (1204-1821), εκδ. Εταιρείας Αξιοποίησης Περιουσίας Δ.Π.Θ.
[7] Τους είπαν Ζηλωτές, από την ονομασία των Ζηλωτών των πρωτοχριστιανικών χρόνων που οργάνωσαν επανάσταση εναντίον των Ρωμαίων. Οι Ζηλωτές της Θεσσαλονίκης του 14ου αιώνα, κατά τον Θωμά Μαγίστρου, όπως μας πληροφορεί ο Κορδάτος, ήταν γνωστοί και ως «Φίλοι του Λαού». Βλ. Κορδάτος Γιάννης, Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, ό. π., τόμ. 8ος, σ. 245-277. Βλ. επίσης Εγκυκλοπαίδεια Δομή, τόμ. 10ος, σ. 60-61 και Εγκυκλοπαίδεια Υδρία, εκδ. Αξιωτέλη, Αθήνα 1987, τόμ. 5ος.
[8] Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον να διαπιστώνει κανείς πως περισσότερα από 1800 χρόνια μετά την αθηναϊκή δημοκρατία, το κράτος του Δήμου, ένας άλλος Δήμος (με την ίδια ακριβώς έννοια και τον ίδιο ακριβώς όρο), αυτός της βυζαντινής Θεσσαλονίκης, επαναλαμβάνει το ίδιο «πείραμα» κάτω από πολύ αντίξοες συνθήκες. Κι επειδή η γλώσσα είναι κώδικας πολιτισμού, τότε αυτή η συνέχεια έχει τη σημασία της, βλ. σχετικά, Κορδάτος Γιάννης, Η Κομμούνα της Θεσσαλονίκης, Συλλογή, Αθήνα 2009, σ. 9 και 51 κ.ε.
[9] Βλ. Κορδάτος Γιάννης, Μεγάλη Ιστορία, ό. π. και Εγκυκλοπαίδεια Δομή, ό. π.
[10] Ο Βαρλαάμ (1290-1350) ήταν Έλληνας λόγιος από τη ‘Μεγάλη Ελλάδα’. Σπούδασε στη Ρώμη μαθηματικά, φιλοσοφία, αστρονομία και θεολογία. Διετέλεσε καθηγητής της ελληνικής φιλολογίας και φιλοσοφίας στην Κάτω Ιταλία και υπήρξε δάσκαλος του μεγάλου ιταλού ουμανιστή ποιητή Πετράρχη. Κλήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από τον αυτοκράτορα και έγινε καθηγητής στο εκεί πανεπιστήμιο, όπου ήρθε σε ρήξη με το ιερατείο των «Ησυχαστών» και τον αρχιεπίσκοπο Γρηγόριο Παλαμά. Αργότερα εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη όπου και ίδρυσε δική του σχολή με πολλούς μαθητές. Ήταν ενθουσιώδης υποστηρικτής της αναβίωσης και της διδασκαλίας της πλατωνικής και αριστοτελικής φιλοσοφίας. Θεωρείται πρόδρομος του Ουμανισμού και του Διαφωτισμού. Βλ. Εγκυκλοπαίδεια Δομή, τόμ. 4. Βλ. επίσης, Μεταλληνός Γεώργιος, Ησυχαστές και Ζηλωτές. Πνευματική ακμή και κοινωνική κρίση στον Βυζαντινό 14ο αιώνα. Ελληνισμός Μαχόμενος, εκδ. Τήνος, Αθήνα 1995.
[11] Σε αντίθεση με κάποιους που γράφουν για «τον οχλοκρατικό χαρακτήρα του κινήματος των Ζηλωτών», βλ. Κωτσιόπουλος Κωνσταντίνος, Το κίνημα των Ζηλωτών στη Θεσσαλονίκη 1342-1349. Ιστορική, θεολογική και κοινωνική διερεύνηση, Διδακτορική Διατριβή στη Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1995.
[12] Μεταλληνός Γεώργιος, Ησυχαστές και Ζηλωτές…, ό. π.
[13] Ό. π.
[14] Ό. π.
[15] Χατζόπουλος Κωνσταντίνος, Επισκόπηση της…, ό. π.
[16] «Ο Βαρλαάμ και οι οπαδοί του παρουσιάζονται συχνά ως ουμανιστές, πλατωνικοί και νομιναλιστές», Χατζόπουλος Κωνσταντίνος, Επισκόπηση της…, ό. π.
[17] Κορδάτος Γιάννης, Η Κομμούνα της Θεσσαλονίκης 1342-1349, ό. π., σ. 69 κ.ε. Βλ. επίσης Κορδάτος Γιάννης, Μεγάλη Ιστορία…, ό. π., και Εγκυκλοπαίδεια Υδρία, τόμ. 5ος, σ. 1435-1436.
[18] Τεμεκενίδης Γεώργιος Α., Η Επανάσταση των Ζηλωτών..., ό. π., σ. 48-50.
[19] «Ξοδεύουμε τα μοναστηριακά χρήματα για να φτιάξουμε τα χαλασμένα σπίτια των αγροτών και των φτωχών, για να τους στεγάσουμε, για να τους δώσουμε τα μέσα να καλλιεργήσουν τα χωράφια και τα αμπέλια τους και γενικά με τον ίδιο τρόπο να συντηρούμε εκείνους που αγωνίζονται με τα όπλα για να μη γίνουμε όλοι σκλάβοι… Τούτη η Πολιτεία στηρίζεται στην ισότητα και τη δικαιοσύνη και στην ευσέβεια… και επιζητεί σύμφωνα με τους νόμους που θεσπίσαμε να κρατάει όσα απόκτησε, καλύτερα και από την Πολιτεία του Πλάτωνα», απαντούσαν οι Ζηλωτές στους συκοφάντες τους, σύμφωνα με κάποιο χειρόγραφο που σώθηκε. Βλ. Κορδάτος Γιάννης, Μεγάλη Ιστορία…, ό. π., σ. 265 και 266.

πηγή: kinisienergoipolites.blogspot.gr

29 Φλεβάρη - 1 Μάρτη 1948. Η μεγάλη σφαγή στη Μακρόνησο

Πολλά έχουν γραφτεί μέχρι σήμερα για τη Μακρόνησο. Το γεγονός της σφαγής 300 περίπου άοπλων ανθρώπων, το επίσημο κράτος μέχρι σήμερα το αποκρύπτει. Δεν τολμά να δώσει τα επίσημα στοιχεία από τα αρχεία του για τη Μακρόνησο, για το έγκλημα της σφαγής και τον τόπο ταφής των νεκρών . Η πολιτεία και η Δικαιοσύνη συνεχίζουν επί 70 κοντά χρόνια να μην τολμούν και να μη θέλουν, έστω και για την ιστορική αλήθεια, να φωτίσουν το φάκελο Μακρόνησος. Για το έγκλημα αυτό οι πάντες σιώπησαν και σιωπούν.

Η δημιουργία του στρατοπέδου 

Η Μακρόνησος, το άγονο αυτό νησί των 15 τετραγωνικών χλμ. αναγορεύτηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης με εισήγηση του ΓΕΣ προς το υπουργείο Στρατιωτικών στις 19/2/47. Η εισήγηση εγκρίθηκε στις 3/4/47 και οι πρώτοι σκαπανείς αριστεροί στρατιώτες δίχως όπλα έφτασαν στη Μακρόνησο στις 26/5/47. Η Μακρόνησος λειτούργησε ως το 1958 με τρόπο που να «ντρέπεται ο ήλιος ως διαβαίνει απ” το νησί, τόσο σκυφτούς ανθρώπους ν” αντικρίζει» Ο Υπουργός Εσωτερικών που άνοιξε την Μακρόνησο ήταν ο Στράτος .Το κολαστήρι χαιρέτησαν με ενθουσιασμό πολιτικοί της εποχής, Τσάτσος «Αναρρωτήριο ψυχών… Συνέχιση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού… Εθνική κολυμβήθρα… Νέα Εδέμ στα μάτια της ελληνικής Ιστορίας». Π. Κανελλόπουλος «στη Μακρόνησο αναγεννάται η Ελλάς ωραιοτέρα στην ψυχή των Ελλήνων». Ο σκοπός του στρατοπέδου, δεν ήταν άλλος από τη συγκέντρωση των κομμουνιστών, αριστερών και προοδευτικών νέων με στόχο την αναμόρφωσή τους σε εθνικόφρονες πολίτες και πειθήνια όργανα του καθεστώτος. Παράλληλα, η Μακρόνησος θα λειτουργούσε και ως χώρος συγκέντρωσης των πολιτικών κρατουμένων, ιδιαίτερα των πιο επικίνδυνων για το καθεστώς, με πρώτη προτεραιότητα αυτούς που κρατούνταν σε φυλακές οι οποίες βρίσκονταν κοντά στις εμπόλεμες περιοχές. Η διοικούσα αρχή του στρατοπέδου ήταν η BXI Διεύθυνση του ΓΕΣ, τα ίχνη της οποίας έχουν επιμελώς σβηστεί από τα στρατιωτικά αρχεία. Το εν λόγω στρατόπεδο φτιάχτηκε με τη βοήθεια και καθ’ υπόδειξη του «συμμαχικού» παράγοντα, δηλαδή των Αμερικανών και των Βρετανών. Ίσως αυτός είναι και ο λόγος που ενώ έχουν περάσει από τότε 70 σχεδόν χρόνια και το ουσιώδες αρχειακό υλικό που συνόδευε τη ζωή του στρατοπέδου παραμένει επτασφράγιστο.

Η Μακρόνησος δεν ήταν ένας απλός τόπος εξορίας. Ήταν ένα οργανωμένο σύστημα εξόντωσης .Ήταν μια μελετημένη καταπιεστική και ψυχολογική μάχη που δινόταν καθημερινά ενάντια στη συνείδηση και αξιοπρέπεια όλων, ενάντια στην αντοχή του ανθρώπου. Ένα σύστημα «αναμόρφωσης» για όλα τ” αγύριστα κεφάλια, προκειμένου ν” αναβαπτιστούν και ν” αλλάξουν τα φρονήματά τους, τις ιδέες τους, τα ιδανικά τους.


Η μεγάλη σφαγή Ήταν πρωί Κυριακής 29 Φεβρουαρίου του 1948. Το προσκλητήριο στο Α` Ειδικό Τάγμα Οπλιτών Μακρονήσου έγινε κανονικά και οι 4.500 σκαπανείς άρχισαν να συγκεντρώνονται στο γήπεδο. Μετά την έπαρση της σημαίας, οι στρατιώτες διατάχτηκαν να κινηθούν προς το θέατρο για να ακούσουν «θρησκευτική ομιλία», πράγμα που έκαμαν. Τη στιγμή που είχαν φτάσει στο Θέατρο ο 7ος, ο 6ος, ο 4ος, και ο 3ος λόχος κατά σειρά, ενώ ο 2ος ήταν καθ” οδόν και ο 1ος έτοιμος προς εκκίνηση (ο 5ος θα έμενε πίσω ως λόχος αγγαρείας), οι αλφαμήτες έφεραν προς τη συγκέντρωση σπρώχνοντας και δέρνοντας φαντάρους που ήταν ελεύθεροι υπηρεσίας λόγω ασθενείας. Το γεγονός αυτό, προκάλεσε την οργή των υπολοίπων φαντάρων που άρχισαν να διαμαρτύρονται. Ο διοικητής του τάγματος Α. Βασιλόπουλος εκείνη τη μέρα έλειπε για δουλειά στη ΣΦΑ και χρέη διοικητού είχε αναλάβει ο ανθυπολοχαγός Μπέσκος Κωνσταντίνος, αν και υπερδιοικητής ήταν ο υπασπιστής Καρδάρας, ο οποίος, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, ανταπάντησε στις διαμαρτυρίες των φαντάρων με πυροβολισμό στον αέρα, που, απ” ότι φαίνεται, ήταν το σύνθημα για να ξεκινήσει η αιματοχυσία. Αμέσως, ο λόχος ασφαλείας που ήταν ακροβολισμένος, άρχισε να πυροβολεί στο ψαχνό. Το στρατόπεδο έγινε κόλαση. Οι νεκροί και οι τραυματίες έπεφταν σωρό, αν και κανείς δεν ξέρει τον ακριβή αριθμό τους. Μετά το μακελειό και με την επέμβαση στρατιωτικών που ενέπνεαν κάποιο σεβασμό στους φαντάρους (όπως ο ταγματάρχης Καραμπέκιος), τα πράγματα ηρέμησαν κάπως. Ο Βασιλόπουλος, που εν των μεταξύ επέστρεψε στο τάγμα, επιχείρησε να κερδίσει χρόνο παραπλανώντας τους φαντάρους: Εγγυήθηκε προσωπικά την ασφάλειά τους και δέχτηκε τα αιτήματά τους, που, ανάμεσα σε άλλα, ήταν να εξεταστεί η υπόθεση από διακομματική επιτροπή, να διαλευκανθεί πλήρως και να τιμωρηθούν παραδειγματικά οι ένοχοι.

 

Έτσι κύλησε το υπόλοιπο της τελευταίας ημέρας και νύχτας εκείνου του μαύρου Φλεβάρη. Όταν ξημέρωσε η 1η Μαρτίου, νεκρική σιγή επικρατούσε σ” ολόκληρο το στρατόπεδο. Τι έμελλε να επακολουθήσει; Σε λίγο, δε θα υπήρχαν ερωτηματικά. Στις 9 η ώρα το πρωί στις ακτές του Α` Τάγματος εμφανίστηκε ένα περιπολικό του Πολεμικού Ναυτικού. Το περιπολικό πλησίασε σχεδόν ξυστά στην ακτή. Στο κατάστρωμά του είχαν παραταχθεί ένοπλοι και δίπλα στα κανόνια του οι πυροβολητές ήταν έτοιμοι. Λίγα λεπτά αργότερα, μια φωνή ακούστηκε από τον τηλεβόα:«Στρατιώται, σας ομιλεί ο συνταγματάρχης Μπαϊρακτάρης! Συλλάβατε και απομονώσατε τους δολοφόνους που δημιούργησαν τα χθεσινά γεγονότα! Αποδοκιμάσατε τους αρχηγούς σας και συγκεντρωθείτε εις τον 7ον λόχον». Το μήνυμα αυτό επαναλήφθηκε μερικές φορές ακόμα, κάθε φορά περισσότερο απειλητικό: «Σας δίνω – απειλούσε ο Μπαϊρακτάρης – 5 λεπτά προθεσμία ν” αποχωριστείτε από τους κομμουνιστάς…». Και στη συνέχεια άρχισε να μετρά αντίστροφα:«τρία λεπτά… δύο λεπτά».Την ίδια ώρα, περίπου 250 ένοπλοι και ροπαλοφόροι από το Γ` Τάγμα, κύκλωσαν τους σκαπανείς του πρώτου τάγματος από αριστερά με επικεφαλής τους Μιχ. Μπαρούχο και Μιχ. Σφακιανό ενώ το κέντρο και τη δεξιά πλευρά κάλυψε η μονάδα Ασφαλείας. Τέσσερα πολυβόλα έτοιμα να βάλλουν ανά πάσα στιγμή δεν άφηναν το παραμικρό περιθώριο διαφυγής στους στρατιώτες του Α` Τάγματος. Σε λίγο άρχισε η επίθεση με εντολή του Μπαϊρακτάρη. Τα πρωτοπαλίκαρα του Μπαρούχου και του Σφακιανού, μαζί με τους Αλφαμήτες, ρίχτηκαν πάνω στους άοπλους σκαπανείς, στην αρχή με τα ρόπαλα και στη συνέχεια με τα όπλα. Οι νεκροί έπεφταν σωρό δίπλα στους ζωντανούς, που είχαν ξαπλώσει κάτω, παρακινούμενοι από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Ορισμένοι από τους πιο τολμηρούς του άοπλου τάγματος άρχισαν να αμύνονται, απαντώντας στις σφαίρες με πέτρες. Ύστερα γίνηκαν περισσότεροι και σε λίγο όλο το τάγμα ξεκίνησε μια μάχη χωρίς ελπίδα, πετώντας βροχή από πέτρες στους πραιτοριανούς δολοφόνους του και υποχωρώντας συνεχώς προς τη μεριά της θάλασσας. Όταν οι άοπλοι στρατιώτες έφτασαν στη θάλασσα, αρκετοί έπεσαν στο νερό με την ελπίδα ότι εκεί θα έβρισκαν σωτηρία. Και τότε συνέβηκε κάτι που κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί. Το περιπολικό του Πολεμικού Ναυτικού άρχισε να πυροβολεί εναντίον όσων βρίσκονταν στο νερό. Όταν κάποια στιγμή το μακελειό πήρε τέλος, ένα νέο μαρτύριο ξεκίνησε για τους φαντάρους του Α` Τάγματος: Βασανιστήρια, βρισιές εξευτελισμοί, αλλά και λαφυραγωγία από μέρους των «νικητών». Όλα αυτά και άλλα πολλά ενταγμένα σ” ένα σκοπό: Στην πλήρη υποταγή των συνειδήσεων που ξεκινούσε από την απλή δήλωση μετανοίας.

Η μαρτυρία του Μίμη Βρονταμίτη 

 

«…Έζησα όλα τα δραματικά γεγονότα της Μακρονήσου το 1948. Ο στρατός μας με είχε επιταγμένο με το καΐκι μου «Αγιος Νικόλαος», επί μισθώ, οκτώ χιλιάδες δραχμές το μήνα. Κουβαλούσα από το Λαύριο πέρα στη Μακρόνησο φαντάρους, πολιτικούς υπόδικους, νερό σε βαρέλια και άλλα. Στο φοβερό τουφεκίδι του Μάρτη 1948 ο Σκαλούμπακας μου κόλλησε το πιστόλι στο κεφάλι και με απειλές με διέταξε να κουβαλάω σκοτωμένους φαντάρους πέρα μακριά στον Κάβο Ντόρο, στο ξερόνησο Σαν Τζιόρτζιο. Στο Γ” Τάγμα φόρτωνα τους νεκρούς φαντάρους, που τους εξέταζε ο γιατρός Μαλάμης, κι έγραφε στο πιστοποιητικό θανάτου, τη λέξη «νεκρός». Ητανε δίπλα στο γιατρό Μαλάμη κι άλλοι δύο γιατροί. Τους σκοτωμένους φαντάρους τους τακτοποιούσανε στριμωχτά στο αμπάρι οι Αλφαμίτες Χούμης και Δήμητρας Λαγός. Σ” ένα μόνο δρομολόγιο φορτώσαμε 185 νεκρούς φαντάρους. Λέω στον Σκαλούμπακα: «Το καΐκι δε σηκώνει τόσο πράμα, είναι πολύ το πράμα, θα μπατάρει το καΐκι». Αυτός κουβέντα δεν έπαιρνε, με το πιστόλι με διέταξε. Τι να “κανα; Το πιστόλι σε παγώνει…Ανοιγόμασταν τη νύχτα στον Κάβο Ντόρο. Εκεί στο Σαν Τζιόρτζιο περίμενε καράβι πολεμικό. Οι ναύτες παίρνανε τους σκοτωμένους φαντάρους και τους χώνανε μέσα σε συρμάτινα δίχτυα με βαρίδια και τους φουντάρανε στο βυθό της θάλασσας. Αυτό ξανάγινε. Οι νεκροί όλοι – όλοι ήταν 350 κοντά, τους μέτραγα έναν – έναν και ήταν 350 φαντάροι νεκροί. Αυτή ήταν η πιο τραγική περιπέτεια που έζησα στη ζωή μου…» 

 

Αυτή είναι η τραγική ιστορία των φαντάρων χωρίς όπλα, ενός θεσμού που εξυπηρετούσε όχι απλά στρατολογίες εμφυλιοπολεμικές, αλλά την ολοκληρωτική εξαφάνιση του προοδευτικού κινήματος, με βασανιστήρια που ξεπερνούσαν την ανθρώπινη αντοχή. Η Μακρόνησος ήταν ένα αναμορφωτήριο συνειδήσεων, που έπρεπε να δικαιώσει το σκοπό για τον οποίο υπήρχε Η σφαγή της Μακρονήσου σηματοδότησε τους δύο κόσμους που συγκρούονταν τότε στην Ελλάδα.O αστικός πολιτικός κόσμος και η πνευματική αστική διανόηση της εποχής χαρακτήριζαν τη Μακρόνησο «Εθνική κολυμβήθρα» και «σύγχρονο Παρθενώνα». Η Μακρόνησος όντως υπήρξε Παρθενώνας, ένας Παρθενώνας από την ανάποδη. Γιατί, αν ο Παρθενώνας είναι το κόσμημα του ανθρώπινου πολιτισμού, η Μακρόνησος είναι η ντροπή και η καταισχύνη του. 

ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ

Άνθρωπε. Γράψε τη λέξη τούτη στον αγέρα  

Κι ως θα μετράς κι ως θα κοιτάς τις συλλαβές τα γράμματα 

Βάλ’ την ψυχή σου στο βλέμμα. 

Πρόφερε γρήγορα ψιθυριστά καθώς τα χείλια 

Των εικοσάχρονων παιδιών που δε γευτήκανε φιλί. 

Κοίτα καθώς τα μάτια τους φρικιαστικά κοιτούσαν 

Τα μάτια τους, τα μάτια τους, που μοναχά γελούσαν 

Κι έγνεφαν λες στο μάγο γυρισμό… 

Ω, τα τραγούδια, τα τραγούδια τους! 

Ο άνεμος δεν τα χορεύει πια 

Κι η θάλασσα πια δεν τα ταξιδεύει. 

Τους πήραν τα τραγούδια τους, 

τους πήραν τα χαμόγελα. 

Σφίξε τη λέξη τούτη σφίξε την 

Καθώς τη σφίγγει στ’ άδεια στήθια της τρελής μητέρας 

Που γυρεύει το τρελό της παιδί. 

Γίνε μονάχα ένα στόμα, 

γίνε ένα σάλεμα για κραυγή 

Γίνε η άναρθρη κραυγή των τρελών 

Που σαρκάζει Φοβερή, θριαμβευτική, νικητήρια! 

Φώναξε δυνατά! «Μακρόνησος!» 

Χίλιες φορές κι αν το φωνάξεις 

δε θ’ ακούσεις το σκοπό 

Που στις χαράδρες τραγουδά η φλογέρα του θανάτου. 

Μα, πάνω από το σπαραγμό 

Της μάνας, πάνω απ’ την αγκούσα των παιδιών 

Κι απ’ των τρελών την άναρθρη κραυγή 

Πάνω απ’ το μίσος και το θάνατο 

Πολύ πάνω 

Παρηγορήσου άνθρωπε, στέκεται ακόμα 

Ένας τοίχος ψηλά κι είναι ακέριος 

Πέτρα με πέτρα ακριβό κέρδος του πόνου 

Ένας τοίχος ψηλά, και φυλάει την ψυχή σου! 

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ

Βιβλιογραφία πηγές 

Μακρόνησος, Ιστορικός Τόπος, Τομ Α Εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 2002. 

Γελαδόπουλος Φίλιππας Μακρόνησος- Η Μεγάλη Σφαγή του 1948 εκδ Αλφειός 1994 

Νίκος Μάργαρης «Ιστορία της Μακρονήσου» εκδ Δωρικός τόμος Α΄ και Β΄, 

Αθήνα 1966 Εφ Καθημερινή Tο νομικό – ιστορικό πλαίσιο του θεσμού της εκτόπιση 

16-11-03 Εφ Ριζοσπάστης «Η μεγάλη σφαγή στη Μακρόνησο» 3 Μάρτη 2002 

Εφ Ριζοσπάστης Το οργανωμένο έγκλημα της σφαγής στο Α΄ Τάγμα Σκαπανέων 

29/2/1948 – 1/3/1948 29 Φλεβάρη 2004 Εφ Ριζοσπάστης Ποια η τύχη των στρατιωτικών αρχείων για τη Μακρόνησο; 

4 Μάη 2002 Εφ Ριζοσπάστης Εξήντα χρόνια από τη μεγάλη σφαγή 2

3 Μάρτη 2008 Εφ Ριζοσπάστης Σκοτεινές μεθοδεύσεις δολοφόνων 

29 Δεκέμβρη 2002 Εφ Ριζοσπάστης Το οδοιπορικό 

5 Σεπτέμβρη 2004 Γιατί φτιάξαμε τη Μακρόνησο. 

 

Θεώρησα υποχρέωση μου αυτή την δημοσίευση, απέναντι σ” εκείνους που μαρτύρησαν και στους εκατοντάδες νεκρούς που έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας ενός απάνθρωπου καθεστώτος χωρίς ποτέ να μάθει κανείς πόσοι ήταν και ποια τα ονόματα τους. 

Λουλούδης Ηλίας Μαθηματικός 

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «ΡΕΘΕΜΝΟΣ» 26-2-2011

πηγή: kar.org.gr carot-cherries.blogspot.gr, atexnos.gr